Điều chỉnh quy hoạch đất đai đáp ứng yêu cầu phát triển

Báo cáo tại hội nghị, Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) cho biết, Quy hoạch sử dụng đất quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Quốc hội thông qua tại Nghị quyết số 39/2021/QH15 ngày 13/11/2021 đã tạo cơ sở quan trọng cho công tác quản lý, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai trong thời gian qua.

Tuy nhiên, sau gần 5 năm triển khai thực hiện, bối cảnh phát triển của đất nước đã có nhiều thay đổi, đòi hỏi phải rà soát, điều chỉnh để bảo đảm phù hợp với các mục tiêu phát triển mới.

Đáng chú ý, giai đoạn 2026-2030 được xác định là thời kỳ tăng tốc phát triển với mục tiêu phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân trên 10%/năm. Để hiện thực hóa mục tiêu này, nhu cầu sử dụng đất cho phát triển hạ tầng chiến lược, công nghiệp, đô thị, dịch vụ, năng lượng và các dự án động lực quốc gia tăng mạnh so với dự báo trước đây.

Bên cạnh đó, việc sắp xếp đơn vị hành chính các cấp, điều chỉnh địa giới hành chính và việc hoàn thiện hệ thống quy hoạch quốc gia, quy hoạch ngành quốc gia, quy hoạch vùng, quy hoạch tỉnh cũng làm phát sinh những yêu cầu mới đối với công tác phân bổ, sử dụng đất đai.

Bộ NN&MT cho biết, dự thảo Điều chỉnh Quy hoạch sử dụng đất quốc gia được xây dựng trên cơ sở bám sát các chủ trương, định hướng lớn của Đảng, Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và phát triển bền vững.

Đồng thời, quy hoạch cũng quán triệt các kết luận, thông báo của Bộ Chính trị liên quan đến việc điều chỉnh quy hoạch đất đai phù hợp với mô hình tổ chức hành chính mới sau sắp xếp.

Về quan điểm điều chỉnh, đất đai được xác định là nguồn lực đặc biệt quan trọng, là tư liệu sản xuất chủ yếu và là nguồn lực chiến lược phục vụ phát triển đất nước.

Việc điều chỉnh quy hoạch phải bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống quy hoạch từ Trung ương đến địa phương; phân bổ nguồn lực đất đai hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả; hài hòa giữa mục tiêu phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo đảm an sinh xã hội.

Đồng thời, công tác quản lý, sử dụng đất phải được thực hiện công khai, minh bạch, ngăn ngừa thất thoát, lãng phí và tham nhũng.

Nhu cầu sử dụng đất trong thời gian tới sẽ được ưu tiên cho phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại; các khu công nghiệp, khu kinh tế, trung tâm logistics; các dự án giao thông chiến lược quốc gia; các đô thị lớn và các dự án năng lượng trọng điểm.

Cùng với đó, quy hoạch vẫn bảo đảm duy trì quỹ đất trồng lúa ở mức hợp lý nhằm giữ vững an ninh lương thực quốc gia; bảo vệ và phát triển rừng, phấn đấu duy trì độ che phủ rừng trên 42%; tăng cường bảo tồn đa dạng sinh học và các hệ sinh thái quan trọng.

Để tổ chức thực hiện hiệu quả quy hoạch sau khi được phê duyệt, Bộ NN&MT đề xuất nhiều nhóm giải pháp đồng bộ. Trong đó, về cơ chế, chính sách, sẽ tiếp tục hoàn thiện chính sách tài chính đất đai theo hướng minh bạch, hiệu quả; nghiên cứu các công cụ điều tiết nguồn thu từ đất; hoàn thiện các tiêu chí, tiêu chuẩn chuyển mục đích sử dụng đất phù hợp với yêu cầu phát triển.

Đặc biệt, trọng tâm được đặt vào chuyển đổi số trong lĩnh vực đất đai. Theo đó, sẽ đẩy nhanh xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai tập trung, thống nhất trên phạm vi cả nước; ứng dụng các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT) và hệ thống thông tin địa lý (GIS) trong quản lý, giám sát biến động đất đai, phát hiện sớm các vi phạm và hỗ trợ quá trình ra quyết định.

Song song với đó, các giải pháp về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững cũng được chú trọng, thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh, phát triển các khu công nghiệp và đô thị phát thải thấp; tăng cường quan trắc, đánh giá chất lượng đất; kiểm soát chặt chẽ việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất nhằm hạn chế các tác động tiêu cực đến môi trường và hệ sinh thái.

