Hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải được khởi công xây dựng ngày 1/10/1958, là công trình có ý nghĩa lịch sử, giữ vai trò quan trọng đối với sản xuất, dân sinh và phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương trong vùng. Công trình vinh dự được Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm 4 lần. Hệ thống Bắc Hưng Hải có 12 tuyến kênh trục chính với tổng chiều dài 235,5 km, 825 trạm bơm và hơn 2.000 km kênh nội đồng phục vụ tưới cho khoảng 116.655 ha đất nông nghiệp, thủy sản, tạo nguồn cấp nước sinh hoạt cho khoảng 3,3 triệu người, cấp nước cho7.800 ha khu công nghiệp, cơ sở sản xuất và tiêu nước và chống ngập úng cho 198.995 ha.

Sau 68 năm khai thác, hệ thống Bắc Hưng Hải đang chịu áp lực từ sự xuống cấp của công trình, quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa, biến đổi khí hậu và đặc biệt là tình trạng ô nhiễm nguồn nước kéo dài. Số liệu tổng hợp năm 2025 cho thấy lượng nước thải phát sinh trong vùng khoảng 538.838 m³/ngày đêm; 40 trong tổng số 83 tuyến kênh bị ô nhiễm rất nghiêm trọng. Thực trạng này ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác, sử dụng nguồn nước, sản xuất và đời sống sức khỏe nhân dân, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cấp công trình gắn với kiểm soát nguồn thải, thu gom, xử lý nước thải và phục hồi môi trường nước.

Định hướng phát triển hệ thống được cụ thể hóa trong Đề án “Phát triển tổng thể hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải, phục vụ đa mục tiêu và bảo vệ môi trường bền vững”, được Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt tại Quyết định số 4160/QĐ-BNNMT ngày 8/10/2025. Cùng với các giải pháp tăng cường nguồn nước, trạm bơm dã chiến Xuân Quan đã được đầu tư, nâng tổng công suất lên 32m³/s từ tháng 4/2026 cùng một số đoạn kênh được sửa chữa, gia cố, nạo vét và quy trình vận hành được điều chỉnh.

Phát biểu tại buổi lễ, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết, Bộ đã phối hợp với các địa phương hoàn thiện thủ tục đầu tư, bố trí nguồn vốn và chuẩn bị các điều kiện triển khai dự án. Chủ trương đầu tư Dự án Nâng cấp, hiện đại hóa và cải thiện môi trường nước hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải được phê duyệt tại Quyết định số 1479/QĐ-BNNMT ngày 23/4/2026, với tổng mức đầu tư dự kiến 8.596 tỷ đồng, gồm các hạng mục sửa chữa, nâng cấp, xây dựng mới công trình và hiện đại hóa công tác quản lý, vận hành.

Dự án thành phần số 1 được khởi công tập trung nâng cấp, cải tạo, gia cố tuyến kênh Kim Sơn dài khoảng 10,6 km, từ cống Báo Đáp đến cống Kênh Cầu, đi qua địa bàn Hà Nội và Hưng Yên. Đây là bước triển khai đầu tiên, tạo tiền đề tiếp tục đầu tư, nâng cấp đồng bộ hệ thống Bắc Hưng Hải.

Thời gian tới, Bộ sẽ tập trung chỉ đạo thi công bảo đảm chất lượng, an toàn, tiến độ; tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời tháo gỡ khó khăn, phòng ngừa thất thoát, lãng phí. Đồng thời, đề nghị các địa phương đẩy nhanh đầu tư hệ thống thu gom, xử lý nước thải, kiểm soát chặt chẽ nguồn thải và kết nối đồng bộ với công trình thủy lợi; tăng cường phối hợp liên vùng, hiện đại hóa quản lý, vận hành, gắn nâng cấp hạ tầng với bảo vệ nguồn nước, phục hồi hệ sinh thái và phát triển bền vững.

Phát biểu chỉ đạo tại buổi lễ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá cao sự chủ động của Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành, địa phương trong nghiên cứu, xây dựng Đề án phát triển tổng thể hệ thống Bắc Hưng Hải. Tổng Bí thư nhấn mạnh, việc phát triển hệ thống phải được đặt trong chiến lược bảo đảm an ninh nguồn nước, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững vùng Đồng bằng sông Hồng. Đây là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu rà soát, kết nối đồng bộ các quy hoạch, kế hoạch đầu tư với định hướng phát triển đô thị, công nghiệp, nông nghiệp, giao thông và hạ tầng môi trường; khắc phục tư duy cục bộ theo địa giới hành chính, tăng cường phối hợp liên tỉnh, liên ngành và quản lý thống nhất toàn hệ thống. Hạ tầng nước cần đi trước một bước, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các địa phương, các ngành và cộng đồng sử dụng nước.

Nhấn mạnh tình trạng ô nhiễm nguồn nước kéo dài đã ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất, sức khỏe và đời sống nhân dân, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tập trung giải quyết tận gốc các nguồn gây ô nhiễm, kiểm soát chặt chẽ hoạt động xả thải, nâng cao hiệu quả thu gom, xử lý nước thải từ khu đô thị, khu công nghiệp, cơ sở sản xuất, làng nghề và khu dân cư. Các địa phương, cơ quan quản lý, cơ sở sản xuất phải được xác định rõ trách nhiệm; tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, không để tình trạng ô nhiễm kéo dài, tái diễn, không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế.

