Phân cấp, phân quyền tối đa, toàn diện

Với tinh thần, cách tiếp cận mới, Dự thảo Luật Thủ đô sửa đổi (Dự thảo) được Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trong phiên họp thứ 55 vừa qua đã sửa đổi hầu hết các quy định tại Luật Thủ đô hiện hành.

Về nguyên tắc áp dụng Luật Thủ đô, Chính phủ đề xuất giao HĐND Thành phố có thẩm quyền quyết định việc áp dụng trong trường hợp luật, nghị quyết của Quốc hội ban hành sau ngày Luật Thủ đô có hiệu lực thi hành có quy định cơ chế, chính sách ưu đãi hoặc thuận lợi hơn.

Chính phủ cũng đề xuất sửa đổi các quy định để bảo đảm Luật chỉ quy định những vấn đề có tính nguyên tắc theo đúng tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TW, phân cấp, phân quyền tối đa, toàn diện cho chính quyền Thành phố được quy định, quyết định những nội dung thuộc thẩm quyền trong tất cả lĩnh vực nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thành phố Hà Nội như: tổ chức, bộ máy; thu, chi ngân sách, đặc biệt là các quy định tạo điều kiện thu hút nguồn lực cho Thủ đô phát triển; thực hiện quy hoạch, chỉnh trang, tái thiết đô thị; quản lý, sử dụng tài nguyên; ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo; phát triển, liên kết vùng Thủ đô; phát triển y tế, văn hóa; bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, trong đó có việc áp dụng biện pháp hành chính cấp bách phù hợp với vị trí, vai trò của Thủ đô. Cùng với đó là hoàn thiện các quy định về giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình.

Lần sửa đổi này có nhiều nội dung được bổ sung, trong đó có bổ sung quy định về thu hồi đất để thực hiện các dự án cần triển khai ngay theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư Trung ương Đảng, Đảng ủy Chính phủ, Ban Chấp hành Đảng bộ TP. Hà Nội; quy định về phát triển khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do và loại hình kinh tế mới.

Đáng chú ý, Dự thảo đã quy định phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền TP. Hà Nội nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền TP. Hà Nội. Theo thống kê, có 180 thẩm quyền được giao cho chính quyền TP. Hà Nội. Trong đó 49 thẩm quyền đã được quy định từ Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 và Nghị quyết số 258/2025/QH15 ngày 11/12/2025 của Quốc hội; 47 thẩm quyền khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên; 84 thẩm quyền mới chưa có quy định của cơ quan nhà nước cấp trên.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội (cơ quan chủ trì thẩm tra), ông Hoàng Thanh Tùng cho biết, thẩm tra sơ bộ, Thường trực Ủy ban và các cơ quan tham gia thẩm tra tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024.

Về việc trao quyền cho chính quyền Thủ đô được ban hành các quy định có nội dung khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên, ông Tùng nhấn mạnh, đây là một cơ chế phân quyền rất mạnh, có thể tạo dư địa linh hoạt trong quản trị đô thị và cho phép thử nghiệm các chính sách mới phù hợp với điều kiện phát triển đặc thù của Thủ đô.

Để bảo đảm việc phân quyền mạnh, nhưng vẫn giữ được kỷ cương, tính thống nhất của hệ thống pháp luật, ông Tùng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện một số nội dung như làm rõ phạm vi lĩnh vực được phép ban hành quy định khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên. Chỉ nên giới hạn trong những lĩnh vực gắn với yêu cầu quản trị đô thị đặc thù hoặc cần thử nghiệm chính sách mới; quy định rõ nguyên tắc, điều kiện và quy trình ban hành các văn bản này, bao gồm yêu cầu đánh giá tác động chính sách và tham vấn các cơ quan, tổ chức có liên quan, cơ quan thẩm tra lưu ý.

Tạo nguồn lực tổng hợp “khổng lồ” cho Hà Nội

Một trong các vấn đề được quan tâm khi Ủy ban Thường vụ Quốc hội thảo luận là cơ chế tài chính và nguồn lực cho Thủ đô khi có luật mới.

