Những nguy cơ từ chất lượng điện năng kém 

Tại nhiều nhà máy, các hiện tượng như đèn nháy, motor nóng, CB nhảy hoặc chi phí điện tăng bất thường không phải là hiếm gặp. Ở góc độ kỹ thuật, hệ thống điện có thể xuất hiện tình trạng mất ổn định, quá tải, sụt áp hoặc các vấn đề liên quan đến chất lượng điện năng.

Các thiết bị điện tử trong dây chuyền sản xuất vốn nhạy cảm với biến động điện áp, do đó những sai lệch nhỏ cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất và độ bền thiết bị. Tuy nhiên, trong thực tế vận hành, những dấu hiệu này thường không được nhận diện như một vấn đề hệ thống, mà bị coi là hiện tượng riêng lẻ và xử lý rời rạc.

Chia sẻ tại Innovation Talk - chuỗi sự kiện do Schneider Electric - tập đoàn toàn cầu về công nghệ năng lượng tổ chức, các chuyên gia cho biết, nguyên nhân gốc rễ của các hiện tượng này chủ yếu liên quan đến chất lượng điện kém, trong đó phổ biến là sóng hài, sụt áp và dao động điện áp. Ngoài ra, sự gia tăng của các nguồn năng lượng phân tán như điện mặt trời, điện gió cũng tạo thêm biến động cho hệ thống điện nội bộ.

Một thực trạng đáng chú ý là việc thiếu hệ thống đo lường và dữ liệu khiến nhiều doanh nghiệp chưa xác định được nguyên nhân cụ thể. Thực tế, không ít đơn vị “chịu đựng” các vấn đề về điện năng do không có khả năng đo lường đầy đủ. Điều này dẫn đến hạn chế trong việc đánh giá và lựa chọn giải pháp phù hợp.

Chi phí ẩn và yêu cầu dữ liệu hóa năng lượng

Tác động của chất lượng điện năng không chỉ dừng ở những điểm nghẽn trong vận hành, mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến chi phí và hiệu quả kinh doanh. 

Theo Empower IT, dao động điện áp trong ngành chế biến thực phẩm do chất lượng điện kém gây ra chi phí năng lượng tăng 10% và sản lượng sản xuất giảm 5%. Một báo cáo về sản xuất hàng tiêu dùng cũng cho thấy biến dạng sóng hài làm tổn hao năng lượng tăng 12% và tuổi thọ thiết bị giảm 7%. Ngoài ra, sụt áp do mất ổn định lưới điện gây ra tỷ lệ hỏng hóc thiết bị tăng 20%.

Những sự cố dừng máy đột ngột hay việc tuổi thọ thiết bị giảm thường không được ghi nhận trực tiếp trong cấu trúc chi phí, mà phân tán qua nhiều khâu như bảo trì, thay thế thiết bị. Do đó, chúng được xem như một dạng “chi phí ẩn” liên quan đến năng lượng.

Trong bối cảnh này, việc quản lý năng lượng dựa trên dữ liệu được nhiều chuyên gia nhấn mạnh. Đo lường và số hóa dữ liệu được coi là bước khởi đầu để hiểu rõ mức tiêu thụ, chất lượng điện và các vấn đề phát sinh trong hệ thống. Theo đó, cách tiếp cận được Schneider Electric đưa ra tập trung vào việc biến những chi phí ẩn thành dữ liệu có thể đo lường và quản lý.

Cụ thể, giải pháp được triển khai theo chuỗi: Đo lường - sử dụng hệ thống thiết bị số để thu thập dữ liệu tiêu thụ và chất lượng điện; Phân tích - xác định nguyên nhân như sóng hài, sụt áp, phân bổ tải…; Tối ưu - đưa ra giải pháp phù hợp với từng hệ thống; Giám sát liên tục - theo dõi theo thời gian thực để chuyển từ khắc phục sang phòng ngừa.

Ông Pavel Rvachev, Giám đốc Dịch vụ, Schneider Electric Việt Nam và Campuchia cho biết: “Muốn tiết kiệm thì trước tiên phải đo lường. Bạn không thể tiết kiệm một thứ mà bạn không hiểu, không có đường cơ sở và dữ liệu phù hợp. Tại Schneider Electric, chúng tôi cung cấp một hệ sinh thái giải pháp toàn diện, bao gồm thiết bị đo lường, Power Monitoring Expert và các nền tảng khác, không chỉ giúp đo lường mức tiêu thụ mà còn diễn giải dữ liệu và trình bày một cách khoa học”. 

Các nền tảng như Power Monitoring Expert cho phép doanh nghiệp theo dõi toàn bộ hệ thống, không chỉ điện mà còn các nguồn năng lượng khác như gas, khí, nước…, phân tích chi tiết theo từng khu vực, dây chuyền và thậm chí quy đổi mức tiêu thụ sang phát thải CO₂.

Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp có cái nhìn đầy đủ về cách năng lượng được sử dụng, từ đó xác định chính xác điểm cần tối ưu.

Từ góc độ quản lý, việc dữ liệu hóa quá trình sử dụng năng lượng được xem là điều kiện cần để doanh nghiệp có thể kiểm soát chi phí và nâng cao hiệu suất. Khi có đủ thông tin, các quyết định liên quan đến vận hành và đầu tư hệ thống điện có thể được đưa ra trên cơ sở rõ ràng hơn.

Khi có dữ liệu, doanh nghiệp không chỉ kiểm soát được tiêu thụ mà còn hiểu rõ chất lượng điện, phát hiện sớm rủi ro và chủ động tối ưu hệ thống. Đây là nền tảng để nâng cao hiệu quả vận hành, đồng thời hướng tới mục tiêu sử dụng năng lượng bền vững trong dài hạn.