Quy hoạch phải có tầm nhìn dài hạn, trở thành công cụ dẫn dắt phát triển

Phát biểu kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, Chủ tịch Hội đồng thẩm định nhấn mạnh, việc điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất quốc gia là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển đất nước trong giai đoạn tới.

Việc điều chỉnh quy hoạch cần được thống nhất cao, thực hiện trước một bước để làm cơ sở cho việc hoàn thiện các cơ chế, chính sách và sửa đổi các quy định pháp luật liên quan, bảo đảm tính đồng bộ trong tổ chức thực hiện.

Theo Phó Thủ tướng, việc rà soát, đánh giá kết quả thực hiện quy hoạch sử dụng đất giai đoạn 2021-2025 là căn cứ quan trọng để xây dựng phương án điều chỉnh cho giai đoạn tiếp theo, đáp ứng kịp thời nhu cầu sử dụng đất phục vụ các dự án hạ tầng chiến lược, quốc phòng, an ninh cũng như yêu cầu mở rộng không gian phát triển kinh tế - xã hội theo định hướng mới.

Phó Thủ tướng ghi nhận và đánh giá cao tinh thần trách nhiệm của cơ quan chủ trì và các đơn vị liên quan trong quá trình xây dựng hồ sơ điều chỉnh quy hoạch; đồng thời cho rằng việc nghiên cứu, tiếp thu ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học, bộ, ngành và địa phương đã góp phần nâng cao chất lượng dự thảo.

Nhấn mạnh yêu cầu về chất lượng quy hoạch, Phó Thủ tướng cho rằng quy hoạch lần này phải bám sát tình hình thực tiễn, yêu cầu phát triển mới của đất nước và các căn cứ chính trị, pháp lý hiện hành.

Quy hoạch cần có tầm nhìn dài hạn đến năm 2050, bảo đảm tính thống nhất về không gian phát triển giữa các vùng, địa phương; đồng thời phải trở thành công cụ quan trọng để nhận diện, khai thác hiệu quả các tiềm năng, lợi thế và nguồn lực đất đai phục vụ phát triển đất nước trong những thập niên tới.

Khắc phục quy hoạch treo, sử dụng hiệu quả từng tấc đất cho phát triển

Phó Thủ tướng đặc biệt lưu ý tình trạng "quy hoạch treo", quy hoạch kéo dài nhưng không có khả năng triển khai trong thực tế. Đây là bất cập cần được khắc phục triệt để bởi không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân mà còn gây lãng phí rất lớn nguồn lực đất đai.

Theo Phó Thủ tướng, một số dự báo trong quy hoạch thời gian qua chưa sát thực tiễn, dẫn tới tình trạng nhu cầu sử dụng đất được tính toán cao nhưng tỷ lệ thực hiện thấp. Vì vậy, việc điều chỉnh quy hoạch lần này phải dựa trên cơ sở khoa học, đánh giá chính xác nhu cầu và khả năng khai thác, sử dụng đất, tránh tình trạng giữ đất nhưng không đưa vào sử dụng hiệu quả.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu quan tâm phát triển thị trường tín chỉ carbon, thúc đẩy mô hình phát triển đô thị và nhà ở theo hướng sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả. Cần từng bước thay đổi tư duy phát triển từ "phân lô bán nền" sang phát triển các khu nhà ở cao tầng, chung cư nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất và đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị hiện đại.

Đặc biệt, Phó Thủ tướng đề nghị nghiên cứu cơ chế điều hành linh hoạt giữa Trung ương và địa phương trong phân bổ chỉ tiêu sử dụng đất. Hằng năm cần tổ chức đánh giá kết quả thực hiện của từng địa phương để có cơ sở điều chỉnh, điều chuyển chỉ tiêu phù hợp với nhu cầu phát triển thực tế, bảo đảm nguồn lực đất đai được sử dụng hiệu quả nhất.

Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ NN&MT phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành liên quan tiếp tục rà soát, hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm đầy đủ cơ sở pháp lý và chất lượng nội dung trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, quy hoạch sử dụng đất quốc gia không chỉ là việc phân bổ các chỉ tiêu đất đai mà phải thực sự trở thành đòn bẩy cho tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh và phát huy tối đa giá trị của nguồn tài nguyên đặc biệt quan trọng của quốc gia.