Tín hiệu tích cực sau những trận mưa lớn

Những trận mưa lớn liên tiếp trong các ngày 27 và rạng sáng 28/7 đã trở thành phép thử thực tế đối với hệ thống thoát nước của Hà Nội. Kết quả bước đầu cho thấy nhiều công trình chống ngập vừa hoàn thành đã phát huy hiệu quả, giúp giảm đáng kể phạm vi, độ sâu và thời gian úng ngập tại nhiều khu vực từng là "điểm nóng" của Thủ đô.

Theo Báo cáo nhanh đến 7h ngày 28/7 của Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật TP. Hà Nội (Sở Xây dựng Hà Nội), do ảnh hưởng của rãnh áp thấp kết hợp hội tụ gió trên cao, rạng sáng cùng ngày, Hà Nội xảy ra mưa lớn trên diện rộng với cường độ rất cao.

Nhiều khu vực ghi nhận lượng mưa vượt 100 mm, trong đó phường Phú Thượng đạt 195,1 mm, Hai Bà Trưng 150,8 mm, xã Gia Lâm 137 mm, phường Phúc Lợi 113,6 mm, phường Bồ Đề 102,9 mm và phường Ba Đình 102,2 mm. Các địa bàn Hoàn Kiếm, Long Biên, Văn Miếu, Việt Hưng, Yên Sở, Đông Anh, Tây Hồ, Thanh Liệt... cũng ghi nhận lượng mưa phổ biến từ 70 mm đến gần 100 mm.

Lượng mưa lớn khiến mực nước tại nhiều sông, hồ và kênh tiêu dâng cao. Thời điểm 6h sáng 28/7, mực nước Hồ Hoàn Kiếm đạt 7,81 m, Hồ Tây A TL tại 67 Trích Sài đạt 5,94 m, sông Tô Lịch tại Hoàng Quốc Việt đạt 4,62 m và tại đập Thanh Liệt đạt 3,91 m.

Tuy nhiên, dù lượng mưa rất lớn, tình hình úng ngập trên địa bàn Thành phố vẫn được kiểm soát tương đối hiệu quả. Một số điểm xuất hiện đọng nước, ngập nhẹ cục bộ như Cổ Linh, Thiên Đức (gầm chui xe lửa đường sắt), Nguyễn Gia Bồng, Đức Giang (từ chợ Đức Hòa đến ngõ 97), song nước rút khá nhanh. Đến 7h sáng, điểm ngập tại Cổ Linh đã rút hoàn toàn, giao thông trở lại bình thường; các điểm Thiên Đức và Nguyễn Gia Bồng chỉ còn ngập nhẹ và dự kiến rút hết sau khoảng 30 phút.

Đáng chú ý, những khu vực từng thường xuyên ngập sâu trong các trận mưa trước đây như ngõ 42 Giang Văn Minh, khu vực La Pho - Cống Đõ và Phú Xá lần này đều không xảy ra úng ngập.

Kết quả trên có sự đóng góp quan trọng của các công trình thuộc 3 dự án khẩn cấp, 1 dự án chống úng ngập cục bộ tại khu vực Đại lộ Thăng Long, Tây Hồ Tây, cùng hệ thống 19 hồ điều hòa và 2 bể điều tiết tại chợ Hàng Da và hầm chui xe lửa Bắc Đuống vừa được đưa vào vận hành. Các công trình này đã góp phần tăng khả năng trữ nước, điều tiết dòng chảy và giảm tải cho hệ thống thoát nước hiện hữu.

Chủ động vận hành từ rất sớm để giảm thiểu ngập úng

Bên cạnh việc bổ sung hạ tầng, công tác vận hành chủ động được xem là yếu tố quan trọng giúp Hà Nội ứng phó hiệu quả với các đợt mưa lớn.

Ngay từ 4h sáng 28/7, Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật TP. Hà Nội cùng các đơn vị duy trì thoát nước đã huy động lực lượng và phương tiện ứng trực tại các vị trí trọng yếu, tiến hành tua vớt rác tại các ga thu, mở cửa phai các hồ điều hòa và vận hành tối đa công suất các trạm bơm đầu mối nhằm hạ thấp mực nước đệm trước khi mưa đạt đỉnh.

Trong đó, Trạm bơm Yên Sở vận hành 11/20 tổ máy, Trạm bơm Cổ Nhuế vận hành 3/4 máy, Trạm bơm Đồng Bông 1 vận hành 3/3 máy, Trạm bơm Cầu Ngà 1 vận hành 2/3 máy, Trạm bơm Cầu Ngà 3 và Đồng Tép cùng vận hành 1/2 máy.

Đến thời điểm 7h sáng 28/7, tại một số khu vực như Hoàn Kiếm, Văn Miếu và Hoàng Mai vẫn còn mưa nhỏ. Các lực lượng của Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội cùng các đơn vị duy trì tiếp tục bám hiện trường, vận hành các trạm bơm đầu mối, khơi thông dòng chảy để sẵn sàng ứng phó với các diễn biến thời tiết tiếp theo.

Hiệu quả của phương án chủ động vận hành cũng đã được kiểm chứng trong trận mưa dông ngày 27/7. Theo báo cáo của Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội, trận mưa bắt đầu từ khoảng 10h50 với lượng mưa phổ biến 30-40 mm, riêng phường Ba Đình đạt 62 mm, Hoàn Kiếm 42 mm, Tây Hồ 38 mm và Gia Lâm 37 mm.

