Siết cơ chế giám sát ngân hàng khi áp dụng tỷ lệ an toàn linh hoạt

Một trong những nội dung quan trọng mà Luật sửa đổi vừa thông qua là trao cho Ngân hàng Nhà nước (NHNN)  thẩm quyền được áp dụng tỷ lệ đảm bảo an toàn khác so với mức quy định đối với tổ chức tín dụng nhằm mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

Báo cáo giải trình trước khi Quốc hội bấm nút, Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn cho biết, trên cơ sở tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ đã tiếp thu, chỉnh lý thêm một số nội dung vào dự thảo Luật.

Cụ thể, đối với việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, dự thảo đã bổ sung thêm tại khoản 3 Điều 59 Luật NHNN (được sửa đổi, bổ sung tại khoản 10 Điều 1 dự thảo Luật) quy định như sau: “Ngân hàng Nhà nước có trách nhiệm thanh tra, giám sát các đối tượng thanh tra, giám sát quy định tại khoản này theo quy định của pháp luật", việc bổ sung quy định trên nhằm xác định rõ các tổ chức tín dụng được áp dụng tỷ lệ an toàn khác theo quy định tại khoản 3 Điều 59 Luật Ngân hàng Nhà nước phải chịu sự thanh tra, giám sát của Ngân hàng Nhà nước theo quy định tại Luật Ngân hàng Nhà nước và pháp luật có liên quan.

Trước đó, một số đại biểu lo ngại quy định này sẽ ảnh hưởng an toàn đến hệ thống và yêu cầu đưa ra tiêu chí cụ thể đối với việc áp dụng tỷ lệ an toàn khác. Tuy nhiên, trong giải trình chiều nay, Thống đốc cho rằng, việc hướng dẫn tiêu chí xác định trường hợp “để thực hiện yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội” là không khả thi, không đảm bảo tính bao quát. Tùy từng thời kỳ, danh mục các dự án quan trọng, trọng điểm để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội sẽ tiếp tục được điều chỉnh.  

Bên cạnh đó, phạm vi, điều kiện và thời hạn áp dụng phụ thuộc vào các tình huống cụ thể, do vậy, việc quy định trong luật nội dung về phạm vi, điều kiện và thời hạn áp dụng là không đảm bảo với điều kiện thực tế phát sinh.   

Ngoài nội dung trên, Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam được sửa đổi, bổ sung lần này cũng có thêm nhiều nội dung mới: bổ sung quy định về trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam, đồng thời giao Chính phủ quy định đối tượng, phạm vi, loại thông tin, thời hạn và hình thức cung cấp thông tin phục vụ việc lập trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam, triển khai tương tự như việc lập cán cân thanh toán.

Sửa đổi quy định hạn chế sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam trừ trường hợp được phép theo quy định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước trên cơ sở luật hóa nội dung Điều 22 Pháp lệnh Ngoại hối để đảm bảo nguyên tắc quyền con người, quyền công dân chỉ có thể hạn chế theo luật định.

Ngoài ra, Luật cũng sửa đổi các quy định về cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước để tháo gỡ các vướng mắc hiện nay liên quan đến xử lý chênh lệch chi lớn hơn thu của các năm trước, bảo đảm phù hợp với tính chất đặc thù của ngân hàng trung ương và thống nhất với pháp luật về ngân sách nhà nước. Đồng thời, chuyển thẩm quyền quy định chế độ tài chính của Ngân hàng Nhà nước từ Thủ tướng Chính phủ sang Chính phủ để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

"Liên quan đến nguyên tắc xử lý chênh lệch thu, chi của NHNN, Chính phủ sẽ chỉ đạo các cơ quan có liên quan nghiên cứu, xử lý phù hợp, đảm bảo thống nhất giữa Luật Ngân hàng Nhà nước và Luật Ngân sách nhà nước", Thống đốc khẳng định.

Liên quan đến việc bãi bỏ quy định về chức năng kiểm tra của Bộ Tài chính tại Luật NHNN, Chính phủ khẳng định, việc bãi bỏ không ảnh hưởng đến việc thực hiện chức năng kiểm tra chuyên ngành của Bộ Tài chính; đồng thời, pháp luật hiện hành đã có cơ chế giám sát khác thay thế (như Kiểm toán nhà nước, Thanh tra Chính phủ, kiểm toán nội bộ, kiểm soát nội bộ của NHNN), không làm phát sinh khoảng trống trong quản lý và kiểm tra.  

Đẩy mạnh phòng chống rửa tiền; hoàn thiện quy định về ngân hàng làm đại lý quản lý tài sản đảm bảo cho TPDN

Luật sửa đổi vừa thông qua cũng bổ sung các quy định nhằm đáp ứng yêu cầu của các tổ chức quốc tế liên quan đến quy định về phòng, chống rửa tiền bao gồm: sửa đổi khái niệm để bao quát hơn trường hợp chủ sở hữu hưởng lợi; bổ sung đối tượng báo cáo, các dấu hiệu đáng ngờ, trách nhiệm thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền liên quan đến lĩnh vực tài sản ảo. Đồng thời, hoàn thiện quy định nhận biết khách hàng, thông tin và xác minh thông tin nhận biết khách hàng, sửa đổi quy định về minh bạch thông tin của thỏa thuận pháp lý, trách nhiệm đối tượng báo cáo thực hiện báo cáo giao dịch đáng ngờ cho Ngân hàng Nhà nước và trách nhiệm lưu trữ thông tin, hồ sơ, tài liệu; sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ một số quy định nhằm xử lý các vấn đề liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy như tên gọi, trách nhiệm của các bộ, cơ quan ngang bộ.

Đối với sửa đổi, bổ sung Luật Các tổ chức tín dụng, dự luật tập trung bổ sung hoạt động mà ngân hàng thương mại được phép thực hiện là đại lý quản lý tài sản đảm bảo cho trái phiếu doanh nghiệp nhằm tháo gỡ vướng mắc, khó khăn, góp phần phát triển thị trường vốn, giảm bớt sự phụ thuộc vào nguồn vốn từ lĩnh vực ngân hàng. 

Báo cáo giải trình thêm với Quốc hội chiều nay trước khi bấm nút, Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn cho biết thêm, để làm rõ trách nhiệm của các bộ, ngành khác, thống nhất với quy định về trách nhiệm Bộ Tài chính, Thanh tra Chính phủ... và nguyên tắc thanh tra, kiểm tra, giám sát về phòng, chống rửa tiền trên cơ sở rủi ro, dự thảo luật quy định: "Kiểm tra, giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền đối với đối tượng báo cáo thuộc phạm vi quản lý nhà nước của mình, thực hiện quy định của pháp luật về phòng, chống rửa tiền trong đó có căn cứ vào kết quả đánh giá rủi ro quốc gia về rửa tiền, kết quả đánh giá rủi ro về rửa tiền của đối tượng báo cáo đó”.   

Liên quan đến tiêu chí xác định chủ sở hữu hưởng lợi, dự thảo Nghị định quy định chi tiết thi hành có hướng dẫn cụ thể các tiêu chí xác định chủ sở hữu hưởng lợi, lượng hóa tối đa tiêu chí quyền kiểm soát thực tế. Chính phủ sẽ chỉ đạo chỉnh sửa khái niệm chủ sở hữu hưởng lợi tại Luật Doanh nghiệp để đảm bảo thống nhất. Bên cạnh đó, liên quan đến trách nhiệm của đối tượng báo cáo, dự thảo Luật xây dựng quy định nghĩa vụ tương ứng quy mô, mức độ rủi ro cho từng loại đối tượng báo cáo phù hợp với nguyên tắc quản lý rủi ro theo hướng tiếp cận dựa trên rủi ro đã được áp dụng xuyên suốt trong Luật Phòng, chống rửa tiền hiện hành.  

Đối với quy định ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản đảm bảo cho trái phiếu doanh nghiệp, Thống đốc cho biết, Chính phủ sẽ chỉ đạo các cơ quan có liên quan nghiên cứu, hoàn thiện quy định về phạm vi, trách nhiệm của các bên, điều kiện, nội dung hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm tại các văn bản quy phạm pháp luật về chứng khoán, doanh nghiệp (liên quan đến hoạt động phát hành trái phiếu doanh nghiệp ra công chúng và riêng lẻ).