Bức tranh thị trường lao động quý III/2026 ghi nhận hai diễn biến trái chiều. Trong khi số lao động có việc làm tiếp tục tăng và tỷ lệ lao động chưa được sử dụng hết tiềm năng giảm xuống mức thấp, số thanh niên không có việc làm, không tham gia học tập hoặc đào tạo lại tăng đáng kể so với quý trước.

Theo thông cáo về tình hình lao động, việc làm quý III và 9 tháng năm 2026 của Cục Thống kê, cả nước có khoảng 1,6 triệu thanh niên từ 15 đến 24 tuổi thuộc nhóm không có việc làm, không đi học và cũng không tham gia các chương trình đào tạo. Con số này chiếm 11,2% tổng số thanh niên và tăng khoảng 195.100 người so với quý II.

Theo Cục Thống kê, mức tăng trong quý III mang tính thời điểm khá rõ. Đây thường là giai đoạn một lượng lớn sinh viên, học sinh tốt nghiệp các trường đại học, cao đẳng hoặc trung cấp và bắt đầu chuyển từ môi trường giáo dục sang thị trường lao động.

Trong khoảng thời gian tìm kiếm việc làm hoặc xác định hướng đi tiếp theo, một bộ phận thanh niên tạm thời rơi vào nhóm không học tập, không đào tạo và chưa có việc làm.

Dù tỷ lệ 11,2% tăng so với quý trước, Cục Thống kê đánh giá mức này vẫn tương đối thấp khi so sánh với nhiều quốc gia trong khu vực và trên thế giới. Điều đó cho thấy quá trình chuyển tiếp từ học tập, đào tạo sang việc làm của thanh niên Việt Nam nhìn chung vẫn diễn ra khá thuận lợi.

Tuy nhiên, dư địa để kéo tỷ lệ này xuống thấp hơn vẫn còn, theo cơ quan thống kê, nếu công tác hướng nghiệp, phân luồng giáo dục và kết nối thanh niên với doanh nghiệp, thị trường lao động được thực hiện tốt hơn, thời gian chuyển tiếp từ trường học sang việc làm có thể tiếp tục rút ngắn.

Diễn biến của nhóm lao động trẻ cũng đặt ra yêu cầu tăng chất lượng thông tin thị trường lao động, bởi một trong những khó khăn thường gặp sau khi tốt nghiệp là khoảng cách giữa ngành được đào tạo, kỹ năng thực tế với nhu cầu tuyển dụng.

Trong khi nhóm thanh niên “3 không” tăng, các chỉ số chung của thị trường lao động lại cho thấy xu hướng tích cực hơn. Quý III, Việt Nam có khoảng 1,9 triệu lao động chưa được sử dụng hết tiềm năng, tương đương 3,6% lực lượng lao động. Cục Thống kê cho biết đây là mức thấp nhất trong nhiều năm trở lại đây. Tính chung 9 tháng đầu năm, tỷ lệ này ở mức 3,9%.

Lao động chưa được sử dụng hết tiềm năng là chỉ tiêu phản ánh phần lao động mà nền kinh tế chưa khai thác đầy đủ, qua đó cho thấy mức độ mất cân đối giữa cung và cầu trên thị trường.

Ngay cả trong điều kiện kinh tế vận hành bình thường, nhóm lao động này vẫn tồn tại và tỷ lệ thường tăng mạnh khi thị trường chịu tác động từ các cú sốc kinh tế hoặc xã hội.

Diễn biến trong giai đoạn dịch Covid-19 cho thấy rõ điều này. Quý III/2021, tỷ lệ lao động chưa được sử dụng hết tiềm năng tại Việt Nam từng lên tới 10,4%, mức cao nhất được ghi nhận trong giai đoạn gần đây. Sau đó, chỉ số này giảm dần và trong những năm gần đây chủ yếu dao động quanh 4%.

Quy mô lực lượng lao động cũng tiếp tục mở rộng, trong quý III/2026, cả nước có gần 54,1 triệu lao động, tăng 278.400 người so với quý trước. Trong số này, gần 53 triệu người có việc làm, tăng 0,6% so với quý II và tăng 1,4% so với cùng kỳ năm trước.

Riêng khu vực thành thị ghi nhận khoảng 20,8 triệu người có việc làm, chiếm 39,3% tổng số lao động đang làm việc; khu vực nông thôn đạt khoảng 32,1 triệu người và tăng 152.100 người so với quý trước.

Tuy vậy, sự gia tăng của hơn 195.000 thanh niên không việc làm, không học tập hoặc đào tạo trong một quý cho thấy kết nối giữa hệ thống giáo dục và thị trường lao động vẫn còn khoảng trống cần xử lý.

Do đó, cần tăng cường hướng nghiệp từ sớm, cung cấp thông tin tuyển dụng sát nhu cầu, nâng khả năng kết nối giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp và trang bị kỹ năng phù hợp cho người trẻ sẽ có ý nghĩa quan trọng trong việc rút ngắn giai đoạn chuyển tiếp sau tốt nghiệp.