Theo đại biểu Quốc hội, mục tiêu không phải là xác định giá đất cao hay thấp, mà phải xác định giá đất hợp lý, công bằng, có căn cứ và có thể kiểm chứng.

Quan điểm trên được đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) nhấn mạnh khi góp ý hoàn thiện dự thảo Luật Đất đai sửa đổi (Dự thảo) sáng 29/10 tại Quốc hội.

Lần sửa đổi này, quy định về cơ chế định giá đất là vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm.

Đồng tình với chủ trương Nhà nước quyết định giá đất, địa phương quyết định bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất theo nguyên tắc, tiêu chí do Trung ương quy định, đại biểu Sơn cho rằng đây là một thay đổi quan trọng, có thể khắc phục tình trạng kéo dài thời gian xác định giá đất, giảm chi phí tuân thủ và đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án.

Vị đại biểu Hải Phòng cũng ghi nhận điểm e khoản 2 Điều 71 đã bổ sung yêu cầu tỷ lệ bồi thường không thấp hơn giá đất tính theo bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất.

Ông Sơn cho biết, tại báo cáo giải trình, Bộ Tài chính đã làm rõ định hướng tăng cường kiểm tra, giám sát của Trung ương, đồng thời dự kiến quy định chi tiết quy trình thẩm định, quyết định bảng giá đất và hệ số điều chỉnh tại nghị định.

Tuy nhiên, theo đại biểu Sơn còn hai vấn đề cần làm rõ.

Một là, khoản 1 Điều 75 quy định bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất được sử dụng đồng thời để tính nghĩa vụ tài chính của người sử dụng đất và tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất.

Trong khi đó, khoản 5 Điều 75 giao Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định cả bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất.

Cơ chế này có ưu điểm về tính thống nhất nhưng cũng đặt ra yêu cầu rất cao về tính khách quan, minh bạch, bởi giá đất vừa quyết định nguồn thu ngân sách, vừa trực tiếp ảnh hưởng đến chi phí của doanh nghiệp và quyền lợi của người bị thu hồi đất.

Đáng lưu ý, đại biểu Sơn nêu, theo báo cáo giải trình của Bộ Tài chính, hệ số điều chỉnh giá đất sẽ thay thế giá đất cụ thể và trực tiếp quyết định nghĩa vụ tài chính, tiền bồi thường. Như vậy, cùng một cấp chính quyền vừa quyết định giá, vừa thu tiền, vừa chi tiền bồi thường. Nếu không có cơ chế kiểm soát độc lập, động cơ ngân sách có thể chi phối giá đất, dẫn đến hoặc thất thu cho Nhà nước, hoặc thiệt thòi cho người có đất bị thu hồi, ông Sơn nêu quan điểm.

Vấn đề thứ hai được đại biểu Sơn nêu là khoản 1 Điều 74 quy định định giá dựa trên dữ liệu đất đai và dữ liệu chuyên ngành có liên quan, nhưng chưa thể hiện rõ nguyên tắc kiểm soát chất lượng dữ liệu đầu vào, đặc biệt là loại trừ các giao dịch bất thường, giao dịch có dấu hiệu thao túng giá.

Ông đề nghị bổ sung tại Điều 74 nguyên tắc kiểm chứng, sàng lọc dữ liệu định giá đất; đồng thời quy định tại Điều 75 trách nhiệm công khai căn cứ, phương pháp và kết quả xác định bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất, có cơ chế thẩm định, phản biện độc lập đối với trường hợp tác động lớn.

Vị đại biểu Hải Phòng đồng thời đề nghị đưa ngay vào dự thảo luật các nội dung Bộ Tài chính đã đề xuất tiếp thu; làm rõ căn cứ điều chỉnh bảng giá đất tại khoản 5 Điều 75; quy định quyền của người có đất bị thu hồi được đề nghị xem xét lại giá bồi thường khi có căn cứ, với thời hạn giải quyết cụ thể.

Góp ý về thẩm quyền quyết định bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất (khoản 5, khoản 6 Điều 75), đại biểu Hoàng Quốc Khánh (Lai Châu) nói, theo dự thảo, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất do Hội đồng nhân dân tỉnh quyết định định kỳ 3 năm một lần. Thực tế, giá đất chịu tác động của rất nhiều yếu tố, nhất là khi có thay đổi về quy hoạch, hạ tầng giao thông, điều kiện phát triển kinh tế - xã hội. Nếu mọi trường hợp điều chỉnh hệ số đều phải trình Hội đồng nhân dân tỉnh thì có thể thiếu linh hoạt, chưa kịp thời với những biến động của thực tế.

Trước đây, pháp luật đã từng giao cho Ủy ban nhân dân tỉnh quyết định hệ số điều chỉnh. Cơ chế này có thể nghiên cứu kế thừa nhưng cần quy định rõ trách nhiệm để đảm bảo công khai, minh bạch, tránh tùy tiện trong điều chỉnh giá đất, ông Khánh  nêu quan điểm.

Vị đại biểu Lai Châu đề nghị nghiên cứu sửa khoản 5, khoản 6 Điều 75 theo hướng: Hội đồng nhân dân tỉnh quyết định bảng giá đất, nguyên tắc, phạm vi điều chỉnh hệ số K; giao cho Ủy ban nhân dân tỉnh quyết định hệ số K và điều chỉnh khi cần thiết trong phạm vi đã được Hội đồng nhân dân tỉnh quyết định, đồng thời có trách nhiệm báo cáo Hội đồng nhân dân cùng cấp.

Cách quy định này, theo đại biểu Khánh, vừa đảm bảo vai trò quyết định, giám sát của Hội đồng nhân dân, vừa tạo sự chủ động cho Ủy ban nhân dân trong điều hành, kịp thời xử lý những biến động về giá đất, nhất là những vấn đề liên quan trực tiếp đến nghĩa vụ tài chính và quyền lợi của người sử dụng đất.