Bốn chữ "vàng" để cứu tài khoản kịp thời 

Phát biểu tại Hội thảo “Kết nối thông minh - Kiến tạo hệ sinh thái số” diễn ra sáng nay, Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng khẳng định, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng là yêu cầu không bao giờ được lơ là với thanh toán số. Các giải pháp phải đáp ứng tiêu chuẩn an toàn, bảo mật; khi xảy ra sự cố hoặc phát sinh khiếu nại, các đơn vị cần phối hợp xử lý nhanh chóng. Chuyển đổi số phải đi cùng bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng và phòng, chống các giao dịch bất hợp pháp.

"Trong thời gian tới, AI, dữ liệu và các phương thức kinh doanh mới sẽ tạo ra nhiều cơ hội nhưng cũng kéo theo thách thức về an ninh, đặc biệt trước những thủ đoạn ngày càng phức tạp của tội phạm công nghệ. Vì vậy, các đơn vị phải chủ động nghiên cứu, phát triển giải pháp mới, bảo đảm dịch vụ vừa thuận tiện vừa an toàn", Phó Thống đốc yêu cầu.

Thanh toán số đã phát triển bùng nổ ở nước ta thời gian qua. Song khi hệ sinh thái số càng mở rộng thì rủi ro lan truyền càng nhanh. Khi đó, trách nhiệm duy trì niềm tin càng cần được chia sẻ giữa các bên tham gia. Bên cạnh giải pháp công nghệ, cần minh bạch phí và điều kiện sử dụng, thiết lập kênh tiếp nhận phản ánh nhanh chóng, tăng cường giáo dục tài chính.  

Đứng ở góc độ chuyên gia tội phạm học, Thượng tá Đào Trung Hiếu, thành viên Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia khuyến nghị, cần coi an toàn là thành phần tất yếu của thanh toán số. Bởi nếu không bảo đảm an toàn, sẽ không có động lực để phát triển thanh toán số. Muốn đảm bảo an toàn khi thanh toán số, cần thực hiện 4 nội dung: dạy đúng, chặn sớm, kết nối nhanh và cứu kịp.

Dạy đúng có nghĩa không chỉ tuyên truyền chung chung người dân phải cẩn thận để tránh bị lừa đảo mà cần hướng dẫn cụ thể để người dân nhận diện các tình huống có nguy cơ bị lừa, chẳng hạn các chiêu trò liên quan đến đường link, mã QR, tuyển cộng tác viên với lợi nhuận cao, đầu tư giả mạo hoặc giả danh cơ quan chức năng. Công tác truyền thông cần trực quan, cụ thể để người dân biết cách nhận diện và phòng tránh.

Chặn sớm là các ngân hàng, nhà mạng và nền tảng công nghệ cần tăng cường cảnh báo nguy cơ lừa đảo, đồng thời kịp thời gỡ bỏ các tài khoản, đường link và trang web giả mạo, độc hại.

Kết nối nhanh: Một đơn vị riêng lẻ không thể xử lý hiệu quả các nguy cơ tấn công, lừa đảo. Cần có sự phối hợp đồng bộ giữa công an, ngân hàng, nhà mạng, doanh nghiệp công nghệ và các đơn vị cung cấp dịch vụ. Các bên cần xây dựng cơ chế hợp tác chặt chẽ để phát hiện dấu hiệu lừa đảo, kịp thời phong tỏa tài khoản và hạn chế thiệt hại.

Cuối cùng, khi nghi ngờ bị lừa đảo, người dân cần nhớ phương châm bốn chữ để "cứu kịp" tài khoản. Bốn chữ đó là: Dừng, khóa, lưu, báo. Dừng các kết nối đáng ngờ; khóa tài khoản hoặc giao dịch để hạn chế thiệt hại; lưu lại bằng chứng liên quan và nhanh chóng báo cho cơ quan công an, ngân hàng để được hỗ trợ xử lý. 

Ngân hàng phải dựng nhiều lớp bảo mật hơn

Theo thống kê của Bộ Công an, trong năm 2025, tổng thiệt hại do lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam ước tính vượt quá 8.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, theo nghiên cứu của PGS.TS. Lê Thanh Tâm, Viện Ngân hàng - Tài chính, Đại học Kinh tế Quốc dân, đây chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, vì thực tế chỉ 32% nạn nhân trình báo cơ quan chức năng, nghĩa là con số thiệt hại thực tế có thể lớn gấp nhiều lần con số được công bố.

