Điểm sáng thương mại Việt - Trung

Văn phòng Xúc tiến thương mại Việt Nam tại Hải Khẩu, thuộc tỉnh Hải Nam (Trung Quốc), vừa được khai trương ít ngày trước, mở thêm đầu mối kết nối doanh nghiệp hai nước, tạo đà cho thương mại song phương có thêm “đòn bẩy” để tăng tốc.

Chia sẻ tại lễ khai trương, Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh: “Văn phòng Xúc tiến thương mại Việt Nam tại Hải Khẩu được đưa vào vận hành không chỉ là một hoạt động xúc tiến đơn lẻ, mà là kết quả của quá trình phối hợp chặt chẽ giữa hai bên suốt thời gian qua”.

Quan hệ Việt - Trung đã và đang duy trì đà phát triển tích cực và đạt nhiều kết quả quan trọng, trong đó điểm sáng nổi bật là hợp tác kinh tế, thương mại.

Năm 2018 là năm thương mại hai nước vượt mốc 100 tỷ USD.

Đến năm 2024, lần đầu tiên, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 205,2 tỷ USD, đánh dấu mức kỷ lục về thương mại hai chiều (so với năm 2023 tăng thêm 33,3 tỷ USD). Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam đạt 61,2 tỷ USD, nhập khẩu từ Trung Quốc đạt 144
tỷ USD.

Với kết quả này, năm 2024, Trung Quốc đã trở thành đối tác thương mại đầu tiên, mà nước ta thiết lập quy mô trên 200 tỷ USD.

Nhưng chỉ một năm sau đó, giá trị trao đổi thương mại đã tăng thêm hơn 50 tỷ USD.

Dữ liệu của Cục Hải quan cho thấy, năm 2025, thương mại song phương đạt 256,4 tỷ USD, tăng 24,8 %; Việt Nam xuất khẩu 70,4 tỷ USD, tăng 14,8 %; nhập khẩu từ thị trường này đạt 186 tỷ USD, tăng 29 % (tương ứng tăng 41,7 tỷ USD) so với năm trước và chiếm 40,9 % tổng trị giá nhập khẩu của cả nước.

Xuất khẩu một số nhóm hàng sang Trung Quốc ghi nhận mức tăng kỷ lục so với năm trước, thể hiện rõ ở một số nhóm hàng: máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 16,89 tỷ USD, tăng 33,6 % (tương ứng tăng 4,24 tỷ USD); hàng rau quả đạt 5,5 tỷ USD, tăng 18,8 % (tương ứng tăng 873 triệu USD); hàng thủy sản đạt 2,28 tỷ USD, tăng 31,9% (tương ứng tăng 552 triệu USD)…

“Nhìn rộng trong cả chiều dài hợp tác, từ năm 2004 đến nay, Trung Quốc luôn là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam. Tăng trưởng thương mại song phương trong khoảng 10 năm gần đây đều ở mức hai con số”, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công thương) đánh giá.

Hiện nay, Trung Quốc là thị trường xuất khẩu lớn thứ hai và là thị trường nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam. Với nhiều lợi thế giao thương (sự tương đồng về tiêu dùng, khoảng cách địa lý…), nhiều năm qua, trao đổi thương mại hai nước vẫn duy trì đà tăng trưởng ổn định và bền vững, kể cả trong thời kỳ chịu nhiều tác động từ đại dịch Covid-19…

Quý I/2026, thương mại hai chiều tiếp tục tăng trưởng cao, đạt 66,9 tỷ USD. Trong đó, Việt Nam xuất khẩu 16,8 tỷ USD, tăng 26,4%; nhập khẩu đạt 50,1 tỷ USD, tăng 31,6%, theo Cục Thống kê.

Sự phục hồi mạnh mẽ của thương mại hàng hóa giai đoạn vừa qua đã đưa hoạt động xuất nhập khẩu bứt phá rõ nét, thể hiện rõ nhất ở chiều nhập khẩu nguyên liệu đầu vào, máy móc, thiết bị từ Trung Quốc phục vụ hoạt động sản xuất trong nước.

Chiều ngược lại, nhiều sản phẩm hàng hóa của Việt Nam, nhất là nông, thủy sản cho tới công nghiệp chế biến, chế tạo như cà phê, đồ gỗ, giày dép, hàng điện tử, xơ sợi… ngày càng thâm nhập sâu vào thị trường tỷ dân.

Quan hệ song phương Việt Nam - Trung Quốc đạt bước tiến mạnh mẽ và ấn tượng, ngày càng được bồi đắp bởi các hoạt động giao lưu, tiếp xúc các cấp giữa hai nước diễn ra sôi động, không chỉ góp phần củng cố tình hữu nghị, mà còn mở ra cơ hội hợp tác, tạo động lực cho các lĩnh vực trọng điểm, trong đó có kinh tế và thương mại.

Nổi bật là chuyến thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình (từ ngày 14 - 15/4/2025), khi lãnh đạo hai nước đã ký kết và chứng kiến trao đổi hàng loạt văn kiện hợp tác, chủ yếu về thương mại, nông nghiệp, kết nối giao thông và hạ tầng…

Bước sang năm 2026, hai bên tiếp tục duy trì đà trao đổi cấp cao với nhiều hình thức linh hoạt, hiệu quả. Đặc biệt, chuyến thăm cấp Nhà nước đến Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cùng Phu nhân và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đến Trung Quốc từ ngày 14 đến ngày 17/4/2026 theo lời mời của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tập Cận Bình cùng Phu nhân sẽ tiếp tục khẳng định sự gắn kết chính trị và tin cậy giữa lãnh đạo hai nước.

