Bày tỏ sự thống nhất cao việc phân quyền, phân cấp cho UBND cấp xã trong việc phê duyệt các kiến trúc song Chánh án TAND Tối cao Nguyễn Văn Quảng cho rằng, cần xác định rõ phạm vi phân cấp, phân quyền vì năng lực thực hiện ở cấp xã còn hạn chế, đặc biệt là trình độ, nhân lực về kiến trúc.

Chánh án Nguyễn Văn Quảng góp ý, trước mắt có thể phân cấp cho cấp xã các dự án an sinh xã hội, nhà ở riêng lẻ; còn các dự án lớn vẫn nên để ở cấp tỉnh.

Ông Quảng cũng nhấn mạnh cần có cơ chế kiểm soát chặt chẽ vì nếu chỉ hậu kiểm khi công trình đã hoàn thành, đến khi phát hiện sai phạm và xử phạt, yêu cầu tháo dỡ sẽ gây lãng phí lớn.

Cũng đề cập việc phân cấp lập quy chế quản lý kiến trúc cho cấp xã - một nội dung hoàn toàn mới so với luật hiện hành, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Quảng Trị) ủng hộ về chủ trương phân cấp song băn khoăn khi cấp xã hiện chưa có dòng ngân sách riêng cho công tác này, trong khi việc lập quy chế đòi hỏi thuê tư vấn khảo sát, lập bản vẽ, cần nguồn lực chuyên môn không nhỏ.

Ông Vũ đề nghị bổ sung trách nhiệm của UBND cấp tỉnh hỗ trợ chuyên môn, bố trí kinh phí, ban hành khung quy chế mẫu, và có ý kiến thẩm định bằng văn bản trước khi cấp xã ban hành quy chế, nhất là ở khu vực có di sản văn hóa hoặc vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Nội dung khác được đại biểu Vũ nêu là luật hiện hành quy định cấp tỉnh xây dựng quy chế quản lý kiến trúc phải trình HĐND cùng cấp thông qua trước khi ban hành; riêng đô thị loại đặc biệt, đô thị loại I là thành phố trực thuộc Trung ương phải có thêm ý kiến thống nhất của Bộ Xây dựng. Nhưng dự thảo lần này bỏ cả hai lớp kiểm soát đó, chỉ còn quy định UBND cấp tỉnh tự tổ chức lập và tự ban hành.

Ông Vũ phân tích, quy chế quản lý kiến trúc là công cụ trực tiếp quyết định chiều cao, mật độ, khoảng lùi, bản sắc kiến trúc của cả một địa phương. Việc để một cơ quan vừa lập vừa tự ban hành, không qua cơ quan dân cử hay cơ quan chuyên môn cấp trên thẩm định, là đi ngược lại tinh thần kiểm soát quyền lực, phòng chống lợi ích nhóm.

Vị đại biểu Quảng Trị đề nghị khôi phục yêu cầu trình HĐND cùng cấp thông qua, ít nhất đối với cấp tỉnh, và khôi phục yêu cầu ý kiến thống nhất của Bộ Xây dựng đối với đô thị loại đặc biệt, đô thị loại I.

Về thi tuyển kiến trúc, Luật hiện hành không phân biệt nguồn vốn, mọi công trình thuộc danh mục quy định đều bắt buộc thi tuyển nhưng dự thảo lần này cho phép công trình không dùng vốn đầu tư công được lựa chọn giữa thi tuyển hoặc tuyển chọn.

Đại biểu Vũ lo ngại quy định này sẽ tạo khoảng hở, dẫn đến việc một chủ đầu tư tư nhân triển khai công trình điểm nhấn đô thị hoàn toàn có thể viện dẫn quy định về vốn để né nghĩa vụ thi tuyển.

Ông Vũ đề nghị chỉnh lý theo hướng nghĩa vụ thi tuyển căn cứ vào tính chất công trình, không phân biệt nguồn vốn; khôi phục diện bắt buộc thi tuyển tường minh đối với công trình hạ tầng giao thông quy mô lớn như luật hiện hành.

Từ góc độ cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh định hướng giảm thủ tục hành chính nhưng đi kèm hậu kiểm, tăng phân cấp phân quyền và chuyển từ cấp phép sang tự công bố, tự chịu trách nhiệm khi sửa luật.

Chủ nhiệm Nguyễn Thanh Hải cho biết, dự thảo luật đã đề xuất bỏ sát hạch chứng chỉ cấp hành nghề kiến trúc với 5/7 công việc thiết kế kiến trúc cần cấp chứng chỉ hành nghề, thay vào đó là quy định “tự công bố và tự chịu trách nhiệm”, các nội dung tự cập nhật trên hệ thống quản lý.

Về thi tuyển phương án kiến trúc, đại biểu Nguyễn Thanh Hải nêu rõ định hướng cần phân loại theo cấp công trình. “Với những công trình quan trọng mang tính điểm nhấn, biểu tượng đều phải thi tuyển chứ không phụ thuộc vào nguồn vốn ngân sách hay vốn ngoài ngân sách, bởi đó là bộ mặt của một địa phương hoặc của cả đất nước”, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường nhấn mạnh.

Theo nghị trình, sau khi thảo luận tại hội trường vào ngày 10/8, Quốc hội sẽ bấm nút thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc vào cuối Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất.