Một cơ sở y tế tại TP.HCM vừa tiếp nhận bệnh nhi 10 tuổi, trú tại phường Vũng Tàu bị co giật, rối loạn ý thức trong quá trình mắc cúm A. Đây là những dấu hiệu bất thường cần được đánh giá khẩn cấp để loại trừ các biến chứng thần kinh nghiêm trọng.

Trước đó, bệnh nhi xuất hiện tình trạng sốt cao liên tục, ho có đờm, nôn ói nhiều. Gia đình đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhà thăm khám, được chẩn đoán nhiễm cúm và chỉ định sử dụng thuốc kháng virus.

Tuy nhiên, sang ngày thứ hai, tình trạng của trẻ bất ngờ chuyển biến bất thường. Bé đột ngột mất ý thức, đầu quay sang phải, tay chân gồng cứng rồi xuất hiện cơn co giật kéo dài khoảng 3 phút. Sau khi cơn co giật tự kết thúc, trẻ tỉnh lại nhưng sức khỏe chưa hoàn toàn ổn định.

Lo ngại diễn biến nguy hiểm, gia đình lập tức đưa bé đến viện thăm khám. Trên đường di chuyển, trẻ nhiều lần nói sảng, kèm những cơn co giật nhẹ, khiến người thân hết sức lo lắng.

Ngay sau khi tiếp nhận, ê-kíp tiến hành thăm khám, thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu, chọc dò dịch não tủy, điện não đồ và chụp cộng hưởng từ (MRI) sọ não nhằm tìm nguyên nhân gây co giật, đồng thời đánh giá nguy cơ tổn thương hệ thần kinh trung ương.

Kết quả xét nghiệm ghi nhận trẻ bị rối loạn điện giải, nồng độ natri máu giảm còn 128 mmol/L, kèm tình trạng hạ canxi máu. Hình ảnh X-quang ngực cho thấy trẻ bị viêm phế quản. Qua tổng hợp kết quả thăm khám và xét nghiệm, các bác sỹ chẩn đoán trẻ mắc cúm A, co giật không đặc hiệu.

Theo bác sỹ, co giật và nói sảng ở trẻ mắc cúm là những biểu hiện không thể chủ quan. Bên cạnh tình trạng sốt cao và rối loạn điện giải có thể liên quan đến co giật, virus cúm còn có khả năng gây ra các biến chứng thần kinh nghiêm trọng như viêm não hoặc bệnh não hoại tử cấp tính.

Đặc biệt, bệnh não hoại tử cấp tính liên quan đến cúm là biến chứng hiếm gặp nhưng có thể diễn tiến rất nhanh. Trẻ có thể chuyển từ sốt cao, mệt mỏi sang rối loạn ý thức, co giật, hôn mê chỉ trong thời gian ngắn. Những trường hợp nặng có nguy cơ phù não, tổn thương não lan rộng, để lại di chứng thần kinh lâu dài, thậm chí tử vong.

Các chuyên gia lưu ý, không phải mọi trường hợp co giật trong lúc mắc cúm đều do viêm não hoặc bệnh não hoại tử. Tuy nhiên, sự xuất hiện của những dấu hiệu thần kinh bất thường đòi hỏi phải được thăm khám, đánh giá và theo dõi kịp thời để xác định nguyên nhân, tránh bỏ sót các biến chứng nguy hiểm.

Đối với bệnh nhi, sau 5 ngày điều trị và theo dõi sát, tình trạng sức khỏe đã cải thiện rõ rệt. Trẻ tỉnh táo, hết sốt, giảm ho, không còn nôn ói hay xuất hiện cơn co giật. Chưa ghi nhận di chứng thần kinh, bệnh nhi được xuất viện và tiếp tục theo dõi sức khỏe tại nhà.

Theo các chuyên gia y tế, cúm là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus gây ra, trong đó cúm A và cúm B là hai type thường gây bệnh theo mùa ở người. Cúm A có các phân type lưu hành phổ biến như A(H1N1) và A(H3N2). Do virus cúm liên tục biến đổi, một người có thể mắc bệnh nhiều lần trong đời.

Tháng 9 và tháng 10 là giai đoạn cúm có xu hướng gia tăng, trùng với thời điểm trẻ trở lại trường học sau kỳ nghỉ hè. Môi trường lớp học đông người, thường xuyên tiếp xúc gần và sử dụng chung đồ vật tạo điều kiện thuận lợi để virus lây lan.

Virus cúm chủ yếu truyền từ người sang người qua các hạt dịch tiết đường hô hấp phát tán khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Ngoài ra, trẻ có thể nhiễm virus khi đưa tay nhiễm mầm bệnh lên mắt, mũi, miệng. Thói quen chưa chú trọng vệ sinh tay, che miệng khi ho và tiếp xúc gần trong sinh hoạt khiến nguy cơ lây nhiễm ở trẻ gia tăng.

Phần lớn trẻ mắc cúm có thể hồi phục sau khoảng 5-10 ngày nếu được chăm sóc và điều trị phù hợp. Tuy nhiên, một số trường hợp bệnh diễn tiến nặng, gây viêm phế quản, viêm phổi hoặc những biến chứng ngoài đường hô hấp, đặc biệt là biến chứng thần kinh.

Các bác sỹ khuyến cáo, phụ huynh cần theo dõi sát diễn biến sức khỏe của trẻ trong những ngày đầu mắc cúm, nhất là trường hợp sốt cao liên tục, ho nhiều, nôn ói, ăn uống kém hoặc các triệu chứng không cải thiện.

Đặc biệt, nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu như lơ mơ, nói sảng, mất phương hướng, thay đổi hành vi, co giật, đau đầu dữ dội, nôn ói liên tục hoặc rối loạn ý thức, gia đình cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá và xử trí. Đây có thể là những biểu hiện cảnh báo tổn thương hệ thần kinh trung ương, không nên tự theo dõi hay điều trị tại nhà.

Để phòng bệnh, trẻ từ 6 tháng tuổi cần được tiêm vắc-xin cúm và tiêm nhắc hằng năm theo hướng dẫn chuyên môn, phù hợp với độ tuổi và tiền sử tiêm chủng. Tiêm phòng giúp giảm nguy cơ mắc cúm và đặc biệt là nguy cơ bệnh diễn tiến nặng, phải nhập viện.

Bên cạnh đó, phụ huynh cần hướng dẫn trẻ rửa tay thường xuyên, che mũi miệng khi ho, hắt hơi, hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng hô hấp. Trẻ mắc cúm nên nghỉ học, được chăm sóc và theo dõi sức khỏe phù hợp nhằm hạn chế lây nhiễm trong trường học và cộng đồng.

Các chuyên gia nhấn mạnh, dù cúm thường là bệnh có thể tự hồi phục, những biến chứng nguy hiểm vẫn có thể xuất hiện ở trẻ trước đó hoàn toàn khỏe mạnh. Phát hiện sớm các biểu hiện bất thường, đặc biệt là dấu hiệu thần kinh, có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ tính mạng và hạn chế di chứng lâu dài cho trẻ.

Để chủ động phòng bệnh, Bộ Y tế khuyến cáo người dân đeo khẩu trang đúng cách tại cơ sở y tế, phương tiện giao thông công cộng, nơi đông người hoặc không gian kín, thông khí kém. Người có triệu chứng viêm đường hô hấp nên đeo khẩu trang khi tiếp xúc với người khác.

Người dân cần che miệng, mũi khi ho hoặc hắt hơi bằng khăn giấy dùng một lần hoặc khuỷu tay áo; rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn; hạn chế đưa tay lên mắt, mũi, miệng; vệ sinh các bề mặt thường xuyên tiếp xúc và tăng cường thông khí tại nơi ở, nơi làm việc, lớp học.

Bộ Y tế cũng khuyến cáo hạn chế tiếp xúc gần với người mắc hoặc nghi mắc bệnh đường hô hấp. Người có triệu chứng sốt, ho, đau họng, sổ mũi nên nghỉ ngơi, hạn chế tiếp xúc với người khác và theo dõi sức khỏe.

Về phòng bệnh cúm mùa bằng vắc-xin, theo bác sỹ Nguyễn Văn My, Hệ thống Tiêm chủng Long Châu, hiệu quả bảo vệ có thể lên tới khoảng 90%. Tuy nhiên, khả năng bảo vệ thường chỉ duy trì từ 6-12 tháng do virus cúm liên tục biến đổi và xuất hiện các chủng lưu hành mới mỗi năm.

Vì vậy, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến cáo mọi người nên tiêm nhắc vắc-xin cúm hằng năm, với khoảng cách tối thiểu 12 tháng giữa hai mũi tiêm để duy trì hiệu quả phòng bệnh tối ưu. Khuyến cáo này đặc biệt quan trọng đối với trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch - những nhóm có nguy cơ cao gặp biến chứng nặng khi mắc cúm.

Chuyên gia cho rằng, cơ thể cần khoảng hai tuần sau tiêm để hình thành lượng kháng thể bảo vệ. Do đó, người dân nên chủ động tiêm phòng trước mùa dịch hoặc ngay khi có điều kiện, thay vì chờ đến khi dịch bùng phát. "Không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc cúm, vắc-xin còn góp phần làm giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh nếu không may nhiễm virus, đồng thời hạn chế nguy cơ nhập viện, viêm phổi, suy hô hấp, biến cố tim mạch và tử vong", bác sỹ Nguyễn Văn My nhấn mạnh.