Sáng 21/8, thảo luận tại hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng cần xem xét kỹ hơn các quy định liên quan đến thu hồi đất.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là đề xuất không quy định cứng việc thu hồi đất chỉ thực hiện sau khi đã phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và hoàn thành bố trí tái định cư.

Đại biểu Tạ Văn Hạ (Đà Nẵng), Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội cho rằng, cần xem xét kỹ lưỡng vấn đề cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường hỗ trợ tái định cư trong một số trường hợp nhất định.

Theo ông, mục tiêu đẩy nhanh tiến độ, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư công phải được đặt ngang hàng với chú trọng ổn định đời sống chỗ ở và sinh kế cho người dân.

Bởi một gia đình khi bị thu hồi đất mà chưa có tái định cư sẽ gặp rất nhiều vấn đề, khó khăn về chỗ ở, nơi học hành của con cái, chăm sóc y tế cho người già và trẻ nhỏ…

Vị đại biểu Đà Nẵng nhấn mạnh, "vấn đề không chỉ là bồi thường bao nhiêu tiền mà phải ổn định cuộc sống cho gia đình người bị thu hồi đất như thế nào".

Nhìn nhận khi di dời là người dân đã phải hy sinh, Nhà nước cần coi đó sự đóng góp lớn lao của người dân với sự nghiệp phát triển đất nước, ông Hạ nhấn mạnh vì thế nếu thu hồi mà không tính chuyện người dân sống ra sao thì không thể xứng với sự hy sinh lớn lao khi người dân từ bỏ nơi chôn rau cắt rốn, từ bỏ những nơi rất thuận lợi trong việc làm ăn để phục vụ cho sự phát triển của đất nước, phục vụ lợi ích chung của cộng đồng.

"Tôi đồng ý phương án này nhưng phải tính làm sao để tránh những trường hợp ngoại lệ, không trở thành phổ biến, đề nghị phải xem xét, đánh giá tác động kỹ lưỡng", ông Hạ đặc biệt lưu ý.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy (Hưng Yên) bày tỏ đồng tình với cách tiếp cận của dự thảo khi chuyển tư duy "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang quan điểm "bảo đảm ổn định cuộc sống, sinh kế và điều kiện phát triển lâu dài cho người dân" sau khi Nhà nước thu hồi đất.

Tuy nhiên, theo ông Huy thì thu hồi đất không chỉ là một thủ tục hành chính, đó là quyết định trực tiếp làm chấm dứt quyền sử dụng đất của người dân và trong nhiều trường hợp đồng thời làm thay đổi nơi ở, sinh kế, thu nhập, hoạt động sản xuất kinh doanh và môi trường sống của một gia đình, thậm chí một cộng đồng dân cư.

Đại biểu Huy đề nghị cần quy định rõ việc thu hồi đất chỉ được thực hiện sau khi hoàn thành các điều kiện cần thiết để người bị thu hồi có chỗ ở thực tế phù hợp, hoặc ít nhất phải có cơ chế chuyển tiếp bắt buộc bảo đảm người dân không bị rơi vào tình trạng đã bị thu hồi đất, không còn nhà ở nhưng chưa có nơi ở mới.

Dự thảo hiện quy định trường hợp phải di chuyển chỗ ở thì được bố trí nhà khác hoặc là hỗ trợ tiền thuê nhà trong thời gian bố trí tái định cư. Tuy nhiên, vị đại biểu Hưng Yên cho rằng quy định này mới giải quyết hậu quả trong trường hợp người dân phải di chuyển, chưa tạo thành một nguyên tắc pháp lý đủ mạnh để kiểm soát thời điểm ban hành và thực hiện quyết định thu hồi đất.

Theo đại biểu, với đất sản xuất kinh doanh và đất nông nghiệp cũng cần tiếp cận tương tự để đảm bảo sinh kế. Dự thảo xác định Nhà nước có trách nhiệm hỗ trợ để người có đất thu hồi có việc làm, thu nhập, ổn định đời sống, sản xuất.

Đại biểu Huy cho rằng nếu chỉ dừng ở trách nhiệm hỗ trợ mà không gắn với một yêu cầu về thời điểm và mức độ bảo đảm sinh kế trước khi thu hồi thì rất khó bảo đảm mục tiêu đề ra.

Do đó, ông Huy đề nghị nghiên cứu bổ sung nguyên tắc: phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cụ thể, phương án ổn định chỗ ở và phương án khôi phục, chuyển đổi sinh kế đối với trường hợp người dân bị thu hồi đất sản xuất, việc thu hồi đất phải được thực hiện trên cơ sở các phương án này đã được phê duyệt và đáp ứng các điều kiện theo luật.