Ông đánh giá thế nào về thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài sau gần 7 năm thực hiện Nghị quyết 50-NQ/TW năm 2019?

Cần phải đặt kết quả thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của Việt Nam vào tổng thể mối quan hệ toàn cầu.

Dòng vốn FDI toàn cầu năm 2025 duy trì xu hướng phục hồi thận trọng sau giai đoạn sụt giảm mạnh 2022 - 2023 và đầy biến động giai đoạn 2020 - 2021 do bị tác động tiêu cực bởi đại dịch Covid-19. Trước khi cuộc chiến ở khu vực Trung Đông nổ ra, sự kiện nổi bật, chi phối toàn bộ trật tự thương mại - đầu tư quốc tế là việc Tổng thống Donald Trump liên tiếp ban hành các lệnh áp thuế đối ứng lên hàng nhập khẩu từ nhiều quốc gia, gây lo ngại lớn cho hoạt động xuất khẩu và thu hút FDI.

Theo UNCTAD, năm 2025, tổng vốn FDI toàn cầu ước đạt khoảng 1.400 - 1.500 tỷ USD. Các nước đang phát triển ở châu Á vẫn là điểm hút FDI hàng đầu. ASEAN nói chung và Việt Nam nói riêng tiếp tục được đánh giá cao nhờ lợi thế về chi phí, lực lượng lao động trẻ, vị trí địa lý chiến lược và mạng lưới hiệp định thương mại tự do (FTA) rộng lớn.

Trong bối cảnh này, Việt Nam tiếp tục là điểm đến đầu tư hấp dẫn.

Năm 2025, vốn FDI đăng ký mới đạt 38,42 tỷ USD. Vốn FDI thực hiện đạt 25,35 tỷ USD, mức giải ngân kỷ lục từ trước đến nay. Quý I năm nay, chúng ta thu hút thêm 15,20 tỷ USD, gồm cả vốn cấp mới, vốn điều chỉnh và góp vốn, mua cổ phần, tăng gần 43% so với cùng kỳ năm 2025. Số liệu đã minh chứng hiệu quả của việc triển khai Nghị quyết 50-NQ/TW về định hướng hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao chất lượng, hiệu quả hợp tác đầu tư nước ngoài đến năm 2030.

Tuy nhiên, thuế tối thiểu toàn cầu 15% áp dụng từ năm 2024 - 2025 đang tạo áp lực, buộc chúng ta phải có chính sách thu hút FDI mới, điều chỉnh chính sách từ "ưu đãi về thuế" sang "ưu đãi về chất lượng môi trường đầu tư".

Nhìn lại, theo ông đâu là chuyển động đáng chú ý nhất của dòng vốn FDI vào Việt Nam những năm qua?

Đầu tiên là sự dịch chuyển mạnh của dòng vốn vào công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ cao. Đây vẫn là khu vực chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng vốn đăng ký. Các dự án điện tử, linh kiện, thiết bị thông minh, vật liệu mới, năng lượng sạch ngày càng nhiều. Điều này phù hợp với xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu và chiến lược “China Plus One” của nhiều tập đoàn đa quốc gia.

Tiếp theo, dòng vốn từ châu Á tiếp tục giữ vai trò chủ đạo. Singapore đứng đầu, Trung Quốc vươn mạnh lên vị trí thứ hai, Hàn Quốc đứng thứ ba, tiếp theo là Nhật Bản, Hongkong, Malaysia, Đài Loan, Thái Lan. Điều đó cho thấy Việt Nam đang nằm ở trung tâm mạng lưới sản xuất khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Thứ ba, FDI không còn chỉ tập trung ở Hà Nội, TP.HCM, Bắc Ninh hay Bình Dương. Năm 2025 đã xuất hiện các địa phương mới trong nhóm dẫn đầu, như Gia Lai, Phú Thọ. Đây là tín hiệu rất tích cực, chứng tỏ làn sóng đầu tư đang lan tỏa theo chiều sâu, gắn với hạ tầng và quỹ đất công nghiệp mới.

