Không gian vi phạm mở rộng

Thời gian qua, tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả tiếp tục diễn biến phức tạp trên nhiều tuyến, địa bàn, với xu hướng gia tăng trên tuyến biển và biên giới đường bộ. Dù chưa xuất hiện điểm nóng lớn, nhưng mức độ tinh vi và phạm vi hoạt động của các hành vi vi phạm đang mở rộng đáng kể.

Các mặt hàng vi phạm chủ yếu tập trung vào nhóm có nhu cầu tiêu thụ cao theo mùa vụ và chu kỳ thị trường như ma túy, pháo nổ, rượu ngoại, thuốc lá, thực phẩm chức năng, cùng các loại hàng giả, hàng kém chất lượng và thực phẩm không rõ nguồn gốc. Đây là những mặt hàng có biên lợi nhuận lớn, dễ tiêu thụ, thường bị các đối tượng lợi dụng để trục lợi.

Đáng chú ý, hoạt động buôn lậu không còn bó hẹp ở các tuyến truyền thống mà đang dịch chuyển nhanh sang không gian số. Các đối tượng lợi dụng các nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội như Shopee, Lazada, Facebook, TikTok… kết hợp với dịch vụ chuyển phát nhanh để tiêu thụ hàng hóa vi phạm.

Hàng hóa được chia nhỏ, luân chuyển qua nhiều khâu trung gian, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, kiểm soát. Xu hướng này cho thấy buôn lậu đang “phi vật lý hóa”, tận dụng triệt để hạ tầng số và logistics hiện đại để che giấu hành vi vi phạm.

Trước diễn biến đó, Cục Hải quan đã triển khai các kế hoạch cao điểm theo chỉ đạo của Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia và Bộ Tài chính, yêu cầu các đơn vị tăng cường nắm tình hình, kiểm soát chặt tại các tuyến, địa bàn trọng điểm, đồng thời tập trung vào các nhóm hàng có rủi ro cao.

Công tác kiểm soát được triển khai đồng bộ trên tất cả các tuyến: đường bộ, đường biển, đường hàng không, đường sắt, cũng như tại các cửa khẩu, đường mòn, lối mở và khu vực tập kết hàng hóa. Đáng chú ý, việc tăng cường kiểm soát được thực hiện song song với yêu cầu tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu hợp pháp, tránh gây ách tắc dòng chảy thương mại.

Tuyến biển chiếm hơn một nửa số vụ

Trong giai đoạn từ 15/10/2025 đến 15/3/2026, lực lượng Hải quan đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 8.879 vụ vi phạm, với trị giá hàng hóa ước tính khoảng 8.041 tỷ đồng.

Trong đó, có 83 vụ có dấu hiệu hình sự, chiếm gần 1% tổng số vụ, chủ yếu liên quan đến buôn bán, vận chuyển hàng cấm và vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới. Cơ quan Hải quan đã khởi tố 10 vụ, chuyển kiến nghị khởi tố 55 vụ và đang tiếp tục điều tra 18 vụ.

Các vi phạm hành chính vẫn chiếm tỷ trọng lớn, trong đó hành vi khai sai quy định hải quan chiếm 63,7%, vi phạm về thời hạn chiếm 23,2%, phản ánh những bất cập trong tuân thủ của một bộ phận doanh nghiệp và tổ chức liên quan.

Xét theo tuyến, đường biển tiếp tục là địa bàn trọng điểm với 4.956 vụ, chiếm 55,8% tổng số vụ vi phạm. Các hành vi chủ yếu liên quan đến khai báo sai, vi phạm nhãn hàng hóa, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và nhập khẩu hàng không đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật.

Trên tuyến đường bộ, phát hiện 2.569 vụ, chiếm 28,9%, tập trung tại các khu vực biên giới Việt - Trung và Việt - Campuchia. Các đối tượng lợi dụng chính sách cư dân biên giới để vận chuyển hàng hóa trái phép, với thủ đoạn cất giấu tinh vi trong người và hành lý.

Tại các đường mòn, lối mở và khu vực giáp biên, tình trạng vận chuyển hàng hóa không rõ nguồn gốc vẫn diễn ra, chủ yếu là thực phẩm, mỹ phẩm và hàng tiêu dùng.

Trên tuyến hàng không, lực lượng Hải quan phát hiện 423 vụ, với trị giá vi phạm khoảng 272,9 tỷ đồng. Đáng chú ý, tình trạng vận chuyển ma túy qua đường hàng không tiếp tục diễn biến phức tạp, với các thủ đoạn tinh vi như cất giấu trong mỹ phẩm, thực phẩm hoặc hàng hóa cá nhân.

Bên cạnh đó, lợi dụng chênh lệch giá vàng, nhiều trường hợp vận chuyển trái phép vàng qua đường hàng không cũng bị phát hiện, xử lý.

Đối với tuyến chuyển phát nhanh và bưu điện, lực lượng chức năng đã xử lý 703 vụ, trị giá khoảng 410,4 tỷ đồng. Đây là khu vực nổi lên rõ nét xu hướng buôn lậu “phi truyền thống”, gắn với sự phát triển của thương mại điện tử.

Trong công tác phòng, chống ma túy, lực lượng Hải quan đã chủ trì, phối hợp với các lực lượng chức năng phát hiện 85 vụ, bắt giữ 140 đối tượng, thu giữ 605,6 kg ma túy các loại.

Cùng với đó, công tác phối hợp liên ngành tiếp tục được tăng cường, với 356 vụ và 420 đối tượng bị xử lý, tổng trị giá hàng hóa vi phạm khoảng 90 tỷ đồng.

Có thể thấy, dù các giải pháp kiểm soát đã phát huy hiệu quả, song áp lực đối với công tác chống buôn lậu đang gia tăng trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh và chuỗi logistics ngày càng phức tạp. Điều này đòi hỏi các lực lượng chức năng tiếp tục đổi mới phương thức quản lý, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và tăng cường phối hợp liên ngành để kiểm soát hiệu quả trong thời gian tới.