Nắng nóng đến sớm, tiêu thụ điện tăng nhanh

Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO) đã phát đi thông báo, nhu cầu sử dụng điện tăng cao do ảnh hưởng của nắng nóng kéo dài.

Theo đó, ngày 7/4/2026 đã ghi nhận nắng nóng gay gắt trên phạm vi cả nước với nhiệt độ cao nhất phổ biến 37 - 40°C, có nơi trên 40°C như: Phù Yên (Sơn La) 40,2°C, Mai Châu (Phú Thọ) 40,2°C, Tĩnh Gia (Thanh Hóa) 40,3°C, Tây Hiếu (Nghệ An) 41,9°C, Hà Tĩnh 40,8°C. Do đó, sản lượng điện tiêu thụ trên toàn quốc đã đạt 1,078 tỷ kWh, cao nhất từ đầu năm 2026 và tăng hơn 142 triệu kWh tương đương với 15,2% so với cùng kỳ năm 2025.

Trước đó, sản lượng điện tiêu thụ trong ngày 31/3/2026 cũng đã vượt mốc 1 tỷ kWh.

Cũng trong ngày 7/4/2026, công suất cực đại của hệ thống điện quốc gia đã đạt 51.691 MW (vào 15h55), cao nhất từ đầu năm 2026 tới nay và tăng 5.521 MW - tương đương với 12,0% so với cùng kỳ năm 2025.

Để đáp ứng nhu cầu này, các nguồn điện đã được huy động với tỷ trọng thủy điện góp 17,4%; nhiệt điện than góp 58,1%; tuabin khí góp 9,6%; điện sinh khối góp 0,5%; điện gió góp 3,6%; điện mặt trời tập trung góp 5,3%; điện mặt trời mái nhà đầu cực góp 4,7% và các nguồn khác góp 0,9%.

NSMO cũng cho biết, hệ thống điện quốc gia được vận hành an toàn, ổn định, các nguồn điện được huy động tối ưu, đảm bảo cung ứng điện liên tục, đáp ứng nhu cầu phụ tải tăng cao trong bối cảnh nắng nóng diện rộng trên cả nước.

Dẫu vậy thì nắng nóng vẫn chưa ngừng. Sang ngày 8/4/2026, sản lượng điện tiếp tục tăng lên và vượt qua mốc 1,1 tỷ kWh; công suất cực đại của hệ thống cũng tăng và vượt qua mốc 52.000 MW (vào lúc 15h25).

Đại diện NSMO dự báo, mốc tiêu thụ 1,2 tỷ kWh/ngày lần đầu tiên trong lịch sử sẽ sớm đạt được và có thể rơi vào tháng 5/2026.

Các chuyên gia cũng cho hay, thời điểm cán mốc 1 tỷ kWh/ngày ở các năm 2024 - 2025 đều rơi vào cuối tháng 5 là khi miền Bắc đã bước vào cao điểm nắng nóng. Tuy nhiên ở năm 2026, thời tiết cuối tháng 3 ở miền Bắc vẫn còn ở trong giai đoạn mùa Xuân (giữa tháng 2 âm lịch), nhưng nhu cầu sử dụng điện đã tăng cao rõ rệt.

Theo nhận định của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, trạng thái khí hậu có xu hướng chuyển dần từ La Nina sang trung tính (Enso) trong các tháng 5, 6, 7 và có thể chuyển sang El Nino vào cuối năm 2026. Như vậy, dù đang ở giai đoạn cuối La Nina và chuyển tiếp sang Enso, nhưng nắng nóng đã gia tăng mạnh.

Tại Họp báo thường kỳ quý I/2026 của Bộ Công thương, ông Nguyễn Thế Hữu, Phó cục trưởng Cục Điện lực cũng cho hay, ngay từ cuối tháng 3, cụ thể ngày 31/3, khu vực miền Bắc đã xuất hiện nắng nóng. Đây là điều tương đối bất thường, bởi cao điểm nắng nóng ở miền Bắc thường rơi vào các tháng 4, 5, 6, 7. Tuy nhiên năm nay, nắng nóng đến sớm hơn, kéo theo nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh.