Dư địa tăng trưởng lớn

Thương mại hàng hóa với thị trường tỷ dân tăng trưởng ấn tượng qua từng năm, nhưng cơ cấu xuất nhập khẩu mất cân đối lớn khi nhập siêu từ thị trường này liên tục nới rộng. Riêng quý đầu năm nay, cán cân thương mại đã thâm hụt gần 33,3 tỷ USD. Còn năm 2025, mức thâm hụt lên tới 116 tỷ USD.

Dù xuất khẩu không ngừng cải thiện, nhưng cơ cấu hàng xuất khẩu chủ yếu là nông sản, có giá trị thấp hơn nhóm hàng công nghiệp.

Chiều nhập khẩu chủ yếu là hàng hóa có giá trị công nghệ cao, như máy móc, thiết bị, phụ tùng; linh kiện điện tử, nguyên liệu sản xuất của nhiều ngành công nghiệp nhằm phục vụ sản xuất và xuất khẩu, nên không quá đáng ngại.

Theo các chuyên gia thương mại, hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc, đặc biệt là nguyên phụ liệu sản xuất, có chất lượng tốt, giá cả cạnh tranh. Việc vận chuyển hai chiều lại gặp nhiều thuận lợi do vị trí địa lý gần gũi, nên doanh nghiệp Việt Nam ưu tiên nhập khẩu từ thị trường này.

Là thị trường đông dân với 1,4 tỷ người, sức mua cao và nhu cầu đa dạng, các quốc gia xuất khẩu đều muốn gia tăng cơ hội giao thương với Trung Quốc. Đặc biệt, thị trường này rất ưa chuộng các mặt hàng thế mạnh của Việt Nam như nông sản, dệt may, da giày, điện tử và thủy sản... Bên cạnh đó, vị trí địa lý gần cũng là lợi thế giúp hàng hóa Việt Nam cạnh tranh hơn về chi phí vận chuyển so với nhiều đối thủ.

Chỉ dấu tích cực là quý I/2026, Trung Quốc đã trở lại vị trí nhà nhập khẩu số 1 của nông sản Việt Nam. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 3 tháng năm 2026 đạt 16,69 tỷ USD, tăng 5,9%. Trong đó, Trung Quốc chiếm tỷ trọng 22,1%, vượt Mỹ (18,3%) và Nhật Bản (7,1%). Đáng chú ý, xuất khẩu sang Trung Quốc quý I tăng tới 37,6%, mức tăng cao nhất trong các thị trường lớn.

Tuy nhiên, để nâng cao chất lượng tăng trưởng, duy trì tính bền vững trong thương mại, các ngành sản xuất, nhất là nông sản, phải nâng cấp công nghệ chế biến, đầu tư vùng nguyên liệu đạt chuẩn theo yêu cầu của thị trường, đồng thời chuẩn hóa trong mọi khâu của quá trình sản xuất.

Ông Trần Thanh Hải, Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) nhấn mạnh, với nhiều tiêu chuẩn mới được ban hành theo hướng siết chặt chất lượng, Trung Quốc từ lâu đã không còn là thị trường dễ tính và các doanh nghiệp Việt Nam muốn làm ăn với thị trường này phải luôn cập nhật thông tin, thay đổi tư duy trong sản xuất.

Tín hiệu tích cực là Trung Quốc đang tiếp tục xem xét các thủ tục mở cửa thị trường cho nhiều loại nông, thủy sản của Việt Nam xuất khẩu chính ngạch, trong đó có rau quả đông lạnh, trái cây có múi, bơ, na, roi, cùng dược liệu đông y có nguồn gốc thực vật, thịt bò, thịt heo, sản phẩm từ gia súc, gia cầm… Trong tương lai gần, nhiều nhóm hàng nông sản Việt sẽ rộng cửa xuất khẩu sang thị trường tỷ dân.

Bộ Công thương đánh giá, thương mại song phương hai nước còn nhiều dư địa tăng trưởng, dựa trên nhiều thỏa thuận hợp tác song phương, cũng như các hiệp định thương mại đa phương như: Hiệp định Thương mại tự do ASEAN - Trung Quốc (ACFTA), Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP).

Tới đây, khi Hiệp định Thương mại tự do ASEAN - Trung Quốc (ACFTA) được nâng cấp sẽ góp phần thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa đầu tư và thương mại.

Điều này hoàn toàn phù hợp, bởi khai thác hiệu quả ACFTA và RCEP, thúc đẩy thương mại song phương phát triển theo hướng cân bằng cũng là một trong những nội dung trong Tuyên bố chung giữa Việt Nam và Trung Quốc trong khuôn khổ chuyến thăm hồi tháng 4/2025 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình.

Với việc trao đổi chiến lược, tiếp xúc cấp cao được tăng cường, tháo gỡ điểm nghẽn cho thương mại hàng hóa, không xa nữa, thương mại song phương Việt Nam - Trung Quốc sẽ chinh phục mốc 300 tỷ USD.