Thứ tư, nhà đầu tư bắt đầu quan tâm hơn đến yếu tố xanh, số hóa và ESG. Các khu công nghiệp sinh thái, trung tâm dữ liệu, logistics hiện đại, năng lượng tái tạo trở thành những lĩnh vực hấp dẫn.

Tóm lại, FDI vào Việt Nam đang dịch chuyển từ “nhiều vốn” sang “đúng vốn”, tức là vốn gắn với công nghệ, bền vững và giá trị gia tăng cao hơn.

Một cách khách quan, các tổ chức quốc tế đánh giá thế nào về môi trường đầu tư của Việt Nam, thưa ông?

Môi trường đầu tư của Việt Nam tiếp tục được các tổ chức quốc tế đánh giá tích cực.

Fitch Ratings duy trì mức xếp hạng tín nhiệm BB+, với triển vọng tích cực. World Bank, ADB và IMF đều ghi nhận sự ổn định kinh tế vĩ mô, tăng trưởng GDP vượt trội so với khu vực. Năm 2025, GDP Việt Nam tăng trưởng 8,02%, thuộc nhóm cao nhất khu vực và thế giới.

Các tổ chức quốc tế đánh giá cao môi trường đầu tư Việt Nam ở sự ổn định chính trị và kinh tế vĩ mô; độ mở của nền kinh tế với 17 FTA đa dạng, trong đó có nhiều FTA thế hệ mới như EVFTA, CPTPP, RCEP; lực lượng lao động trẻ, đông đảo, chi phí cạnh tranh; vị trí địa lý chiến lược trong chuỗi cung ứng toàn cầu; cải cách thể chế và cải thiện môi trường kinh doanh đang được đẩy mạnh.

Tuy nhiên, họ cũng chỉ ra những điểm yếu cần khắc phục, như hệ thống pháp luật còn phức tạp, chồng chéo, thực thi thiếu nhất quán; cơ sở hạ tầng giao thông, logistics còn hạn chế ở nhiều địa phương; nguồn nhân lực kỹ thuật cao còn thiếu; thủ tục hành chính trong lĩnh vực đầu tư, đất đai, môi trường còn phức tạp và tốn nhiều thời gian, chi phí...

Thế còn những người trực tiếp đầu tư vào Việt Nam thì sao, họ nhìn nhận thế nào về Việt Nam?

Từ năm 2021, VAFIE đã thực hiện Báo cáo thường niên về Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam. Trong quá trình thực hiện Báo cáo năm 2025, chúng tôi đã có nhiều cuộc làm việc với đại diện các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam.

Cộng đồng doanh nghiệp Nhật Bản thông qua JETRO tiếp tục đánh giá Việt Nam là điểm đầu tư quan trọng tại ASEAN, nhờ sự ổn định chính trị và môi trường kinh doanh ngày càng cải thiện, đặc biệt là các cải cách thể chế năm 2025. Các vấn đề doanh nghiệp Nhật quan tâm gồm đảm bảo nguồn cung điện ổn định, cải thiện cơ sở hạ tầng logistics và cảng biển, nâng cao chất lượng nhân lực kỹ thuật.

Cộng đồng doanh nghiệp Hàn Quốc là một trong những cộng đồng đầu tư lớn và tích cực nhất tại Việt Nam kiến nghị giải quyết dứt điểm các vướng mắc liên quan đến Thuế tối thiểu toàn cầu ảnh hưởng đến doanh nghiệp lớn; quản lý tốt hơn vấn đề cạnh tranh và cung ứng nhân lực giữa các khu công nghiệp.

Bên cạnh đó, nhà đầu tư xứ Hàn còn đề nghị cải thiện hạ tầng giao thông, giảm ô nhiễm môi trường và cập nhật sớm thông tin về Khu tài chính và khu thương mại tự do...

