Chiều ngày 28/5, tại TP. Cần Thơ, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cùng Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright (FSPPM) chính thức công bố Báo cáo Kinh tế thường niên Đồng bằng sông Cửu Long 2025, với chủ đề trọng tâm “Phát triển doanh nghiệp - động lực then chốt cho tăng trưởng”.

Chủ đề phát triển doanh nghiệp đã được nhóm nghiên cứu vạch ra trong quá trình phân tích, đúc kết một cách hệ thống từ 4 báo cáo nghiên cứu trước. Kết quả nghiên cứu của báo cáo cung cấp bức tranh toàn diện về thực trạng phát triển doanh nghiệp Vùng, đồng thời đưa ra lời giải chính sách để doanh nghiệp trở thành động lực tăng trưởng bền vững cho Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).

Phát biểu khai mạc sự kiện, ông Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch VCCI cho rằng, Báo cáo năm nay lựa chọn chủ đề "Phát triển doanh nghiệp, động lực then chốt cho tăng trưởng", đây không phải là một lựa chọn ngẫu nhiên. Đây là một lựa chọn đầy chủ ý, bám sát hơi thở thời sự, phản ánh đúng tinh thần chỉ đạo của Đảng và Chính phủ, đồng thời trả lời cho một câu hỏi mang tính sống còn đối với ĐBSCL đó là: Chủ thể nào sẽ đóng vai trò chủ lực trong việc tái cấu trúc nền kinh tế Vùng để hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững?

Theo Chủ tịch VCCI, câu trả lời của Báo cáo rất rõ ràng và rất dứt khoát. Đó phải là doanh nghiệp. Không phải tài nguyên, không phải sản lượng thô, không phải lao động giản đơn, mà chính là doanh nghiệp, với tư cách là chủ thể kiến tạo mô hình tăng trưởng mới của Vùng.

Báo cáo năm nay được xây dựng trên một nền tảng dữ liệu chuẩn tắc, kết hợp giữa thống kê vĩ mô đồng bộ với các mô hình định lượng và phân tích chuyên sâu. Trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới, chính quyền địa phương không thể tiếp tục điều hành dựa trên các nhận định định tính hay các số liệu rời rạc, mà phải dựa trên thực chứng khoa học.

Trên tinh thần đó, Chủ tịch VCCI chia sẻ một số nội dung cốt lõi mà Báo cáo đã chỉ ra. Đó là:

Thứ nhất, ĐBSCL đang đối diện với một nghịch lý phát triển ngày càng sâu sắc. Vùng đóng góp hơn 50% sản lượng lúa, 65% thủy sản nuôi trồng, 70% trái cây và trên 90% gạo xuất khẩu của cả nước. Đây cũng là nơi sinh sống của 18% dân số và mang về 58% thặng dư ngoại tệ cho dự trữ quốc gia.

Nhưng đồng thời, đây cũng là vùng có mật độ doanh nghiệp thấp nhất cả nước kể từ năm 2023, năng suất lao động chỉ khoảng 133 triệu đồng trên một lao động mỗi năm, thuộc nhóm thấp nhất, thu hút FDI năm 2025 chưa tới 1 tỷ USD, chỉ chiếm 2,45% cả nước. Sau khi điều chỉnh địa giới, không còn Long An, những hạn chế cố hữu về công nghiệp, FDI và năng lực doanh nghiệp càng bộc lộ rõ nét. Mô hình tăng trưởng cũ đã chạm trần giới hạn.

Thứ hai, vấn đề trung tâm không phải là thiếu doanh nghiệp, mà là doanh nghiệp không lớn lên được. Báo cáo chỉ ra hiện tượng "missing middle", tức tầng doanh nghiệp vừa bị khuyết, rất đáng lo ngại. Có tới 87,8% doanh nghiệp ĐBSCL là siêu nhỏ, trong khi tỷ lệ doanh nghiệp siêu nhỏ chuyển lên quy mô nhỏ đã giảm từ 9,1% giai đoạn 2001 đến 2002 xuống chỉ còn 1,3% giai đoạn 2022 đến 2023. Vùng có lợi thế tuyệt đối về nông nghiệp, đóng góp hơn 30% GRDP, nhưng số doanh nghiệp nông nghiệp lại chiếm chưa tới 5%. Đây là một nghịch lý cấu trúc, đòi hỏi một cách tiếp cận chính sách hoàn toàn mới.

Thứ ba, điểm nghẽn logistics tiếp tục bào mòn năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Vùng. Chi phí logistics chiếm tới 20 đến 25% giá thành sản phẩm, khoảng 70% hàng hóa xuất khẩu vẫn phải trung chuyển qua các cảng tại TP.HCM và Đông Nam Bộ, tuyến Cần Thơ đi Cát Lái chỉ dài 165 km nhưng mất tới 5 giờ di chuyển. Hạ tầng cao tốc đã được cải thiện đáng kể, nhưng cao tốc chỉ thực sự tạo đột phá khi đi kèm với một lớp hạ tầng thứ hai, bao gồm kho lạnh, trung tâm phân loại, kiểm định, logistics số, và một mạng lưới doanh nghiệp đủ sức tổ chức chuỗi cung ứng.