Được biết, từ cuối năm 2025, Bộ Công thương đã xây dựng kế hoạch cung ứng điện cho năm 2026 với kịch bản tăng trưởng nhu cầu khoảng 8 - 10%, trong đó riêng mùa khô có thể lên tới trên 14%.

“Mức tăng trưởng phụ tải thực tế luỹ kế từ đầu năm tới nay khoảng hơn 6%, vẫn nằm trong kịch bản dự kiến. Tuy nhiên, nếu nắng nóng kéo dài, phụ tải sẽ tiếp tục tăng cao, gây áp lực lớn lên hệ thống điện trong một số thời điểm”, ông Hữu nói.

Tăng cường tiết kiệm điện, tính toán dịch giờ cao điểm

Để đảm bảo cung cấp điện, Bộ Công thương đã triển khai nhiều biện pháp. Đơn cử, gần đây PVGAS đã thông báo nâng công suất tái hóa khí ở kho Thị Vải từ mức 7,3 triệu m3/ngày lên 9,5 triệu m3/ngày, giúp linh hoạt khả năng cung cấp điện từ các nguồn tuabin khí Đông Nam bộ, bảo đảm cung cấp điện cho cao điểm chiều tối  khu vực miền Nam.

Hay việc hệ thống đang huy động cao các nhà máy nhiệt điện than để giữ nước tại các hồ thủy điện lớn, nhất là các hồ tại khu vực miền Bắc, nhằm ứng phó với cao điểm mùa khô sắp tới. Nhà máy BOT Vũng Áng 2 mới công bố đưa vào vận hành toàn bộ với công suất 1.300 MW, đóng góp cho khả năng cung cấp điện của miền Bắc.

Cạnh đó, Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia (EVNNPT) đã nâng công suất các máy biến áp 500 kV tại một số trạm biến áp 500 kV khu vực miền Bắc (Phố Nối, Lai Châu, Hòa Bình…). Ngày 15/5 tới, EVNNPT sẽ tiếp tục lần lượt đưa vào vận hành 18 bộ tụ bù ngang, nâng cao ổn định cho hệ thống điện miền Bắc…

Tuy nhiên, đại diện Cục Điện lực cũng cho biết, nhu cầu phụ tải điện phụ thuộc lớn vào thời tiết. Nếu có một đợt nắng nóng kéo dài nhiều ngày, nhiệt độ tăng cao, thì mức ủ nhiệt ở đô thị lớn lên, nhu cầu điện sẽ tăng đột biến và gây áp lực lớn lên hệ thống điện.

Để giảm áp lực sử dụng nhiều thiết bị điện vào các giờ cao điểm, nhất là khi mặt trời tắt nắng - đồng nghĩa với việc không có sự tham gia của khoảng 17.000 MW công suất điện mặt trời tập trung và mặt trời mái nhà (chiếm khoảng 20% công suất đặt của hệ thống hiện nay), Bộ Công thương đang tính toán chuyện dịch chuyển giờ cao điểm.

Lý do được Bộ Công thương đưa ra là biểu đồ phụ tải hiện hữu đã “lệch pha” so với trước đây.

Theo đó, từ năm 2019, công suất điện mặt trời tăng nhanh; nguồn này đạt đỉnh giữa trưa (khoảng 11h 00 - 13h00) rồi giảm mạnh vào buổi chiều, trong khi phụ tải hệ thống (đặc biệt là phụ tải công nghiệp) tiếp tục tăng và đạt cực đại vào cuối buổi chiều hoặc buổi tối. Kết quả là, khung giờ cao điểm buổi sáng (vốn được thiết kế khi điện mặt trời chưa phổ biến như thời gian qua) không còn trùng với thời điểm hệ thống cần huy động nguồn bổ sung lớn nhất.