Cùng với kiểm soát nguồn thải, cần triển khai đồng bộ các giải pháp cải thiện chất lượng nước, phục hồi hệ sinh thái và bảo vệ cảnh quan. Việc bảo đảm nguồn nước sạch bổ sung cho hệ thống, duy trì dòng chảy và nâng cao hiệu quả xử lý nước thải phải được thực hiện thường xuyên, liên tục, tạo chuyển biến thực chất về chất lượng môi trường nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu đẩy mạnh đầu tư đồng bộ, hiện đại hóa công trình, ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý, vận hành. Các dự án thành phần phải được triển khai trong tổng thể thống nhất, bảo đảm kết nối, tránh đầu tư manh mún, thiếu đồng bộ. Cần ưu tiên nâng cao năng lực cấp nước, tiêu thoát nước, phòng, chống thiên tai, giảm thiểu ngập úng và thích ứng với biến đổi khí hậu; tăng cường quan trắc tự động, dự báo, điều hành thông minh, xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung, kết nối giữa Trung ương, địa phương và các đơn vị quản lý, vận hành; đồng thời, chú trọng duy tu, bảo trì công trình và nâng cao năng lực đội ngũ trực tiếp vận hành, bảo đảm hệ thống hoạt động an toàn, hiệu quả, bền vững.

Khai thác hợp lý tiềm năng, lợi thế của hệ thống Bắc Hưng Hải, gắn phát triển hạ tầng thủy lợi với nông nghiệp sinh thái, phát triển đô thị, dịch vụ, du lịch và gìn giữ các giá trị văn hóa, lịch sử. Không gian dọc các tuyến kênh trục chính cần được nghiên cứu, kết nối phù hợp với quy hoạch đô thị, giao thông và khu dân cư; việc khai thác phải bảo đảm an toàn công trình, bảo vệ môi trường, không ảnh hưởng đến chức năng cấp, thoát nước và lợi ích chung của cộng đồng. Qua đó, từng bước xây dựng không gian Bắc Hưng Hải xanh, sạch, văn minh, hiện đại, góp phần nâng cao chất lượng sống của Nhân dân.

Đồng thời nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy và quyết liệt trong tổ chức thực hiện, phấn đấu hoàn thành việc cải tạo, nâng cấp hệ thống trong năm 2028, nhân dịp kỷ niệm 70 năm khởi công xây dựng công trình. Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các địa phương cần phân công rõ trách nhiệm, tiến độ và kết quả; chủ động tháo gỡ khó khăn về cơ chế, chính sách, thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng và huy động nguồn lực. Quá trình triển khai phải bảo đảm chất lượng, hiệu quả đầu tư, công khai, minh bạch; tăng cường kiểm tra, giám sát, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, thất thoát, lãng phí.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước mong muốn Nhân dân trong vùng tiếp tục phát huy truyền thống đoàn kết, đồng thuận, tích cực phối hợp với chính quyền các cấp trong triển khai dự án, chung tay bảo vệ công trình, giữ gìn nguồn nước và xây dựng môi trường sống xanh, sạch, đẹp.

Kinh nghiệm từ việc cải tạo, phục hồi hệ thống Bắc Hưng Hải cần được nghiên cứu, vận dụng phù hợp để giải quyết vấn đề ô nhiễm tại các dòng sông, công trình thủy lợi khác, góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống trên phạm vi cả nước.

Phát biểu tiếp thu ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên Phạm Quang Ngọc trân trọng cảm ơn sự quan tâm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước đối với hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải; khẳng định sẽ nghiêm túc tiếp thu, cụ thể hóa và tổ chức thực hiện đầy đủ, hiệu quả các ý kiến chỉ đạo.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tỉnh Hưng Yên, TP.Hà Nội và các địa phương trong vùng Bắc Hưng Hải tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, huy động nguồn lực, phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận của Nhân dân để triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp; gắn đầu tư nâng cấp công trình với kiểm soát nguồn thải, thu gom, xử lý nước thải và phục hồi môi trường nước; phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành Trung ương và các địa phương liên quan, thực hiện nhiệm vụ với tinh thần “nói là làm, làm ngay, làm đúng, làm quyết liệt, làm đến cùng và làm có hiệu quả”, phấn đấu năm 2028 hoàn thành công trình theo chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước.

Bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên bày tỏ mong muốn hệ thống Bắc Hưng Hải từng bước trở thành công trình thủy lợi hiện đại, đồng bộ, đa mục tiêu, đồng thời là không gian phát triển hài hòa giữa sản xuất, sinh thái, cảnh quan và văn hóa, lịch sử; góp phần thúc đẩy Hưng Yên và toàn vùng phát triển nhanh, bền vững.

Tại buổi lễ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng các đại biểu Trung ương và địa phương thực hiện nghi thức khởi công dự án thành phần số 1: Nâng cấp, cải tạo, gia cố kênh Kim Sơn từ cống Báo Đáp đến cống Kênh Cầu.