Thị trường bán lẻ đang thiếu “át chủ bài”

Khi du khách ngày càng chi mạnh cho trải nghiệm mua sắm, Việt Nam cũng bắt đầu bước vào cuộc đua xây dựng những “shopping destination” quy mô quốc gia để cạnh tranh với Thái Lan, Singapore hay Hàn Quốc.

Mới đây, Bộ Công Thương cũng có tổ chức gặp gỡ các doanh nghiệp, nhà đầu tư để tham vấn Đề án phát triển outlet và cửa hàng miễn thuế đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Đây được xem là bước đi chiến lược trong bối cảnh thị trường bán lẻ Việt Nam đang thiếu những mô hình đủ sức dẫn dắt xu hướng tiêu dùng mới.

Theo ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, outlet không đơn thuần là kênh bán hàng giảm giá mà là một mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái bán lẻ hiện đại, có khả năng kéo theo tăng trưởng du lịch, logistics và dịch vụ.

Trong khi outlet đã trở thành ngành công nghiệp hàng chục tỷ USD tại Mỹ, châu Âu hay Nhật Bản, mô hình này tại Việt Nam vẫn gần như bỏ trống. Phần lớn chỉ dừng ở các cửa hàng nhỏ lẻ, phân tán và chưa tạo được trải nghiệm mua sắm đúng nghĩa.

Khoảng trống này xuất hiện đúng lúc hành vi tiêu dùng đang thay đổi mạnh. Dự báo đến năm 2030, Việt Nam sẽ có hơn 50 triệu người thuộc tầng lớp trung lưu, nhóm khách hàng vừa thích thương hiệu, vừa quan tâm đến giá trị mua sắm hợp lý. Đây chính là “tệp khách” lý tưởng của outlet.

Không chỉ vậy, chi tiêu du lịch của khách quốc tế tại Việt Nam hiện vẫn thấp hơn nhiều nước trong khu vực. Trung bình mỗi du khách quốc tế chỉ chi khoảng 1.050-1.150 USD, thấp hơn đáng kể so với Thái Lan hay Singapore. Điều này cho thấy Việt Nam vẫn chưa khai thác tốt ví tiền mua sắm của khách du lịch.

Trong khi đó, ở nhiều quốc gia, outlet đã trở thành điểm check-in du lịch đúng nghĩa. Các “làng outlet” tại Nhật Bản, Trung Quốc hay Thái Lan thường tích hợp mua sắm, ẩm thực, giải trí và văn hóa, giúp giữ chân du khách lâu hơn và tăng mạnh chi tiêu.

Việt Nam muốn có “làng outlet” biểu tượng

Theo định hướng của Bộ Công Thương, đến năm 2030, Việt Nam sẽ hình thành ít nhất 5 trung tâm outlet gắn với du lịch tại Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Quảng Ninh và An Giang. Xa hơn đến năm 2045, mô hình “làng outlet cao cấp” sẽ được phát triển ở cả ba miền.

Điểm đáng chú ý là outlet tại Việt Nam sẽ không chỉ bán hàng hiệu giảm giá, mà được định hình như tổ hợp trải nghiệm đa chức năng.

Một hướng là các “làng outlet cao cấp” quy mô lớn dành cho khách trung và cao cấp, tích hợp mua sắm, giải trí và trải nghiệm văn hóa. Hướng còn lại là outlet đô thị hoặc ngoại ô với quy mô linh hoạt hơn, phục vụ nhu cầu đại chúng.

Song song đó, hệ thống cửa hàng miễn thuế cũng được định hướng phủ kín các sân bay quốc tế và cửa khẩu lớn, đồng thời mở rộng vào khu vực nội đô du lịch.

Theo tính toán của đề án, nếu triển khai hiệu quả, outlet và cửa hàng miễn thuế có thể tạo ra khoảng 579.000 tỷ đồng doanh thu trực tiếp, tương đương mức tăng trưởng khoảng 10% của thị trường bán lẻ.

Một trong những đề xuất đáng chú ý tại hội thảo liên quan vấn đề này tổ chức tại TP.HCM đến từ bà Lê Hồng Thủy Tiên, Tổng giám đốc Tập đoàn Liên Thái Bình Dương (IPPG).

Theo bà Thủy Tiên, Việt Nam đang đứng trước nghịch lý lớn: khách quốc tế đến ngày càng đông nhưng dòng tiền mua sắm vẫn chảy ra nước ngoài.

Năm 2024, khách quốc tế chi tiêu tại Việt Nam khoảng 12,19 tỷ USD, trong khi người Việt chi tiêu ở nước ngoài lên tới 12,57 tỷ USD. Điều đó đồng nghĩa Việt Nam đang “nhập siêu du lịch” gần 400 triệu USD.

Vì vậy, nữ CEO IPPG đề xuất phát triển outlet quy mô quốc gia nhằm giữ dòng chi tiêu ở lại trong nước và biến du lịch thành xuất khẩu tại chỗ.

Theo bà, outlet không nên chỉ là nơi xả hàng tồn kho, mà cần trở thành tổ hợp mua sắm - giải trí - du lịch hiện đại, nơi hàng Việt chất lượng cao có thể đứng cạnh các thương hiệu quốc tế.

Bà cũng cho rằng, Việt Nam cần quỹ đất sạch cùng cơ chế ưu đãi riêng cho outlet, bởi mô hình này có biên lợi nhuận thấp, giảm giá quanh năm và khó vận hành nếu áp dụng cơ chế bất động sản thương mại thông thường.

Ngoài ra, IPPG còn đề xuất nâng trần khuyến mãi 50%, số hóa hoàn thuế VAT cho khách quốc tế và nghiên cứu mô hình hoàn thuế ngay tại điểm bán để tăng trải nghiệm mua sắm.

Điểm đáng chú ý trong các đề xuất lần này là tư duy mới về “shopping tourism - du lịch mua sắm”. Theo bà Lê Hồng Thủy Tiên, nếu muốn biến Việt Nam thành điểm đến mua sắm mới của châu Á, điều quan trọng không chỉ nằm ở thương hiệu quốc tế mà còn ở bản sắc Việt Nam.

Du khách hiện không chỉ mua hàng hiệu, mà còn muốn mang về những sản phẩm có câu chuyện văn hóa, dấu ấn địa phương và trải nghiệm riêng biệt.

Bởi vậy, outlet tương lai được kỳ vọng sẽ là nơi kết hợp hàng hiệu quốc tế với sản phẩm Việt chất lượng cao, từ thời trang, thủ công mỹ nghệ đến đặc sản địa phương.

CEO IPPG cũng lấy mô hình IconSiam của Thái Lan làm ví dụ, nơi thương mại, văn hóa, ẩm thực và du lịch được tích hợp thành một hệ sinh thái trải nghiệm. Theo bà, với lợi thế văn hóa đa dạng của 34 tỉnh thành, Việt Nam hoàn toàn có thể xây dựng những “biểu tượng mua sắm” mang bản sắc riêng.

Trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng và du lịch đang phục hồi mạnh, outlet và cửa hàng miễn thuế được xem là “đòn bẩy kép” giúp Việt Nam nâng sức cạnh tranh bán lẻ, giữ dòng tiền mua sắm trong nước và tạo thêm động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.