Sự cần thiết ban hành Luật Định danh và xác thực điện tử

Theo Bộ Công an, trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang được đẩy mạnh, việc xây dựng, ban hành Luật Định danh và xác thực điện tử là cần thiết, góp phần hoàn thiện hạ tầng pháp lý số, giải quyết những thách thức về an ninh mạng, đồng thời tạo động lực thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện, giúp Việt Nam chủ động hội nhập và phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.

Việc xây dựng Luật Định danh và xác thực điện tử dựa trên các chủ trương của Đảng, chỉ đạo của Quốc hội, Chính phủ về hoàn thiện hệ thống pháp luật, phát triển Chính phủ số, kinh tế số và bảo vệ quyền con người trên môi trường số. Đồng thời, việc hoàn thiện khung pháp lý về hoạt động định danh, xác thực điện tử theo quy định của Hiến pháp và các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan cũng nhằm tăng cường bảo đảm an ninh mạng và nâng cao hiệu quả quản lý, ứng phó trong các tình huống khẩn cấp.

Trên thực tế, công tác quản lý hiện nay đặt ra yêu cầu cấp bách phải mở rộng hoạt động định danh từ định danh cá nhân sang “định danh vạn vật”, bao gồm phương tiện, địa điểm, hàng hóa, bất động sản, hạ tầng kết nối vạn vật và tài sản số.

Việc ban hành Luật sẽ hình thành khung pháp lý về định danh và xác thực điện tử an toàn, tin cậy; đồng thời tạo cơ sở pháp lý quan trọng phục vụ phòng ngừa tội phạm mạng, xử lý tình trạng SIM nặc danh, tài khoản ảo, lừa đảo trực tuyến và ngăn chặn các hình thức giả mạo sinh trắc học tinh vi bằng công nghệ trí tuệ nhân tạo.

Hơn nữa, trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, Luật Định danh và xác thực điện tử sẽ tạo cơ sở pháp lý cho việc công nhận danh tính điện tử xuyên biên giới và định danh sản phẩm. Việc chuẩn hóa dữ liệu theo các chuẩn mực chung giúp doanh nghiệp Việt Nam chủ động đáp ứng những quy định khắt khe của thị trường thế giới, như yêu cầu về Hộ chiếu sản phẩm kỹ thuật số của Liên minh châu Âu, từ đó bảo vệ nguồn gốc hàng hóa trong nước, tháo gỡ điểm nghẽn thương mại và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Các nhóm nội dung chính của dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử

Bộ Công an cho biết, dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử tập trung vào 6 nhóm nội dung cơ bản, quy định về đối tượng định danh điện tử; mô hình định danh điện tử; Hệ thống định danh và xác thực điện tử; đối tượng, mô hình xác thực điện tử; dịch vụ định danh, xác thực điện tử và nguyên tắc công nhận lẫn nhau đối với danh tính điện tử, kết quả xác thực điện tử của nước ngoài.

Cụ thể, về đối tượng định danh điện tử, dự thảo Luật xác định 5 nhóm đối tượng, bao gồm: cơ quan, tổ chức, cá nhân; sản phẩm, hàng hóa, tài sản vật chất và các đối tượng vật chất khác; cơ sở dữ liệu, tệp dữ liệu, hình ảnh, âm thanh, video, ứng dụng, phần mềm và các dịch vụ số; sự kiện, giao dịch, hành vi; địa điểm và không gian. Đồng thời, dự thảo Luật giao Chính phủ quy định việc định danh, xác thực điện tử đối với các đối tượng thuộc lĩnh vực quân sự, quốc phòng, cơ yếu.

Dự thảo Luật quy định nguyên tắc thu thập dữ liệu tối thiểu, không thu thập lại dữ liệu đã có; nghiêm cấm sử dụng sinh trắc giả, hình ảnh giả tạo bằng công nghệ hoặc các hình thức gian lận công nghệ khác để tạo lập, giả mạo danh tính điện tử. Bên cạnh đó, dự thảo Luật quy định chế độ ghi nhận, lưu vết, truy vết và trách nhiệm giải trình trong toàn bộ quá trình định danh, xác thực điện tử.

