Khoảng cách giữa tuổi thọ và tuổi khỏe

Tuổi thọ trung bình của người Việt đã đạt khoảng 74,5 tuổi, nhưng tuổi thọ khỏe mạnh chỉ khoảng 65 năm, nghĩa là trung bình khoảng 10 năm sẽ sống chung với bệnh tật. Những yếu tố nguy cơ hình thành từ rất sớm. Một nghiên cứu của Viện Dinh dưỡng trên gần 1.500 người 20-45 tuổi tại 5 tỉnh, thành (công bố tháng 6/2026) cho thấy 43,6% người tham gia thừa cân hoặc béo phì, hơn 60% chưa ăn đủ rau xanh và trái cây, 26,7% không ăn sáng thường xuyên.

Nói cách khác, sức khỏe tuổi 70 được quyết định từ thói quen ở tuổi 30, 40. Gen quyết định bao nhiêu phần tuổi thọ vẫn là câu hỏi khoa học đang tranh luận: các ước tính ao động từ dưới 10% (nghiên cứu trên phả hệ hơn 400 triệu người của Calico, đăng trên tạp chí Genetics năm 2018) đến khoảng 55% (nghiên cứu của Viện Weizmann trên tạp chí Science, tháng 1/2026). Nhưng giới khoa học thống nhất rằng lối sống vẫn tạo khác biệt rất lớn.

Phân tích của Đại học Harvard trên hai nhóm theo dõi dài hạn (Nurses' Health Study với hơn 123.000 người trong 34 năm, và Health Professionals Follow-up Study), công bố trên tạp chí Circulation năm 2018, cho thấy người 50 tuổi duy trì đủ năm thói quen lành mạnh, trong đó có không hút thuốc, vận động 30 phút mỗi ngày, giữ cân nặng hợp lý và ăn uống lành mạnh, có tuổi thọ kỳ vọng cao hơn khoảng 14 năm ở nữ và 12,2 năm ở nam so với người không duy trì thói quen nào. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng coi môi trường, gồm ngôi nhà, cộng đồng và môi trường xây dựng, là một trong hai thành phần cấu thành khả năng lão hóa khỏe mạnh.

Phòng ngừa là đòn bẩy lớn nhất nhưng lại ít được đầu tư nhất. Báo cáo "The health of nations" của McKinsey Health Institute (tháng 2/2026) ước tính gần hai phần ba mức cải thiện sức khỏe có thể đạt được đến từ các biện pháp phòng ngừa, trong khi phần lớn quốc gia chỉ dành dưới 2% ngân sách y tế cho phòng ngừa.

Ba vòng tròn: Chăm sóc - Phòng ngừa - Đồng hành y tế

Giới chuyên môn thường mô tả chăm sóc sức khỏe chủ động như một vòng tuần hoàn liên tục.

Chăm sóc là cho cơ thể nhịp nghỉ đúng: giấc ngủ sâu, vận động vừa sức, những phút ngắt kết nối với màn hình. Đây là phần môi trường sống tác động trực tiếp nhất, qua ánh sáng, tiếng ồn, không khí và khoảng xanh.

Phòng ngừa là lắng nghe cơ thể trước khi nó lên tiếng: duy trì vận động trước khi cơ xương khớp suy yếu, ăn uống lành mạnh trước khi rối loạn chuyển hóa xuất hiện. Theo khuyến nghị của WHO, người trưởng thành nên có 150-300 phút vận động cường độ vừa mỗi tuần, tương đương khoảng 20-45 phút mỗi ngày; khuyến nghị này áp dụng cả cho người từ 65 tuổi.

Đồng hành y tế là khám sức khỏe định kỳ và được tư vấn chuyên môn đúng lúc, để phát hiện sớm thay vì chờ đến khi phải điều trị.

Điểm chung của cả ba: chúng dễ thành thói quen hơn khi diễn ra ngay nơi mình sống, thay vì phải lên kế hoạch, lái xe hay chờ đến cuối tuần.

Thị trường nhà ở đã bắt đầu phản ánh nhu cầu này. Theo báo cáo "Build Well to Live Well" của Viện Sức khỏe Toàn cầu (GWI, tháng 6/2025), bất động sản sức khỏe là lĩnh vực tăng trưởng nhanh nhất trong 11 lĩnh vực của nền kinh tế wellness toàn cầu, với mức tăng 19,5% mỗi năm giai đoạn 2019-2024; châu Á - Thái Bình Dương chiếm 179 tỷ USD năm 2024. GWI cũng ghi nhận nhà ở thiết kế theo định hướng sức khỏe ở phân khúc trung và cao cấp có mức giá cao hơn 10-25% so với sản phẩm tương đương.

Từ "tiện ích sức khỏe" đến "hệ sinh thái sức khỏe"

Khác biệt lớn nhất nằm ở cách tiếp cận. Một phòng gym, một bể bơi là tiện ích. Một hệ sinh thái sức khỏe là khi không gian, dịch vụ và vận hành cùng hướng tới việc giúp cư dân giữ thói quen tốt mỗi ngày, ở mọi độ tuổi.

Tại IKI Village (phường Long Phước, TP.HCM), An Khải Hưng tổ chức hạng mục này theo ba lớp:

Không gian - Hệ tiện ích ven sông gồm 28 khu chức năng xếp thành chuỗi trải nghiệm liên tục, giúp cư dân chăm sóc thể chất và cân bằng tinh thần quanh năm; lối đi bằng phẳng, đủ rộng cho người lớn tuổi; ánh sáng tự nhiên đi sâu vào trong nhà

Thói quen hằng ngày - Lõi nội khu dành cho người đi bộ và xe đạp; đường dạo ven sông, sân thể thao, hồ bơi trong tầm đi bộ; vườn riêng trong căn để vận động nhẹ mỗi sáng;

Đồng hành y tế - Bệnh viện Tim Tâm Đức đồng hành chương trình khám sức khỏe định kỳ cho cư dân những năm đầu.

Các không gian cũng được cá nhân hóa theo độ tuổi: người cao tuổi có Lâm Viên Tri Thức và lối đi bằng phẳng; người trưởng thành có vùng đệm để cân bằng năng lượng sau giờ làm; trẻ nhỏ có sân chơi trong tầm mắt ông bà.

"Chúng tôi dùng chữ 'trường thọ' khá dè dặt, vì nó dễ bị hiểu thành một lời hứa về sức khỏe mà không ai có thể hứa", đội ngũ dự án chia sẻ. "Với chúng tôi, trường thọ trước hết không phải là sống thêm bao nhiêu năm, mà là sống những năm tháng ấy như thế nào".

Sức khỏe là tài sản cần được bồi đắp

Sức khỏe cũng đang được nhìn như một khoản đầu tư. Cũng theo McKinsey Health Institute, việc nhân rộng các giải pháp sức khỏe đã được kiểm chứng có thể đánh đổi khoảng 4 USD giá trị kinh tế cho mỗi 1 USD bỏ ra, và giúp mỗi người có thêm trung bình khoảng 9 năm sống khỏe vào năm 2050. Với một gia đình, "khoản đầu tư" ấy bắt đầu từ nơi họ sống mỗi ngày.

Khi dân số già đi nhanh, với mốc "dân số già" dự báo vào năm 2036, câu hỏi về nhà ở không còn dừng ở vị trí và tiện nghi. Người mua ngày càng hỏi thêm: nơi này giúp gia đình tôi khỏe mạnh đến đâu sau mười năm nữa?