Ông Nguyễn Xuân Việt - Giám đốc Công nghệ kiêm Giám đốc Khối Dịch vụ công nghệ mới FPT IS, Tập đoàn FPT cảnh báo, bên cạnh những tiện ích mang lại, trí tuệ nhân tạo (AI) cũng tạo ra nhiều rủi ro đối với doanh nghiệp và người dùng, đặc biệt là các hình thức giả mạo bằng công nghệ deepfake. Những thủ đoạn này có thể khiến người dùng bị thao túng tâm lý, dẫn đến tự chuyển tiền cho kẻ gian.

Theo ông Việt, cần có giải pháp phù hợp với 3 nhóm đối tượng: Người dùng, doanh nghiệp và hệ thống tài chính - ngân hàng.

Với người dùng, cần thực hiện nguyên tắc “3 không”: không cài đặt ứng dụng “lạ”; không chuyển tiền trong tình huống bị thúc giục; không bỏ qua cảnh báo khi tài khoản người nhận có dấu hiệu gian lận. Các cuộc tấn công đang ngày càng nhắm vào con người, lợi dụng tâm lý và sự thiếu cảnh giác để chiếm đoạt tài sản.

Đối với doanh nghiệp, ngoài các biện pháp bảo vệ an ninh mạng và phòng chống deepfake, cần thực hiện đầy đủ trách nhiệm bảo vệ dữ liệu cá nhân. Việc để lộ thông tin có thể tạo kẽ hở để kẻ gian khai thác, phục vụ những cuộc tấn công tiếp theo.

Với hệ thống tài chính - ngân hàng, chuyên gia này cho rằng, vai trò của xác thực sinh trắc học và các công nghệ phát hiện giả mạo là vô cùng quan trọng. Tuy nhiên, trước sự phát triển của video deepfake, các giải pháp xác thực cần tiếp tục được nâng cấp để tăng khả năng nhận diện và ngăn chặn hành vi gian lận.

Phân tích dữ liệu để phát hiện những dấu hiệu bất thường, chẳng hạn lệnh giao dịch xuất hiện từ các địa điểm khác nhau, cũng có thể hỗ trợ nhận diện nguy cơ kẻ gian thực hiện.

"Một giải pháp khác mà tôi muốn đề xuất là xem xét tích hợp nhiều lớp bảo vệ, sau đó là nâng cao nhận thức người dùng, bảo vệ dữ liệu doanh nghiệp đến tăng cường năng lực phát hiện và ngăn chặn gian lận, nhằm bảo đảm an toàn cho các giao dịch số", ông Việt khuyến nghị.

Ngoài ra, chia sẻ "mẹo" để tránh nhầm lẫn khi thanh toán số, ông Phạm Anh Tuấn - Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam khuyến cáo người dân nên sử dụng QR Payment, QR Global khi thanh toán. Ví dụ, khi thanh toán hóa đơn điện nước điện tử, hệ thống hiển thị sẵn chi phí và xóa phần hóa đơn chờ thanh toán, chuyển qua chế độ thanh toán thành công sau khi người dùng thao tác thành công. Ngân hàng, các đơn vị cung cấp dịch vụ thanh toán phải làm sao để người dân thấy được lợi ích từ thanh toán qua QR Payment, QR Global.

Theo Vụ Thanh toán, chặng đường thanh toán số tiếp theo sẽ khó khăn hơn, bởi yêu cầu không chỉ là “nhanh hơn” hay “nhiều hơn” mà là “thông minh hơn, an toàn hơn và tạo ra nhiều giá trị hơn”. Sự cộng hưởng sức mạnh của các cơ quan quản lý và sự đồng lòng của các thành viên thị trường sẽ tạo nên một hệ sinh thái thanh toán số an toàn, minh bạch, có sức lan tỏa mạnh mẽ, đóng góp to lớn vào công cuộc xây dựng kinh tế số, xã hội số, góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước hùng cường, thịnh vượng.