Về mô hình định danh điện tử, dự thảo Luật quy định việc định danh điện tử được thực hiện theo 2 phương thức. Theo đó, Nhà nước đầu tư, thiết lập hệ thống, nền tảng để trực tiếp thực hiện hoạt động định danh điện tử đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân; địa điểm, không gian; đối tượng thuộc dữ liệu cốt lõi, dữ liệu quan trọng; đối tượng đã được chứng nhận quyền sở hữu, sử dụng; sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao và đối tượng thuộc bí mật nhà nước.

Đối với các đối tượng còn lại, dự thảo Luật quy định tổ chức đủ điều kiện được tự đầu tư, thiết lập hệ thống, nền tảng và cơ sở hạ tầng để thực hiện hoạt động định danh điện tử, qua đó đẩy mạnh xã hội hóa dịch vụ định danh thương mại.

Về Hệ thống định danh và xác thực điện tử, dự thảo Luật quy định hệ thống này bao gồm Cơ sở dữ liệu quốc gia về định danh và xác thực điện tử; Nền tảng định danh và xác thực điện tử; Ứng dụng định danh quốc gia (VNeID); Hệ thống quản lý hiệu lực của danh tính điện tử và chứng thư điện tử xác nhận thông tin; Cổng định danh và xác thực điện tử quốc gia cùng các phần mềm, ứng dụng, hệ thống thông tin khác. Các hệ thống thông tin có liên quan được kết nối với Hệ thống định danh và xác thực điện tử để phục vụ công tác quản lý nhà nước, cung cấp dịch vụ công và phát triển kinh tế - xã hội.

Về đối tượng và mô hình xác thực điện tử, dự thảo Luật quy định mọi đối tượng đã được tạo lập danh tính điện tử và cấp mã định danh theo quy định của Luật đều là đối tượng xác thực điện tử. Đồng thời, dự thảo Luật thiết lập 3 mô hình thực hiện hoạt động xác thực điện tử, gồm mô hình xác thực tập trung, mô hình xác thực trung gian và mô hình xác thực độc lập.

Dự thảo Luật cũng quy định việc bắt buộc liên kết, xác thực danh tính điện tử đối với giao dịch trên nền tảng số thuộc một số lĩnh vực, nhằm bảo đảm xác định đúng danh tính của các chủ thể tham gia giao dịch, tăng cường độ tin cậy và an toàn trong các hoạt động trên môi trường điện tử.

Về dịch vụ định danh, xác thực điện tử, dự thảo Luật quy định các điều kiện đối với tổ chức cung cấp dịch vụ, bao gồm điều kiện về tư cách pháp nhân, năng lực tài chính, hệ thống kỹ thuật, hạ tầng công nghệ thông tin, nhân sự chuyên trách, quy trình nghiệp vụ, bảo vệ dữ liệu người dùng, an ninh mạng, kết nối kỹ thuật với Hệ thống định danh và xác thực điện tử và bảo hiểm trách nhiệm.

Những quy định này nhằm bảo đảm các tổ chức cung cấp dịch vụ định danh, xác thực điện tử đáp ứng yêu cầu về năng lực, điều kiện kỹ thuật, an ninh, an toàn thông tin và trách nhiệm trong quá trình cung cấp dịch vụ.

Ngoài ra, dự thảo Luật quy định nguyên tắc công nhận lẫn nhau đối với danh tính điện tử, kết quả xác thực điện tử của nước ngoài để sử dụng trong các giao dịch xuyên biên giới. Đồng thời, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung các quy định có liên quan của Luật Giao dịch điện tử, Luật Căn cước, Luật Chuyển đổi số, Luật Thương mại điện tử và Luật Đầu tư nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong hệ thống pháp luật.

Với những nội dung nêu trên, dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử hướng tới việc thiết lập khung pháp lý thống nhất, đồng bộ cho hoạt động định danh, xác thực điện tử, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, bảo đảm an ninh, an toàn trên môi trường số, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân; đồng thời tạo điều kiện thúc đẩy các giao dịch điện tử, phát triển kinh tế số, xã hội số và hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới.