Năng lượng tái tạo và lưu trữ mở rộng dư địa đầu tư

Ngày 4/11, phát biểu tại Lễ khai mạc chuỗi triển lãm Công nghiệp 2026, bà Nguyễn Thị Phương Yến, Phó giám đốc Trung tâm Thông tin năng lượng và Phát triển thị trường điện lực (Cục Điện lực, Bộ Công Thương) cho rằng, chuyển dịch năng lượng, phát triển công nghệ mới và chuyển đổi số đang làm thay đổi phương thức sản xuất, cung ứng, tiêu thụ năng lượng, đồng thời tác động đến mô hình phát triển của nhiều ngành kinh tế.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là bảo đảm cung ứng năng lượng đầy đủ, an toàn và ổn định, mà còn phải từng bước xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại, hiệu quả, có khả năng thích ứng với những thay đổi của công nghệ và thị trường.

Theo bà Yến, để hiện thực hóa mục tiêu này, bên cạnh hoàn thiện thể chế, chính sách và phát triển cơ sở hạ tầng, Việt Nam cần coi trọng đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ, huy động nguồn lực đầu tư và tăng cường hợp tác giữa khu vực công và khu vực tư nhân.

Đây cũng là những yếu tố mở ra cơ hội cho cộng đồng doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình chuyển dịch năng lượng, từ phát triển nguồn điện, cung cấp thiết bị đến triển khai các giải pháp công nghệ và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng năng lượng.

Ông Jason Wu, Tổng Giám đốc mảng năng lượng số của Huawei tại khu vực Đông Nam Á cũng cho rằng, khi GDP Việt Nam tăng trưởng nhanh, nhu cầu năng lượng sẽ tiếp tục mở rộng. Trong khi đó, phát triển năng lượng mới là một trong những giải pháp hiệu quả để giải quyết bài toán thiếu hụt nguồn cung điện.

So với các nguồn năng lượng truyền thống, năng lượng mới có thời gian xây dựng ngắn hơn, chi phí thấp hơn và thân thiện với môi trường. Khi đi vào vận hành, các nguồn năng lượng này có thể cung cấp điện bền vững, giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch, đồng thời hỗ trợ Việt Nam thực hiện mục tiêu trung hòa carbon và đáp ứng các yêu cầu về thuế carbon của Liên minh châu Âu (EU).

Tuy nhiên, việc gia tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo cũng đặt ra thách thức đối với khả năng vận hành ổn định của hệ thống điện. Theo ông Jason Wu, khi tỷ trọng điện mặt trời và điện gió tăng cao, tính biến động của nguồn phát có thể gây mất ổn định lưới điện.

Do đó, công nghệ tạo lập lưới điện (grid-forming), kết hợp điện mặt trời, điện gió và hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS), sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định hệ thống điện, hỗ trợ năng lượng tái tạo thay thế dần các nguồn phát truyền thống.

Từ góc nhìn doanh nghiệp công nghệ, đây là lĩnh vực có nhiều tiềm năng phát triển khi nhu cầu không chỉ dừng ở việc đầu tư thêm các nguồn điện mới, mà còn mở rộng sang hệ thống lưu trữ, thiết bị điều khiển và các giải pháp bảo đảm khả năng vận hành ổn định của lưới điện.

Doanh nghiệp tìm cơ hội từ hệ sinh thái năng lượng mới

Để minh chứng cho xu hướng đầu tư vào công nghệ năng lượng, ông Jason Wu cho biết, Huawei đang tập trung kết hợp công nghệ số với công nghệ điện tử công suất để phát triển các giải pháp điện mặt trời, lưu trữ năng lượng và trung tâm dữ liệu AI.

Theo số liệu Huawei công bố, tổng công suất các bộ biến tần điện mặt trời doanh nghiệp đã xuất xưởng trên toàn cầu vượt 800 GW, đứng đầu thế giới trong 10 năm liên tiếp. Tổng dung lượng hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin đã xuất xưởng vượt 66 GWh.

Huawei cũng cho biết đã triển khai hơn 1.000 trung tâm dữ liệu quy mô lớn trên toàn cầu, đồng thời dẫn đầu thị phần ở hai phân khúc trung tâm dữ liệu dạng mô-đun và bộ lưu điện (UPS). Tại Việt Nam, doanh nghiệp hiện đứng đầu về thị phần bộ biến tần điện mặt trời.

Một ví dụ khác được đại diện Huawei đề cập là dự án điện mặt trời kết hợp lưu trữ năng lượng tại Philippines, với công suất điện mặt trời 3,5 GW và dung lượng lưu trữ 4,5 GWh. Theo ông Jason Wu, đây là dự án điện mặt trời kết hợp hệ thống lưu trữ ứng dụng công nghệ grid-forming lớn nhất thế giới, góp phần thiết lập mô hình tham chiếu cho việc sử dụng năng lượng tái tạo thay thế các nguồn năng lượng truyền thống.

Bên cạnh chuyển dịch sang năng lượng tái tạo, sự phát triển của AI và hạ tầng số cũng đang hình thành một động lực mới cho thị trường năng lượng.

Theo ông Jason Wu, chuyển đổi số đã trở thành chiến lược quốc gia của Việt Nam, trong khi ngành công nghiệp AI đang phát triển nhanh chóng. Theo các báo cáo của bên thứ ba được ông dẫn lại, công suất trung tâm dữ liệu tại Việt Nam dự kiến tăng thêm hơn 500 MW vào năm 2030.

Sự gia tăng này sẽ kéo theo nhu cầu tiêu thụ điện lớn hơn, đồng thời đặt ra yêu cầu cao về tính liên tục, ổn định và độ tin cậy của nguồn cung năng lượng. Đối với các trung tâm dữ liệu, việc bảo đảm nguồn điện không chỉ là điều kiện vận hành mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đầu tư và khả năng phát triển lâu dài.

"Việc phát triển AI và chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam có mối quan hệ không thể tách rời. Sự cộng hưởng giữa năng lực tính toán và năng lượng sẽ trở thành xu hướng phát triển trong tương lai", ông Jason Wu nhận định.

Ở góc độ quản lý nhà nước, bà Nguyễn Thị Phương Yến cho rằng, để khai thác hiệu quả tiềm năng đầu tư, cần tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nhà đầu tư và các tổ chức quốc tế. Trong đó, cơ quan quản lý đóng vai trò định hướng và kiến tạo môi trường phát triển; doanh nghiệp và nhà đầu tư mang đến nguồn lực, công nghệ cùng kinh nghiệm thực tiễn.

Theo bà Yến, sự kết nối này có ý nghĩa quan trọng trong việc thu hẹp khoảng cách giữa định hướng chính sách với triển khai thực tiễn, giữa tiềm năng công nghệ với ứng dụng và giữa cơ hội đầu tư với những dự án cụ thể.