Còn các doanh nghiệp đến từ Mỹ, châu Âu?

Các nhà đầu tư Mỹ đánh giá cao các cải cách thể chế của Việt Nam năm 2025, đặc biệt là tái cấu trúc hành chính theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Các nghị quyết quan trọng như Nghị quyết 57-NQ/TW về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; Nghị quyết 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế chủ động; Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển khu vực tư nhân; Nghị quyết 66-NQ/TW về cải cách lập pháp; Nghị quyết 70-NQ/TW về an ninh năng lượng được đánh giá là nền tảng chính sách mạnh mẽ cho tương lai.

Thông qua AmCham, các nhà đầu tư Mỹ tập trung kiến nghị về thương mại bền vững và giảm rào cản phi thuế quan; chuyển đổi số và kinh tế số (quy định về an ninh mạng, luồng dữ liệu cần minh bạch hơn); y tế xanh và khoa học cuộc sống; chính sách thuế - tài khóa hỗ trợ tăng trưởng xanh; năng lượng sạch và an ninh năng lượng; tài chính xanh và hoan nghênh việc thành lập Trung tâm Tài chính quốc tế (IFC) tại TP.HCM và Đà Nẵng. AmCham cũng mong Việt Nam và Mỹ sớm ký kết Hiệp định thuế song phương và đàm phán giải quyết thuế đối ứng.

Mối quan tâm của các doanh nghiệp đến từ châu Âu vẫn là yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý theo hướng minh bạch, nhất quán và có thể dự đoán.

Có thể nói ngắn gọn, trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gay gắt, doanh nghiệp FDI nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ lợi thế chi phí sang nâng cao chất lượng thể chế. Các nhà đầu tư quốc tế ngày càng coi trọng tính ổn định chính sách, hiệu quả quản trị và các tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Điều này đặt ra yêu cầu Việt Nam không chỉ duy trì tốc độ tăng trưởng, mà còn phải bảo đảm tính bền vững và độ tin cậy của môi trường đầu tư.

Vậy, có thể hình dung thế nào về thu hút FDI của Việt Nam trong giai đoạn 2026 - 2030, theo ông?

Tôi cho rằng, triển vọng là tích cực nếu Việt Nam cải cách đủ mạnh. Dòng vốn đăng ký mới vào Việt Nam có thể duy trì quanh mức 38 - 40 tỷ USD/năm, thậm chí cao hơn trong những năm thuận lợi. 

Cơ cấu vốn sẽ thay đổi rõ nét. Thay vì dồn vào các ngành thâm dụng lao động, FDI sẽ tăng ở bán dẫn, điện tử thế hệ mới, thiết bị y tế, AI, trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, năng lượng tái tạo, logistics thông minh, tài chính quốc tế.

Dòng vốn từ châu Á vẫn rất mạnh. Đồng thời, nếu xử lý tốt quan hệ kinh tế với Mỹ và châu Âu, Việt Nam sẽ đón thêm các tập đoàn công nghệ hàng đầu phương Tây.

Tuy nhiên, cạnh tranh sẽ gay gắt hơn nhiều. Indonesia, Malaysia, Thái Lan, Ấn Độ đều đang chạy đua mạnh mẽ. Vì thế, Việt Nam không thể chủ quan.

Báo cáo thường niên về đầu tư nước ngoài năm 2025, VAFIE chọn chủ đề: "Động lực mới từ IFC và các khu thương mại tự do". Chúng tôi tin rằng, nếu tận dụng tốt cơ hội, xây dựng thành công IFC, nâng cấp hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và hỗ trợ doanh nghiệp trong nước lớn lên cùng FDI, Việt Nam có thể bước vào chu kỳ thu hút FDI thế hệ mới hiệu quả hơn, bền vững hơn và đóng góp lớn hơn cho mục tiêu trở thành nước thu nhập trung bình cao vào năm 2030.