Trong thời gian mưa, một số tuyến phố như Dốc La Pho - Thụy Khuê, ngõ 42 Giang Văn Minh, Hòe Nhai, Phan Huy Ích - Nguyễn Trường Tộ, Nguyễn Thái Học xuất hiện ngập nhẹ cục bộ. Tuy nhiên, nhờ các đơn vị chủ động tua vớt rác tại ga thu và vận hành hợp lý các trạm bơm Yên Sở, Đồng Bông 1 và Cổ Nhuế, chỉ sau khoảng 10-15 phút kể từ khi mưa tạnh, nước đã rút hết, giao thông trở lại bình thường. Các khu vực trọng điểm thi công như Võ Chí Công và Quang Trung cũng không xảy ra úng ngập.

Trong bối cảnh dự báo từ đêm 27 đến hết ngày 29/7 tiếp tục xuất hiện mưa vừa, mưa to và dông, có nơi trên 100 mm, lực lượng thoát nước Thành phố vẫn duy trì ứng trực 24/7 nhằm bảo đảm khả năng vận hành hệ thống và an toàn giao thông.

Đầu tư đồng bộ hướng tới giải quyết căn cơ bài toán chống ngập

Những kết quả bước đầu đạt được trong các đợt mưa vừa qua cũng phản ánh hiệu quả của các dự án chống ngập cấp bách mà Hà Nội đã tập trung triển khai trong thời gian qua.

Tại cuộc họp báo UBND TP. Hà Nội ngày 10/7, ông Trương Hải Long, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội, cho biết chống ngập là một trong những nhiệm vụ được Thành phố đặc biệt quan tâm. Theo ông, nhiều công trình cấp bách đã hoàn thành và phát huy hiệu quả rõ rệt.

Ông Trương Hải Long cho biết: "Dưới sự chỉ đạo sát sao của thành phố, các dự án cơ bản đã hoàn thành và phát huy hiệu quả rõ rệt, giúp giảm thời gian ngập, độ sâu ngập và diện tích ngập so với trước đây".

Theo ông Trương Hải Long, các dự án đã góp phần nâng cao năng lực tiêu thoát nước tại các khu vực Võ Chí Công, Ciputra, trạm bơm Phú Thượng, sông Hồng và Tây Hồ Tây. Đồng thời, Thành phố đã tăng thêm khoảng 4,8 triệu m³ dung tích các hồ điều hòa, giúp giảm úng ngập cục bộ cho khoảng 20 điểm trên địa bàn.

Ông Trương Hải Long cũng cho biết, trước đây nhiều điểm ngập kéo dài từ 6 đến 10 giờ, thậm chí có nơi ngập 3-4 ngày. Hiện nay, qua các trận mưa khoảng 100 mm, hệ thống đã kiểm soát tốt tình trạng ngập tại nhiều khu vực. Riêng Võ Chí Công và Mỹ Đình, nước trên mặt đường chỉ dâng khoảng 15-20 cm rồi rút nhanh ngay sau mưa. Đối với các trận mưa từ 40-80 mm trong thời gian ngắn, nếu xuất hiện dồn nước cục bộ thì nước cũng rút hoàn toàn sau khoảng 30 phút khi hệ thống vận hành theo đúng quy trình.

Dù vậy, lãnh đạo Sở Xây dựng Hà Nội cũng nhìn nhận khối lượng đầu tư hệ thống thoát nước hiện mới đạt hơn 20% theo quy hoạch. Vì vậy, Thành phố đang tiếp tục triển khai Đề án xử lý úng ngập khu vực nội thành Hà Nội giai đoạn 2026-2030, đồng thời xây dựng hệ thống điều hành thoát nước thông minh tích hợp dữ liệu lượng mưa, mực nước, hồ điều hòa, trạm bơm và các điểm ngập nhằm nâng cao khả năng dự báo và tối ưu phương án vận hành.

Trong phiên chất vấn tại Kỳ họp thứ năm HĐND TP. Hà Nội ngày 15/7, ông Trương Việt Dũng, Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội, cũng thẳng thắn chỉ ra thực tế "Khoảng cách giữa quy hoạch và đầu tư vẫn còn rất lớn" khi nhiều chỉ tiêu về công suất tiêu thoát nước và diện tích hồ điều hòa còn thấp so với quy hoạch.

Theo ông Trương Việt Dũng, Thành phố dự kiến ban hành Đề án thoát nước khu vực đô thị tập trung giai đoạn 2026-2030 ngay trong tháng 10/2026 nhằm nâng công suất các trạm bơm đầu mối lên khoảng 774 m³/giây, tăng diện tích hồ điều hòa lên khoảng 1.250 ha, đồng thời huy động khoảng 132.000 tỷ đồng để đầu tư đồng bộ hạ tầng thoát nước.

Song song với đầu tư hạ tầng, Hà Nội cũng sẽ triển khai hệ thống cảm biến IoT và Trung tâm điều hành thoát nước thông minh, chuyển phương thức quản lý từ đánh giá theo khối lượng duy tu sang đánh giá theo kết quả tiêu thoát nước, qua đó nâng cao hiệu quả vận hành toàn hệ thống trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến các hiện tượng mưa cực đoan ngày càng gia tăng.