Đảm bảo trách nhiệm giải trình

 Đại biểu Hoàng Minh Hiếu, ủy viên chuyên trách Ủy ban Pháp luật và Tư pháp  

Việc Quốc hội rút thời gian chất vấn xuống còn một ngày tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI là điều có thể chia sẻ, trong bối cảnh khối lượng công việc lập pháp của Quốc hội tại kỳ họp này là rất lớn, đồng thời các Bộ trưởng đang tập trung vào việc điều hành phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Tuy nhiên, tôi cũng cho rằng giám sát là một trong những chức năng cơ bản của Quốc hội. Cùng với những đổi mới trong hoạt động lập pháp thời gian vừa qua, Quốc hội cũng cần tiếp tục nghiên cứu, đổi mới hoạt động giám sát mà trọng tâm nhất là hoạt động chất vấn. Trong đó, đổi mới hoạt động chất vấn không nên chỉ là phiên họp chất vấn dài hay ngắn mà là những vấn đề thực tiễn được làm rõ, trách nhiệm giải trình được bảo đảm và những chuyển biến cụ thể, tích cực sau chất vấn.

Kinh nghiệm ở những nước có mô hình tổ chức quyền lực nhà nước được tổ chức theo nguyên tắc Chính phủ do Quốc hội bầu ra và chịu trách nhiệm trước Quốc hội thì Chính phủ có trách nhiệm giải trình thường xuyên trước Quốc hội; sự cọ xát, mài giũa thường xuyên đó làm cho các chính sách và việc tổ chức chính sách trở nên sắc bén hơn, bảo đảm mục tiêu nâng cao hiệu quả của hoạt động quản trị quốc gia.

Đối với hai lĩnh vực được lựa chọn chất vấn lần này là tài chính và khoa học, công nghệ, tôi cho rằng các nhóm vấn đề đã cơ bản bám sát những điểm nghẽn lớn của nền kinh tế, nhưng phạm vi cũng là khá rộng so với thời lượng một ngày.

Chẳng hạn, đối với lĩnh vực tài chính, là các vấn đề về đầu tư công, về nguồn lực cho tăng trưởng và các giải pháp.

Đối với lĩnh vực khoa học, công nghệ, báo cáo của Bộ cho thấy nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng đặt ra những câu hỏi cần làm rõ. Chẳng hạn, hiện nay nhiều cơ sở dữ liệu chưa liên thông, chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho nghiên cứu chưa phát huy hiệu quả tương xứng.

Chất vấn phải thực chất, có tính tranh luận cao

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường

Việc Quốc hội dành một ngày cho hoạt động chất vấn tại kỳ họp này có thể chia sẻ trong bối cảnh khối lượng công việc lập pháp rất lớn. Tuy nhiên, chất vấn là hình thức giám sát trực tiếp, thể hiện rõ nhất trách nhiệm giải trình của thành viên Chính phủ trước Quốc hội.

Vì vậy, vấn đề không chỉ đánh giá qua thời lượng phiên chất vấn, mà quan trọng là đánh giá chất lượng của phiên chất vấn. Theo tôi, vấn đề mà cử tri quan tâm là nội dung chất vấn thiết thực, qua phiên chất vấn nhận diện được điểm nghẽn thể chế, xác định trách nhiệm và thúc đẩy giải pháp có thể kiểm chứng. 

Đối với các nhóm vấn đề được lựa chọn chất vấn thuộc hai lĩnh vực tài chính và khoa học, công nghệ tại kỳ họp này đã chạm đúng yêu cầu đặt ra trong bối cảnh mới, với mục tiêu tăng trưởng cao, bền vững. Báo cáo của hai Bộ cũng đã đề cập trực diện các nội dung theo yêu cầu đặt ra, thẳng thắn chỉ ra những hạn chế, bất cập trong tổ chức thực hiện. 

Tôi cho rằng, với phạm vi rộng, chuyên sâu nhưng thời lượng có hạn nên chắc chắn sẽ là thách thức rất lớn cho các Bộ trưởng. Tuy nhiên, tôi tin tưởng rằng, với kinh nghiệm thực tiễn và bản lĩnh của mình, các Bộ trưởng sẽ trả lời đầy đủ cụ thể các câu hỏi của đại biểu Quốc hội và có những cam kết giải pháp thiết thực, hiệu quả kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, tạo đà tăng trưởng mạnh mẽ trong thời gian tới.

Không giảm cơ hội đối thoại, tranh luận và giám sát của đại biểu 

Đại biểu Nguyễn Đình Xuân, Bí thư đảng ủy Phường Thanh Điền, tỉnh Tây Ninh

Tôi cho rằng việc đổi mới, rút ngắn thời gian chất vấn tại kỳ họp Quốc hội là vấn đề có thể nghiên cứu trong bối cảnh Quốc hội đang đẩy mạnh đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao hiệu quả và tiết kiệm thời gian. Với khối lượng công việc ngày càng lớn, việc bố trí thời gian hợp lý hơn là cần thiết.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng chất vấn không đơn thuần là một nội dung trong chương trình kỳ họp, mà còn là hoạt động thể hiện rất rõ tính dân chủ và trách nhiệm giải trình của bộ máy nhà nước trước Quốc hội và Nhân dân.

Cử tri theo dõi phiên chất vấn không chỉ để biết đại biểu hỏi gì, bộ trưởng trả lời ra sao, mà còn muốn nhìn thấy bản lĩnh, tư duy và trách nhiệm của người đứng đầu các bộ, ngành đối với những vấn đề đang đặt ra trong thực tiễn.

Đặc biệt, có những câu hỏi được đại biểu nêu trực tiếp, không báo trước, đòi hỏi người được chất vấn trả lời ngay tại nghị trường.  Đây là giá trị rất riêng của hoạt động chất vấn mà chúng ta cần tiếp tục phát huy.

Vì vậy, có thể rút ngắn thời gian chất vấn xuống còn một ngày, nhưng phải bảo đảm chất lượng và thực chất, không để việc giảm thời lượng làm giảm cơ hội đối thoại, tranh luận và giám sát của đại biểu Quốc hội.

Theo tôi, đổi mới chất vấn không nên chỉ giới hạn trong các kỳ họp, mà cần tổ chức thường xuyên hơn các diễn đàn đối thoại trực tiếp giữa lãnh đạo Chính phủ, các bộ trưởng, trưởng ngành với đại biểu Quốc hội, tập trung vào những vấn đề lớn, những khó khăn, vướng mắc đang phát sinh trong thực tiễn.

Đồng thời, cần mở rộng các diễn đàn đối thoại trực tiếp hoặc trực tuyến để người dân có thể gửi câu hỏi, kiến nghị và được người có trách nhiệm trả lời. Với điều kiện công nghệ hiện nay, chúng ta hoàn toàn có thể xây dựng cơ chế tiếp nhận, công khai tiến độ xử lý và theo dõi kết quả giải quyết những vấn đề mà người dân quan tâm.

Tôi cho rằng, nếu chất vấn tại nghị trường là nơi người dân trực tiếp chứng kiến trách nhiệm giải trình của những người đứng đầu, thì các diễn đàn đối thoại thường xuyên là nơi người dân có thể trực tiếp đặt câu hỏi, được lắng nghe và nhận được câu trả lời. Đó mới là đổi mới theo hướng thực chất, vừa nâng cao hiệu quả hoạt động của Quốc hội, vừa đưa Quốc hội và các cơ quan nhà nước đến gần với Nhân dân hơn.