Chùa Phượng Vũ tại xã Vũ Thư, tỉnh Hưng Yên là một trong những di tích tôn giáo - tín ngưỡng gắn bó lâu đời với đời sống tinh thần của cư dân vùng châu thổ Bắc Bộ.

Theo sử liệu và truyền thuyết dân gian, chùa được khởi dựng khi Thiền sư Từ Đạo Hạnh (1072–1117) dừng chân tại vùng đất này, nhận thấy thế đất tựa chim phượng múa - điềm lành hội tụ linh khí. Từ đó, chùa được dựng lên, ban đầu gọi là chùa Múa, sau đổi thành chùa Phượng Vũ.

Hình tượng Thiền sư không chỉ được tôn thờ mà còn sống động trong ký ức dân gian, gắn với những đóng góp như dạy dân trồng lúa, trị thủy, chữa bệnh, ổn định đời sống. Dấu ấn của triều Lý, đặc biệt là Lý Thần Tông, càng làm tăng thêm giá trị lịch sử – văn hóa của chùa Phượng Vũ.

Trong kháng chiến chống Pháp, chùa Phượng Vũ từng là nơi che chở, hội họp và hoạt động của cán bộ, bộ đội, dân quân, du kích thuộc huyện Thư Trì. Từ địa điểm bí mật này, nhân dân Thọ Lộc, Minh Khai đã nuôi giấu, cứu chữa cán bộ, chiến sĩ; tổ chức vượt tuyến đường 10 qua các đồn bốt của địch để tiếp tục hoạt động cách mạng. Di tích vì thế không chỉ là không gian tâm linh mà còn là điểm tựa của tinh thần yêu nước và đoàn kết cộng đồng.

Với bề dày lịch sử cùng công lao của Quốc sư Từ Đạo Hạnh và Vua Lý Thần Tông, chùa Phượng Vũ đã được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa từ tháng 5/1993.

Về kiến trúc, chùa mang đậm phong cách chùa làng Bắc Bộ với bố cục “nội công - ngoại quốc”, gồm Tam quan, Tiền đường, Thượng điện, Nhà Tổ được sắp xếp hài hòa trong không gian làng quê thanh tịnh. Hệ thống vì kèo gỗ, chồng rường  kẻ bẩy chắc khỏe cùng các pho tượng, hoành phi, câu đối cổ tạo nên giá trị nghệ thuật và tín ngưỡng đặc sắc. Cảnh quan cây xanh, mặt nước bao quanh góp phần tạo nên không gian tĩnh tại, nơi con người có thể lắng lại và hướng thiện.

Lễ hội truyền thống đền, chùa Phượng Vũ được tổ chức hằng năm vào dịp đầu xuân, trọng tâm là các ngày mùng 9 và mùng 10 tháng Giêng âm lịch nhằm tưởng niệm và tri ân Thiền sư Từ Đạo Hạnh.

Năm 2026, lễ hội sẽ diễn ra từ 14 giờ ngày 23/02 đến hết ngày 26/02/2026 (tức từ chiều mùng 7 đến hết mùng 10 tháng Giêng năm Bính Ngọ), mở đầu bằng Lễ Khai bút đầu Xuân vào sáng mùng 6 Tết. Lễ khai hội chính thức được tổ chức vào tối mùng 7 tháng Giêng với nghi thức đánh trống khai hội và chương trình nghệ thuật đặc sắc, tạo không khí trang trọng, rộn ràng cho những ngày xuân mới.

Điểm nhấn đặc sắc là nghi lễ rước kiệu dưới nước – hình ảnh kiệu thờ lướt trên mặt sông trong tiếng trống chiêng, thể hiện sâu sắc văn hóa nông nghiệp lúa nước và mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên. Cùng với các nghi lễ rước – tế – dâng hương, hoạt động viết và cho chữ, văn nghệ dân gian và trưng bày sản phẩm địa phương, lễ hội đã trở thành “di sản sống”, tiếp nối mạch nguồn văn hóa làng Việt qua nhiều thế hệ.