Tác động kép

Sáng 8/5, Ban Chỉ đạo 389 quốc gia tổ chức giao ban cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 389 các bộ, ngành, địa phương nhằm đánh giá tình hình chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả những tháng đầu năm 2026.

Báo cáo tại hội nghị, ông Vương Trường Nam - Phó Chánh Văn phòng thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia cho biết, tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả tiếp tục diễn biến phức tạp dưới tác động của biến động kinh tế và địa chính trị toàn cầu.

Theo đó, xung đột tại Trung Đông khiến giá xăng dầu, khí đốt tăng mạnh, kéo theo nguy cơ gia tăng buôn lậu xăng dầu, sản xuất và tiêu thụ nhiên liệu giả, kém chất lượng. Chênh lệch lớn giữa giá vàng trong nước và thế giới cũng làm gia tăng tình trạng vận chuyển trái phép vàng, bạc qua biên giới.

Cùng với đó, Việt Nam tiếp tục chịu áp lực quốc tế liên quan sở hữu trí tuệ và phòng chống rửa tiền khi bị phía Mỹ đánh giá là địa bàn phát sinh nhiều vi phạm bản quyền, hàng giả; đồng thời bị Liên minh châu Âu đưa vào danh sách “các quốc gia không hợp tác về thuế”.

Trong nước, việc tạm ngưng hiệu lực một số quy định liên quan Luật An toàn thực phẩm cũng khiến công tác kiểm soát chất lượng hàng hóa gặp nhiều khó khăn, đặc biệt với thực phẩm, hàng thủ công truyền thống và các sản phẩm không rõ nguồn gốc.

Các mặt hàng vi phạm chủ yếu gồm ma túy, pháo nổ, thuốc lá điện tử, xăng dầu, thực phẩm, mỹ phẩm, dược phẩm, hàng tiêu dùng và thực phẩm đông lạnh. Các hành vi phổ biến là buôn lậu, kinh doanh hàng giả, vi phạm sở hữu trí tuệ, gian lận thuế, gian lận giá và lợi dụng thương mại điện tử để tiêu thụ hàng hóa trái phép.

Trước tình hình đó, các lực lượng chức năng đã đồng loạt triển khai nhiều đợt cao điểm kiểm tra, kiểm soát thị trường, nhất là dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026; tăng cường thanh tra, phối hợp xử lý tại các tuyến, địa bàn và mặt hàng trọng điểm.

Kết quả, trong 4 tháng đầu năm 2026, các lực lượng chức năng đã phát hiện, xử lý 43.970 vụ vi phạm, tăng gần 32% so với cùng kỳ. Trong đó có 6.255 vụ buôn bán, vận chuyển hàng cấm, hàng lậu; 34.715 vụ gian lận thương mại và gian lận thuế; 3.000 vụ hàng giả, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Tổng số tiền thu nộp ngân sách đạt 6.552,729 tỷ đồng; 1.464 vụ bị khởi tố với 2.277 đối tượng liên quan.

Thách thức lớn nhất nằm ở không gian số

Dù đạt nhiều kết quả, công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả hiện vẫn đối mặt hàng loạt khó khăn, đặc biệt trên môi trường số và các nền tảng xuyên biên giới.

Theo Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, việc xử lý vi phạm quảng cáo, nhất là quảng cáo thực phẩm, hiện vẫn phụ thuộc vào kết luận của cơ quan quản lý chuyên ngành. Trong khi đó, các nền tảng như Facebook, YouTube, TikTok chưa có hiện diện pháp lý đầy đủ tại Việt Nam, khiến công tác xác minh, truy vết đối tượng vi phạm gặp nhiều trở ngại do tài khoản thường sử dụng thông tin ẩn danh hoặc được bảo mật.

Các hành vi xâm phạm quyền tác giả, buôn bán hàng giả, hàng lậu trên internet ngày càng tinh vi, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa Công an, Quản lý thị trường, Hải quan, Thuế và cơ quan quản lý văn hóa. Tuy nhiên, công tác phối hợp hiện chưa thường xuyên, chủ yếu tập trung trong các đợt cao điểm hoặc vụ việc lớn.

Bên cạnh đó, hoạt động giám định chất lượng hàng hóa còn nhiều bất cập do thiếu trung tâm giám định tại chỗ, thời gian chờ kết quả kéo dài. Việc bảo quản, vận chuyển tang vật như xăng dầu, pháo nổ, thực phẩm đông lạnh hay hóa chất nguy hiểm cũng gặp khó khăn do thiếu kho bãi và phương tiện chuyên dụng.

Nhiều địa phương cho rằng chế tài xử phạt hiện chưa đủ sức răn đe, trong khi lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ còn mỏng, thiếu trang thiết bị kỹ thuật và kinh phí phục vụ công tác đấu tranh. Hoạt động của Ban Chỉ đạo 389 cấp xã cũng gặp khó do thiếu nhân lực chuyên trách và hệ thống báo cáo trực tuyến chưa kết nối đồng bộ từ tỉnh tới cơ sở.

Thời gian tới, Ban Chỉ đạo 389 quốc gia sẽ tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số, tăng cường kết nối dữ liệu, nâng cấp hệ thống báo cáo trực tuyến và hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các lực lượng chức năng. Đồng thời, các bộ, ngành, địa phương sẽ rà soát, kiến nghị sửa đổi những quy định pháp luật còn chồng chéo; siết chặt kỷ luật công vụ, xử lý nghiêm các hành vi bao che, tiếp tay cho buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả.