Theo Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) thông tin tại cuộc họp báo chiều 3/2, năm 2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong quản lý lĩnh vực địa chất và khoáng sản nói chung, trong đó có đất hiếm.

Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam đã tham mưu xây dựng và hoàn thiện thể chế với khối lượng lớn văn bản pháp luật. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Địa chất và khoáng sản được Quốc hội thông qua ngày 11/12/2025 và chính thức có hiệu lực từ 1/1/2026, cùng với 4 nghị định, 2 nghị quyết và 21 thông tư hướng dẫn. Đáng chú ý, Nghị định số 21/2026/NĐ-CP và các Thông tư số 04, 05/2026/TT-BNNMT đã được ban hành ngay trong tháng 1/2026, tạo hành lang pháp lý thống nhất, minh bạch cho quản lý ngành.

Song song với hoàn thiện thể chế, công tác điều tra cơ bản được xác định là nhiệm vụ then chốt, đặc biệt đối với Đề án “Điều tra, đánh giá tổng thể tiềm năng khoáng sản chiến lược (đất hiếm) trên lãnh thổ Việt Nam (phần đất liền) và thăm dò một số diện tích có triển vọng”.

Trong năm 2025, Cục đã hoàn thành báo cáo kết quả giai đoạn I của Đề án, với hoạt động điều tra tỷ lệ 1:25.000 trên 42 diện tích và 8 khu đánh giá tỷ lệ 1:10.000. Đồng thời, khối lượng điều tra tại thực địa giai đoạn 2 cũng đã được triển khai và cơ sở dữ liệu quốc gia về đất hiếm từng bước được hoàn thiện.

Những kết quả bước đầu từ Đề án cho thấy tiềm năng đất hiếm của Việt Nam là rất lớn, đủ cơ sở khoa học để tiến tới xây dựng Chiến lược quốc gia về đất hiếm. Theo kế hoạch năm 2026, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam sẽ tiếp tục hoàn thành thi công giai đoạn 2 của Đề án và triển khai khai thác thử nghiệm tại Phú Thọ, qua đó bổ sung thêm dữ liệu thực tiễn phục vụ công tác hoạch định chính sách, tiến tới hoàn thiện hồ sơ xây dựng Chiến lược quốc gia về đất hiếm.

Phát biểu tại buổi họp báo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp nhấn mạnh vấn đề đất hiếm “là nhiệm vụ được lãnh đạo Đảng, Nhà nước đặc biệt quan tâm, cần làm sớm, làm chắc; không chỉ dừng ở điều tra, đánh giá mà phải tính tới khâu thử nghiệm, công nghệ và tổ chức thực hiện, qua đó tạo cơ sở phục vụ hợp tác và phát triển công nghiệp khoáng sản chiến lược”.

Trước đó, tại phiên thảo luận của Quốc hội ngày 1/12/2025 về Dự án Luật Địa chất và khoáng sản, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đánh giá Việt Nam sở hữu tiềm năng đất hiếm rất lớn, với trữ lượng đứng thứ hai, thứ ba thế giới, phân bố ở 21 tỉnh, thành phố.

Bộ đã khảo sát cơ bản đầy đủ các khu vực có đất hiếm, quản lý chặt chẽ và đang xây dựng Chiến lược quốc gia về khoáng sản đất hiếm, dự kiến ban hành vào đầu năm 2026.

Sau khi khoanh định xong các khu vực có đất hiếm, nhiệm vụ then chốt là đưa tài nguyên này vào khai thác hiệu quả, hình thành chuỗi giá trị chế biến sâu, hạn chế tối đa xuất khẩu nguyên liệu thô.

Đáng chú ý, vấn đề về đất hiếm lần đầu tiên đã được đưa vào quy định trong Luật Địa chất và khoáng sản vừa được Quốc hội thông qua. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Địa chất và khoáng sản khẳng định đất hiếm là khoáng sản chiến lược đặc biệt. Việc thăm dò, khai thác, chế biến phải được kiểm soát chặt chẽ, không xuất khẩu thô khoáng sản đất hiếm.

Đặc biệt, chỉ các doanh nghiệp, tổ chức được Nhà nước chỉ định hoặc cho phép mới được quyền thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng đất hiếm. Hoạt động chế biến sâu đất hiếm phải gắn với xây dựng hệ sinh thái công nghiệp hiện đại để nâng cao chuỗi giá trị trong nước…