Xây dựng không phép, sai phép có thể bị ngừng điện, nước

Tại kỳ họp thứ 5, UBND TP.HCM đã trình HĐND Thành phố dự thảo Nghị quyết quy định về việc áp dụng biện pháp yêu cầu ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh trên địa bàn Thành phố.

Đây là một trong những chính sách nhằm cụ thể hóa thẩm quyền được giao cho TP.HCM theo Luật Phát triển đô thị.

Nhóm đầu tiên được đề xuất áp dụng biện pháp này gồm các công trình xây dựng sai quy hoạch; xây dựng không có giấy phép đối với trường hợp phải có giấy phép; xây dựng sai nội dung giấy phép hoặc sai thiết kế được phê duyệt đối với trường hợp được miễn giấy phép. Đồng thời, công trình xây dựng trên đất bị lấn, chiếm theo quy định pháp luật về đất đai cũng thuộc diện xem xét.

Tuy nhiên, dự thảo không đặt vấn đề ngừng điện, nước đối với tất cả trường hợp ngay khi phát hiện sai phạm. Biện pháp này được áp dụng khi cơ quan, người có thẩm quyền đã yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm hoặc dừng thi công bằng văn bản nhưng tổ chức, cá nhân không chấp hành.

Theo UBND TP.HCM, các hành vi xây dựng không phép, sai phép, sai quy hoạch hoặc xây dựng trên đất lấn, chiếm có thể diễn ra nhanh, do đó cần được phát hiện và ngăn chặn ngay từ giai đoạn đầu. Trường hợp người vi phạm chấp hành yêu cầu dừng thi công, chấm dứt hành vi thì không cần thiết áp dụng biện pháp ngừng cung cấp điện, nước.

Một nhóm khác được chú ý là các công trình và cơ sở vi phạm quy định về phòng cháy chữa cháy. Theo dự thảo, biện pháp ngừng cung cấp điện, nước có thể áp dụng đối với công trình thuộc diện phải thẩm duyệt hoặc thẩm định thiết kế về phòng cháy chữa cháy nhưng vẫn tổ chức thi công khi chưa được cơ quan chuyên môn chấp thuận.

Công trình thi công không đúng thiết kế phòng cháy chữa cháy đã được thẩm duyệt, thẩm định cũng thuộc phạm vi xem xét. Với các cơ sở kinh doanh dịch vụ vũ trường, karaoke, biện pháp này có thể được áp dụng khi cơ sở không bảo đảm điều kiện an toàn phòng cháy chữa cháy và không chấp hành yêu cầu của cơ quan chức năng.

Theo cơ quan soạn thảo, thực tế có những hành vi vi phạm phòng cháy chữa cháy chưa đến mức thuộc trường hợp phải đình chỉ hoạt động theo quy định nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ cháy, nổ. Vì vậy, trong trường hợp chủ đầu tư đã được yêu cầu khắc phục hoặc dừng vi phạm nhưng không chấp hành, việc ngừng cung cấp điện, nước được xem là một công cụ để ngăn chặn nguy cơ phát sinh.

Dự thảo cũng đặt ra biện pháp ngừng điện, nước đối với một số hành vi vi phạm nghiêm trọng trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. Trong đó có trường hợp xả nước thải chứa các thông số môi trường vượt quy chuẩn kỹ thuật hoặc có chứa thông số môi trường nguy hại; thải bụi, khí thải chứa các thông số nguy hại hoặc chất phóng xạ gây nhiễm xạ môi trường vượt quy chuẩn cho phép.

Đề xuất trao thẩm quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã

Một nội dung đáng chú ý trong dự thảo là việc phân cấp thẩm quyền áp dụng biện pháp ngừng cung cấp điện, nước. Theo đó, Chủ tịch UBND cấp xã được đề xuất có thẩm quyền áp dụng biện pháp này đối với các công trình thuộc địa bàn quản lý khi đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Trong trường hợp cần thiết, Chủ tịch UBND TP.HCM có thẩm quyền quyết định áp dụng, tạm dừng hoặc chấm dứt việc áp dụng biện pháp yêu cầu ngừng cung cấp điện, nước đối với công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh.

Theo UBND TP.HCM, tốc độ đô thị hóa nhanh cùng sự gia tăng các hoạt động xây dựng, sản xuất, kinh doanh đang tạo áp lực đáng kể đối với công tác quản lý trật tự xây dựng, đất đai, phòng cháy chữa cháy và môi trường.

Trong lĩnh vực xây dựng, giai đoạn 2020 - 2024, số công trình không phép, sai phép, sai quy hoạch được phát hiện và xử lý bình quân khoảng 1,36 vụ/ngày.

Riêng 9 tháng đầu năm 2026, theo báo cáo của Phòng Kiểm tra chuyên ngành và 102/168 UBND phường, xã, đặc khu, cơ quan chức năng đã phát hiện, xử lý 629 trường hợp vi phạm trong lĩnh vực xây dựng.

Trong khi đó, địa bàn quản lý rộng nhưng nhân sự phụ trách trật tự xây dựng tại cơ sở còn mỏng, phải kiêm nhiệm nhiều công việc. Việc thường xuyên bám sát từng công trình vì vậy gặp khó khăn, dẫn tới một số trường hợp vi phạm chưa được phát hiện, xử lý ngay từ đầu.

Trong lĩnh vực phòng cháy chữa cháy, trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn Thành phố xảy ra 228 vụ cháy, làm 14 người chết, 27 người bị thương, thiệt hại tài sản khoảng 207 tỷ đồng.

Một trong những nguyên nhân phổ biến là do lối thoát nạn bị che chắn hoặc mất tác dụng; hệ thống điện không bảo đảm an toàn; sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt không đúng quy định; hàng hóa, vật liệu dễ cháy bố trí không bảo đảm khoảng cách an toàn.

Bên cạnh đó, TP.HCM đang phải đối diện với những thách thức lớn về ô nhiễm môi trường. Qua công tác kiểm tra, giám sát trực tiếp và gián tiếp, trong năm 2024, các cơ quan đã phát hiện 5.225 vụ vi phạm. Cơ quan chức năng đã xử phạt 3.920 vụ, nhắc nhở 305 vụ với tổng số tiền xử phạt hơn 2 tỷ đồng.

Trước tình hình vi phạm nêu trên, mặc dù cơ quan có thẩm quyền đã thường xuyên kiểm tra, xử lý, yêu cầu các tổ chức, cá nhân chấm dứt thực hiện hành vi vi phạm, nhưng trên thực tế vẫn còn nhiều trường hợp cố tình không chấp hành, tiếp tục thi công hoặc thực hiện hành vi vi phạm.

Về bản chất, các chế tài này chủ yếu được áp dụng để xử lý hành vi vi phạm đã xảy ra; trong khi đó, thực tiễn quản lý đặt ra yêu cầu cần phải có một biện pháp có khả năng tác động kịp thời, ngăn chặn trong trường hợp các chủ thể vi phạm đã được yêu cầu chấm dứt hành vi, dừng thi công nhưng vẫn cố tình không chấp hành.

UBND TP.HCM cho rằng đây là khoảng trống cần được nghiên cứu để bổ sung công cụ quản lý phù hợp. Bởi lẽ, mục tiêu của công tác quản lý nhà nước không chỉ là phát hiện và xử lý vi phạm sau khi đã xảy ra mà còn phải chủ động phòng ngừa, ngăn chặn để hạn chế hậu quả phát sinh, hạn chế ảnh hưởng đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội và tính mạng, sức khỏe của con người.