Cũng dựa trên số liệu giám sát năm 2025 thì có sự khác biệt rõ rệt giữa các tháng mùa hè (tháng 5 - 8) và các tháng còn lại.

Theo đó, mùa hè xuất hiện hai đỉnh là khoảng thời gian giữa chiều (khoảng 14h30 - 16h30) và buổi tối (19h30 - 22h30). Các tháng còn lại có một đỉnh kéo dài hơn vào khoảng 14h00 - 19h00.

Do thực tế buổi trưa hệ thống được “đỡ” bởi nguồn mặt trời, còn buổi tối hệ thống phải dựa vào nguồn truyền thống nên dự thảo đặt mục tiêu nâng cao hệ số phụ tải - tức làm “phẳng” đường cong tiêu thụ bằng cách dịch chuyển khung giờ cao điểm, nhằm giảm huy động nguồn đắt đỏ vào giờ tối và tạo tín hiệu giá để điều chỉnh hành vi tiêu thụ.

Tuy nhiên, dự thảo này mới đang được lấy ý kiến của các đơn vị liên quan, bởi đây là bài toán kỹ thuật - kinh tế tổng hợp cũng như có những ảnh hưởng nhất định tới các hộ sử dụng điện lớn.

Bởi vậy, Bộ Công thương đã kêu gọi người dân và doanh nghiệp tích cực thực hiện sử dụng điện tiết kiệm, nếu được thì dịch nhu cầu sử dụng điện từ giờ cao điểm sang giờ thấp điểm, góp phần đảm bảo cung ứng điện.

Nguồn cung lâu dài đang chờ bứt phá

Đánh giá tình hình thực hiện các dự án nguồn điện mới vào cuối tháng 3/2026, Cục Điện lực Bộ Công thương cho hay, từ thời điểm Điều chỉnh Quy hoạch Điện VIII được phê duyệt tới nay, tình hình thực hiện đầu tư các dự án nguồn và lưới điện trên thực tế đã bộc lộ một số tiềm ẩn rủi ro.

Cụ thể, nhiều dự án nguồn điện lớn không thể kịp tiến độ đưa vào vận hành năm 2030 theo quy hoạch, nên sẽ ảnh hưởng lớn đến khả năng cung ứng điện giai đoạn tới.

Các dự án được liệt kê gồm: nguồn điện sử dụng mỏ khí Cá Voi Xanh, Báo Vàng khoảng 4.000 MW; nguồn điện dùng khí LNG nhập khẩu là 21.000 MW (tổng công suất điện khí chậm tiến độ là 25.000/30.404 MW, chiếm khoảng hơn 82%). Danh sách này còn có cả 6.000 MW điện gió ngoài khơi; khoảng 1.000 MW thủy điện lớn; 4.500 MW thủy điện tích năng.

Cục Điện lực cũng cho hay, trong trường hợp các nguồn điện nền (nhiệt điện than, khí, điện hạt nhân) bị chậm tiến độ so với quy hoạch, hệ thống có thể không đáp ứng được phụ tải với quy mô công suất và sản lượng lớn từ khoảng năm 2028 và tăng dần qua các năm.

Trong các giải pháp được Cục Điện lực nhắc tới, việc phát triển các nguồn điện nhanh, với quy mô đủ lớn, đồng thời đảm bảo phân bổ hợp lý giữa các vùng, miền là yêu cầu tiên quyết, nhằm đảm bảo khả năng cung ứng điện trong các năm tới.

Để làm được điều này, Cục Điện lực đề nghị cần cả hệ thống chính trị vào cuộc, tập trung giải quyết các nhiệm vụ, giải pháp để bảo đảm mục tiêu đủ điện cho phát triển kinh tế ở mức hai con số trong giai đoạn 2026 - 2030 và coi việc triển khai thực hiện các dự án điện trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh là một tiêu chí quan trọng đánh giá mức độ hoàn thành công việc của chính quyền các địa phương.