Bắt đầu từ những điều nhỏ

Khi nhắc đến một doanh nghiệp sản xuất thép, nhiều người thường nghĩ ngay đến ngành công nghiệp nặng - lĩnh vực tiêu tốn nhiều năng lượng và phát thải lớn. Tuy nhiên, với Công ty NS BlueScope Việt Nam, đây lại là một hành trình hoàn toàn khác. Doanh nghiệp lựa chọn đi theo con đường sản xuất xanh ngay từ những việc rất nhỏ, từng bước mở rộng và nâng cấp.

Bà Lâm Tố Trinh, Phó tổng giám đốc Phát triển Sản phẩm & Thị trường Công ty NS BlueScope Việt Nam cho biết, một trong những định hướng mà doanh nghiệp theo đuổi là tự động hóa. Bởi khi quy trình được tự động hóa, hoạt động sản xuất sẽ đơn giản hơn, tối ưu hơn và giảm tiêu hao năng lượng.

Trong nhà máy, các cảm biến được đưa vào để dự báo nhu cầu bảo trì, giúp thiết bị vận hành ổn định hơn và giảm tiêu hao năng lượng. Trí tuệ nhân tạo (AI) được ứng dụng để nhận diện lỗi sản phẩm, phát hiện bất thường và giảm tỷ lệ hàng lỗi.

Ở những khâu nhỏ hơn, doanh nghiệp cũng tìm cách kéo dài vòng đời vật liệu. Bùn thải sau sản xuất được xử lý bằng công nghệ sấy nhằm giảm mức độ độc hại trước khi chuyển giao. Phần dung môi và sơn còn dư tiếp tục được tái sử dụng cho các công việc nội bộ như bảo trì thiết bị và hạ tầng nhà máy. Bao bì, vật tư cũng được đưa trở lại chu trình nguyên liệu thay vì thải bỏ.

Ngoài khu vực sản xuất, doanh nghiệp còn phát triển khu văn phòng và căn tin theo tiêu chuẩn công trình xanh, đồng thời áp dụng định hướng tương tự với văn phòng mới tại TP.HCM. Song song với đó là phát triển các dòng sản phẩm phục vụ xu hướng xây dựng bền vững.

"Hiện nay, chúng tôi phát triển các dòng tôn có tuổi thọ lên tới khoảng 45-50 năm, giúp công trình giảm nhu cầu thay thế, bảo trì và từ đó sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn. Đó cũng là một cách tiếp cận ESG từ góc nhìn môi trường", bà Trinh nói.

Tương tự, sản xuất xi măng cũng là một trong những ngành có cường độ phát thải carbon cao nên áp lực thay đổi diễn ra trực diện hơn. Đặc biệt, trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn môi trường và các hàng rào xanh dần trở thành điều kiện tiếp cận thị trường, đầu tư cho công nghệ và quản trị phát thải không còn là lựa chọn mang tính hình ảnh mà đã trở thành bài toán về chi phí và năng lực cạnh tranh.

Tại VICEM Hải Phòng, doanh nghiệp xác định xu hướng xanh hóa là quá trình không thể đảo ngược và lựa chọn tiếp cận theo hướng chủ động thay vì chờ áp lực từ thị trường buộc phải thay đổi. Hiện doanh nghiệp tập trung triển khai đồng thời nhiều giải pháp nhằm giảm phát thải trong sản xuất, từ tối ưu quá trình nung, gia tăng tỷ lệ sử dụng phụ gia để giảm hệ số clinker đến tận dụng nhiệt khí thải để phát điện và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Theo ông Triệu Đình Trường, Phó tổng giám đốc VICEM Hải Phòng, thay đổi lớn nhất không nằm ở công nghệ mà ở tư duy quản trị. Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu theo đuổi các chỉ tiêu về sản lượng và doanh thu thì hiện nay phát thải carbon đang dần trở thành một chỉ số cạnh tranh mới.

Xu hướng cạnh tranh bằng chuẩn xanh hiện không còn giới hạn ở các ngành công nghiệp nặng mà đang mở rộng sang nhóm doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu nông sản. Đơn cử, trong ngành cà phê, yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, phát thải và tính bền vững của vùng nguyên liệu đang trở thành điều kiện ngày càng quan trọng để tiếp cận thị trường quốc tế.

Là một trong những doanh nghiệp tiên phong, Tập đoàn Phúc Sinh đã theo đuổi hành trình phát triển bền vững từ năm 2010 khi triển khai dự án cà phê bền vững tại Đắk Lắk. Sau hơn một thập kỷ, doanh nghiệp đã xây dựng mạng lưới hơn 6.300 hộ nông dân tham gia, khoảng 8.000 ha vùng nguyên liệu được quản lý theo tiêu chuẩn quốc tế và toàn bộ được tích hợp hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Cùng với đó, doanh nghiệp đầu tư nền tảng số để quản lý dữ liệu vùng nguyên liệu và kiểm soát chuỗi cung ứng nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu.