Theo ông Phan Văn Mãi, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, trong thiết kế các cơ chế đặc thù, các ưu đãi phải cho thấy, Hà Nội sẽ phát triển thuận lợi hơn và tạo ra được giá trị lớn hơn, từ đó có đóng góp lớn hơn cho đất nước, chứ không phải điều tiết hết về cho Hà Nội.

Ông Mãi phân tích, trong 5 năm tới, trung bình thu ngân sách mỗi năm hơn 3 triệu tỷ đồng, Hà Nội và TP.HCM sẽ sớm thu được 1 triệu tỷ đồng một năm, có nghĩa là 2 địa phương này sẽ đóng góp 2/3 ngân sách. Vì thế, cần có sự phân chia hợp lý, như tính lại tỷ lệ thưởng vượt thu cho Hà Nội.

Cùng với đó, ông Mãi cũng cho rằng, nên có cơ chế mở room cho Hà Nội vay và bảo đảm khả năng trả từ nguồn thu của Hà Nội vượt mức bình quân. Bên cạnh đó, cần có cơ chế mạnh hơn về hợp tác công - tư, bỏ ra một phần nhỏ ngân sách để dẫn dắt đầu tư ngoài ngân sách.

Cũng góp ý về nguồn lực, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Hải cho rằng, phải chủ động trong các nguồn lực, kể cả chủ động trong các nguồn vay nước ngoài, chủ động các kế hoạch đầu tư. Ông gợi ý nên thiết kế theo hướng sau này sẽ khoán, giao chỉ tiêu cố định và cho phép thưởng toàn bộ những phần vượt thu, không phân biệt các nguồn thu để có một nguồn lực có thể kế hoạch hóa được.

Nêu ý kiến, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, lần sửa đổi này phải phân quyền tối đa và tự chủ toàn diện cho Hà Nội, giải quyết điểm nghẽn thủ tục hành chính kéo dài, tạo không gian sáng tạo cho quản trị đô thị đặc biệt.

Về cơ chế tài chính ngân sách và nguồn lực, Chủ tịch Quốc hội lưu ý phải có một khung để tạo nguồn lực tổng hợp khổng lồ cho Hà Nội, đủ điều kiện nhảy vọt tăng trưởng 2 con số, có thể cạnh tranh với Singapore, Seoul (Hàn Quốc) và một số thành phố của Trung Quốc…

Nêu con số năm 2024, Hà Nội thu ngân sách khoảng 500.000 tỷ đồng, đến 2025 thu khoảng 700.000 tỷ đồng, Chủ tịch Quốc hội đề nghị làm rõ số tăng thu là từ sản xuất hay dịch vụ, hoặc đất đai để tính bài toán phát triển tới đây như thế nào nhằm bảo đảm nguồn thu ngân sách bền vững.

Điều hành phiên thảo luận, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định kết luận, hồ sơ Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) đã bảo đảm đầy đủ điều kiện trình Quốc hội khóa XVI cho ý kiến và thông qua tại kỳ họp thứ nhất theo quy trình, trình tự, thủ tục rút gọn sau khi tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Ông Định cũng nhấn mạnh “luật này không đặt yêu cầu bảo đảm tính thống nhất cao với hệ thống pháp luật. Luật Thủ đô là những quy định đặc thù, đột phá khác với các luật khác, cao hơn các luật khác”.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng cơ bản tán thành quy định trao quyền cho chính quyền Thủ đô được ban hành các quy định có nội dung khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên và chưa có quy định. Quy định này để tạo điều kiện cho Hà Nội chủ động hơn, sáng tạo hơn, bứt phá hơn, làm tốt hơn, nhanh hơn, hiệu quả hơn, thực hiện các tiêu chuẩn cao hơn với mô hình mới, tiên tiến hơn các địa phương khác, thúc đẩy sự phát triển bền vững của vùng Thủ đô và cả nước.