Theo quy định hiện hành của pháp luật hải quan và Ngân hàng Nhà nước, cá nhân khi xuất cảnh, nhập cảnh mang theo ngoại tệ tiền mặt trên 5.000 USD hoặc ngoại tệ khác có giá trị tương đương, tiền Việt Nam tiền mặt trên 15 triệu đồng phải thực hiện khai báo hải quan.

Đối với vàng, người mang theo vàng miếng, vàng nguyên liệu hoặc trang sức bằng vàng vượt mức quy định cũng phải khai báo theo quy định của cơ quan quản lý.

Hành vi không khai hoặc khai sai về ngoại tệ tiền mặt, tiền Việt Nam tiền mặt, công cụ chuyển nhượng hoặc giấy tờ có giá, mức xử phạt được xác định theo giá trị tang vật vi phạm.

Điều 11 Nghị định số 169/2026/NĐ-CP quy định cụ thể các mức xử phạt hành chính đối với hành vi vi phạm nghĩa vụ khai báo của người xuất cảnh, nhập cảnh đối với ngoại tệ tiền mặt, đồng Việt Nam tiền mặt, công cụ chuyển nhượng, vàng, kim loại quý khác và đá quý.

Theo đó, đối với người xuất cảnh bằng hộ chiếu hoặc giấy tờ có giá trị thay hộ chiếu mà không khai hoặc khai sai số ngoại tệ tiền mặt, đồng Việt Nam tiền mặt, vàng mang theo vượt mức quy định, mức xử phạt thấp nhất từ 1 - 3 triệu đồng nếu tang vật vi phạm có trị giá từ 5 - dưới 30 triệu đồng.

Mức phạt tăng lên 5 - 15 triệu đồng đối với tang vật vi phạm trị giá từ 30 - dưới 70 triệu đồng; từ 15 - 25 triệu đồng đối với tang vật trị giá từ 70 - dưới 100 triệu đồng. Trường hợp tang vật vi phạm có trị giá từ 100 triệu đồng trở lên mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, mức phạt có thể lên tới 30 - 50 triệu đồng.

Đối với người nhập cảnh, mức xử phạt được chia thành các khung từ 1 - 2 triệu đồng, 5 - 10 triệu đồng và tối đa 10 - 20 triệu đồng tùy theo giá trị tang vật vi phạm.

Nghị định cũng quy định xử phạt đối với trường hợp khai báo nhiều hơn số lượng thực tế mang theo. Theo đó, người nhập cảnh khai báo số ngoại tệ, tiền mặt hoặc vàng nhiều hơn thực tế có thể bị phạt tới 25 triệu đồng nếu giá trị chênh lệch từ 100 triệu đồng trở lên mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

Đối với người xuất cảnh, nhập cảnh bằng giấy thông hành mang theo loại ngoại tệ không được phép mang theo mà không khai hoặc khai sai, mức xử phạt tối đa cũng có thể lên tới 50 triệu đồng trong trường hợp tang vật vi phạm có trị giá từ 100 triệu đồng trở lên.

Ngoài ngoại tệ và vàng, Điều 11 cũng quy định mức xử phạt đối với hành vi không khai hoặc khai sai kim loại quý khác, đá quý, công cụ chuyển nhượng thuộc diện phải khai hải quan. Mức xử phạt cao nhất đối với nhóm hành vi này là từ 30 - 50 triệu đồng nếu tang vật vi phạm có trị giá từ 100 triệu đồng trở lên mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

Theo quy định, trị giá tang vật vi phạm được xác định sau khi đã trừ đi phần ngoại tệ, tiền mặt, vàng, kim loại quý, đá quý thuộc định mức không phải khai hải quan theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh hình thức phạt tiền, cơ quan chức năng còn áp dụng biện pháp tịch thu tang vật vi phạm đối với hàng hóa, tài sản thuộc diện cấm xuất khẩu, nhập khẩu hoặc không đủ điều kiện theo quy định pháp luật.

Theo cơ quan quản lý, việc bổ sung và hoàn thiện các chế tài xử phạt nhằm tăng cường minh bạch trong kiểm soát dòng tiền, phòng chống rửa tiền, vận chuyển trái phép tiền tệ, vàng và tài sản có giá trị qua biên giới, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong hoạt động xuất nhập cảnh.

So với quy định hiện hành tại Nghị định số 128/2020/NĐ-CP và Nghị định số 102/2021/NĐ-CP, Điều 11 Nghị định số 169/2026/NĐ-CP được xây dựng chi tiết hơn, phân loại rõ từng nhóm hành vi và chủ thể vi phạm.

Điểm mới đáng chú ý là nghị định mới tách riêng hành vi của người xuất cảnh và nhập cảnh; bổ sung quy định xử phạt đối với trường hợp khai báo nhiều hơn thực tế mang theo; đồng thời quy định cụ thể hơn với kim loại quý khác, đá quý, công cụ chuyển nhượng và trường hợp sử dụng giấy thông hành khi xuất nhập cảnh.

Ngoài ra, Nghị định số 169/2026/NĐ-CP cũng phân hóa mạnh hơn các khung xử phạt theo giá trị tang vật vi phạm, giúp cơ quan chức năng có cơ sở áp dụng chế tài sát thực tế hơn. Đáng chú ý, nghị định mới xác định rõ cách tính trị giá tang vật vi phạm là phần giá trị vượt định mức phải khai báo sau khi đã trừ phần được miễn khai hải quan theo quy định.