Thứ tư, tài chính tín dụng chưa trở thành công cụ chuyển đổi doanh nghiệp. Năm 2025, mức tăng dư nợ tín dụng của Vùng chỉ chiếm 2,67% cả nước, thấp hơn cả tốc độ tăng huy động vốn. Tín dụng cho nông nghiệp xuất khẩu chỉ chiếm 8% dư nợ nông nghiệp. Hệ thống tài chính vẫn thiên về thế chấp tài sản, chưa đủ sức tài trợ cho chế biến sâu, chuyển đổi xanh và nâng cấp chuỗi giá trị.

Thứ năm, và đây là phát hiện có ý nghĩa chiến lược nhất, phân tích không gian sản phẩm cho thấy hạt nhân nâng cấp lợi thế so sánh của ĐBSCL nằm chính ở khu vực doanh nghiệp tư nhân nội địa, đóng góp 45% trong tổng số 357 ngành mà Vùng có lợi thế. Đây là một thông điệp rất quan trọng. Chính sách phát triển Vùng phải đặt doanh nghiệp tư nhân nội địa vào vị trí trung tâm, đồng thời tái định vị FDI theo hướng tạo liên kết và lan tỏa, và tái định vị doanh nghiệp nhà nước để đóng vai trò "mở đường" trong hạ tầng nền tảng, logistics lạnh, năng lượng, môi trường và công nghệ.

“Từ những phát hiện đó, Báo cáo gửi đi một thông điệp cốt lõi mà tôi mong quý vị cùng suy ngẫm. Đó là, đột phá của ĐBSCL đến năm 2030 sẽ không nằm ở việc sản xuất nhiều lúa hơn, nhiều cá hơn hay nhiều trái cây hơn, mà đột phá sẽ đến từ khả năng hình thành một hệ sinh thái doanh nghiệp tích hợp các trụ cột nông nghiệp, chế biến, logistics, tài chính và công nghệ, đủ sức cạnh tranh trong một thị trường xanh, số hóa và tiêu chuẩn cao. Nói cách khác, nếu chúng ta không xác định doanh nghiệp là động lực, không thực sự quan tâm, không tạo dựng được môi trường kinh doanh và khung chính sách phù hợp, thì doanh nghiệp và doanh nhân Việt Nam, đặc biệt ở ĐBSCL, sẽ khó có thể lớn mạnh để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Khung hành động mà Báo cáo đề xuất là xoay trục từ tư duy "phát triển vùng bằng đầu tư và sản lượng" sang tư duy "phát triển vùng bằng doanh nghiệp và hệ sinh thái". Đây không chỉ là một khuyến nghị kỹ thuật, mà là một sự thay đổi tư duy mang tính nền tảng”, Chủ tịch VCCI nhấn mạnh.

Phát biểu tại buổi lễ, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận đánh giá cao chủ đề năm nay “Phát triển doanh nghiệp - Động lực then chốt cho tăng trưởng”. Đây là chủ đề đúng và trúng, cộng hưởng chặt chẽ với những định hướng lớn của Đảng và Nhà nước ta trong giai đoạn phát triển mới.

Đồng thời, Thứ trưởng cho biết cũng rất ấn tượng khi Báo cáo đã dành riêng một chuyên đề để trả lời câu hỏi liệu ĐBSCL có thể tăng trưởng hai con số hay không, và câu trả lời rất rõ ràng: điều đó chỉ khả thi nếu doanh nghiệp trở thành nơi hấp thụ vốn, công nghệ và năng suất của Vùng. Ông hoàn toàn chia sẻ nhận định này.

Từ đó, Thứ trưởng đề nghị các địa phương trong vùng tiếp tục chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo và phục vụ; lấy sức khỏe và sự phát triển thực chất của doanh nghiệp làm thước đo điều hành, đẩy mạnh cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển sản xuất, góp phần tăng trưởng 2 con số trong thời gian tới.

“Bộ Tài chính cam kết sẽ tiếp tục đồng hành cùng với vùng ĐBSCL, lắng nghe và tiếp thu các phản hồi từ VCCI cũng như từ cộng đồng doanh nghiệp, qua đó không ngừng hoàn thiện thể chế tài chính, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp vùng ĐBSCL phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, góp phần đưa ĐBSCL phát triển thịnh vượng và bền vững”, Thứ trưởng Bộ Tài chính nói.

Thay mặt lãnh đạo TP. Cần Thơ, ông Trương Cảnh Tuyên - Chủ tịch UBND Thành phố đánh giá cao những đóng góp mà Báo cáo Kinh tế Thường niên ĐBSCL đã mang lại cho công tác nghiên cứu, điều hành, hoạch định chính sách và sự phát triển chung của toàn vùng trong suốt các năm qua.

Ông Tuyên bày tỏ: “Tôi trân trọng ghi nhận và đề cao tinh thần trách nhiệm, vai trò cầu nối chiến lược và nỗ lực bền bỉ của VCCI Chi nhánh ĐBSCL cùng Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, đã thể hiện một tư duy đồng hành thực chất với chính quyền, thành phố và cộng đồng doanh nghiệp trong việc tìm kiếm các giải pháp phát triển bền vững cho vùng. Với tinh thần đó, TP. Cần Thơ cam kết sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, tổ chức, cộng đồng doanh nghiệp. Đồng thời, nghiên cứu vận dụng hiệu quả các khuyến nghị của báo cáo vào thực tiễn điều hành để xây dựng một hệ sinh thái doanh nghiệp vững mạnh, đưa ĐBSCL bứt phá, trở thành một không gian tăng trưởng mới và thịnh vượng của quốc gia”.