Theo ông Phan Minh Thông, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn Phúc Sinh, phát triển bền vững không chỉ nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn thương mại mà còn hướng đến xây dựng một nền nông nghiệp có khả năng chống chịu tốt hơn trước biến đổi khí hậu, đồng thời tạo ra giá trị dài hạn cho người sản xuất và doanh nghiệp.

Tương tự, Công ty TNHH Vĩnh Hiệp cũng đang mở rộng chiến lược giảm phát thải, phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn và thúc đẩy mô hình sản xuất tuần hoàn trên toàn chuỗi giá trị cà phê.

Ông Thái Như Hiệp, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Công ty TNHH Vĩnh Hiệp cho biết, đến năm 2030 doanh nghiệp sẽ tiếp tục đồng hành cùng các sáng kiến phát triển bền vững toàn cầu; tập trung giảm phát thải khí nhà kính, quản trị rủi ro khí hậu, bảo tồn đa dạng sinh học và thúc đẩy mô hình canh tác tuần hoàn, tái sinh. Bên cạnh đó, doanh nghiệp đặt mục tiêu mở rộng diện tích cà phê hữu cơ đạt chuẩn quốc tế, phát triển các vùng nguyên liệu vệ tinh và nâng cao giá trị thương hiệu cà phê Việt trên thị trường thế giới.

Yêu cầu tất yếu

Nếu ở giai đoạn trước, chuyển đổi xanh thường được xem là một lựa chọn để nâng cao hình ảnh thương hiệu hoặc tạo khác biệt trên thị trường thì hiện nay nhiều doanh nghiệp bắt đầu nhìn nhận đây là điều kiện để duy trì năng lực cạnh tranh. Áp lực không chỉ đến từ các cam kết phát triển bền vững mà đang xuất hiện trực tiếp từ
thị trường.

Theo các chuyên gia, các tiêu chuẩn ESG đang chuyển từ nhóm tiêu chí tự nguyện sang trở thành một dạng "hàng rào kỹ thuật mới" trong thương mại toàn cầu. Nếu không có "tấm hộ chiếu" ESG, doanh nghiệp Việt Nam sẽ bị loại khỏi chuỗi cung ứng chiến lược của các tập đoàn đa quốc gia.
Vì vậy, những yêu cầu liên quan đến phát thải carbon, chống mất rừng, truy xuất nguồn gốc hay trách nhiệm xã hội đang ngày càng hiện diện sâu hơn trong hoạt động mua hàng của các tập đoàn
quốc tế.

PGS-TS. Nguyễn Đình Thọ, Phó viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, hai động lực quan trọng nhất quyết định năng suất và năng lực cạnh tranh trong giai đoạn tới là "Số" và "Xanh". Nếu chuyển đổi xanh giúp doanh nghiệp tối ưu chuỗi giá trị theo hướng tuần hoàn thì chuyển đổi số, với sự hỗ trợ của công nghệ và AI, sẽ mở ra khả năng nâng cao năng suất ở quy mô chưa từng có.

Tuy nhiên, theo ông Thọ, đây cũng là cuộc cạnh tranh mang tính toàn cầu khi công nghệ ngày càng phổ cập và khoảng cách không còn nằm ở khả năng tiếp cận mà ở tốc độ thích ứng của từng doanh nghiệp. Những doanh nghiệp chậm thay đổi sẽ đối mặt với nguy cơ mất lợi thế ngay trên chính thị trường hiện hữu.

Ở góc nhìn khác, ông Trần Ngọc Liêm, Giám đốc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam chi nhánh TP.HCM (VCCI-HCM) cho rằng, yêu cầu về minh bạch dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và chuẩn hóa quản trị đang ngày càng trở thành điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh không còn là hai quá trình tách biệt mà đang trở thành hai trụ cột song hành của tăng trưởng bền vững.

Nhìn rộng hơn, sự dịch chuyển này cho thấy cạnh tranh của doanh nghiệp sản xuất đang thay đổi. Nếu trước đây doanh nghiệp cạnh tranh bằng chi phí, quy mô và tốc độ mở rộng sản xuất thì hiện nay khả năng kiểm soát phát thải, minh bạch dữ liệu và thích ứng với các chuẩn mực xanh đang dần trở thành điều kiện để duy trì vị thế trên thị trường.