Sau hai kỳ tổ chức thành công vào các năm 2024 và 2025, Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) đang từng bước khẳng định vị thế là một không gian đối thoại mở, hướng tới tương lai và nhận được sự quan tâm rộng rãi từ các nước thành viên ASEAN cũng như cộng đồng quốc tế. Nhiều sáng kiến và nội dung được trao đổi tại các kỳ diễn đàn trước đã được phản ánh trong văn kiện của các Hội nghị Cấp cao ASEAN cùng năm.

Nhân dịp AFF 2026 diễn ra tại Hà Nội trong hai ngày 9 - 10/6, nhiều học giả Nga đã chia sẻ đánh giá tích cực về ý nghĩa của diễn đàn cũng như vai trò ngày càng nổi bật của Việt Nam trong việc thúc đẩy hợp tác, củng cố đoàn kết và định hình các định hướng phát triển của ASEAN.

Việt Nam đang đảm nhận vai trò tích cực

Trao đổi với phóng viên TTXVN tại Moskva, Phó Giáo sư Ekaterina Koldunova, Giám đốc Trung tâm ASEAN thuộc Đại học Quan hệ quốc tế quốc gia Moskva (MGIMO), Bộ Ngoại giao Nga, cho rằng Diễn đàn Tương lai ASEAN do Việt Nam khởi xướng và tổ chức mang nhiều nét đặc biệt.

Theo bà, đây là lần thứ ba diễn đàn được tổ chức với quy mô và tính đại diện cao, tập trung thảo luận những vấn đề cấp thiết và có ý nghĩa quan trọng đối với các quốc gia châu Á trong bối cảnh địa chính trị và quốc tế đang có nhiều biến động.

Đánh giá về nội dung chương trình, bà Ekaterina Koldunova cho rằng AFF 2026 có chương trình nghị sự toàn diện với nhiều chủ đề quan trọng được thảo luận trong hơn hai ngày làm việc. Trong đó, các vấn đề về an ninh năng lượng, phát triển công nghệ và trí tuệ nhân tạo được đặt ở vị trí nổi bật.

Bên cạnh đó, diễn đàn còn đề cập nhiều nội dung đáng chú ý như thanh toán tài chính, hệ thống thanh toán xuyên biên giới, xây dựng thành phố thông minh, triển vọng hợp tác trong các lĩnh vực mới, quan hệ với các cường quốc cũng như khả năng thích ứng của các cơ chế hợp tác khu vực trước những thách thức ngày càng gia tăng.

Nữ học giả Nga đặc biệt lưu ý tới chủ đề an ninh năng lượng. Theo bà, việc đưa nội dung này vào chương trình nghị sự cho thấy tính kịp thời của diễn đàn cũng như trách nhiệm của ASEAN trong bối cảnh thế giới đang phải đối mặt với nhiều thách thức liên quan đến năng lượng.

Phó Giáo sư Ekaterina Koldunova cho rằng giá trị lớn nhất của AFF không nằm ở việc thông qua các nghị quyết, mà ở chính quá trình trao đổi giữa giới chuyên gia, các quan chức và nhà hoạch định chính sách. Những ý tưởng và sáng kiến được thảo luận tại diễn đàn có thể được các cơ quan hữu quan nghiên cứu, tiếp thu và triển khai trong thực tiễn.

Đánh giá về vai trò của Việt Nam, bà cho rằng việc liên tục đăng cai và duy trì Diễn đàn Tương lai ASEAN cho thấy Việt Nam đang đảm nhận vai trò tích cực trong việc thúc đẩy các cuộc thảo luận về định hướng phát triển của ASEAN.

Thông qua diễn đàn, Việt Nam không chỉ đưa ra các sáng kiến cụ thể mà còn tạo dựng không gian đối thoại, trao đổi quan điểm và đề xuất các cách tiếp cận mới đối với những vấn đề khu vực và quốc tế. Điều đó góp phần khẳng định vị thế của Việt Nam như một quốc gia chủ động tham gia xây dựng chương trình nghị sự phát triển của ASEAN.

Theo bà Koldunova, cộng đồng quốc tế hiện đánh giá Việt Nam là một quốc gia theo đuổi những mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội đầy tham vọng, đặc biệt trong các lĩnh vực đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Bà nhận định việc chủ động tham gia định hình chương trình nghị sự của ASEAN thông qua các cơ chế như AFF giúp cộng đồng quốc tế hiểu rõ hơn về các sáng kiến, vai trò và đóng góp của Việt Nam đối với sự phát triển của ASEAN cũng như đối với các hoạt động hợp tác quốc tế.

Theo chuyên gia Nga, việc duy trì những nỗ lực này một cách liên tục cho thấy Việt Nam đang theo đuổi cách tiếp cận chủ động và có trách nhiệm đối với chương trình nghị sự phát triển của ASEAN, kể cả trong những năm không đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ASEAN.

Phó Giáo sư Ekaterina Koldunova cũng lưu ý rằng chỉ ít ngày sau AFF 2026 tại Hà Nội, Diễn đàn Nga - ASEAN nhân dịp kỷ niệm 35 năm thiết lập quan hệ đối thoại sẽ diễn ra tại Kazan. Nhiều đại biểu tham dự diễn đàn tại Hà Nội cũng sẽ tiếp tục tham dự sự kiện này. Theo bà, các cuộc trao đổi tại Hà Nội có thể được nối tiếp tại Kazan, tạo thêm động lực cho hợp tác ASEAN - Nga cũng như cho các sáng kiến phát triển khu vực.

Chủ động, tích cực tìm kiếm giải pháp

Cùng chung nhận định về vai trò tích cực của Việt Nam, Giáo sư, Tiến sỹ khoa học Dmitry Valentinovich Mosyakov cho rằng Việt Nam luôn thể hiện tinh thần chủ động trong các vấn đề quốc tế, tích cực tìm kiếm giải pháp nhằm góp phần duy trì ổn định và thúc đẩy đối thoại.

Ông đánh giá cao các hoạt động đối ngoại cấp cao của Việt Nam thời gian qua, đặc biệt là các chuyến công du của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới các nước Đông Nam Á. Theo ông, các hoạt động này có ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong việc tăng cường xây dựng lòng tin và thúc đẩy đối thoại về các vấn đề an ninh, ổn định khu vực.

Theo Giáo sư Mosyakov, lập trường nhất quán của Việt Nam là giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, thông qua đối thoại, không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực. Ông cho rằng đây là cách tiếp cận có ý nghĩa quan trọng đối với việc duy trì môi trường hòa bình và hợp tác trong khu vực.

Đề cập vai trò của Việt Nam trong ASEAN, ông Mosyakov nhấn mạnh Việt Nam luôn là một trong những quốc gia tích cực thúc đẩy đoàn kết, thống nhất nội khối và tìm kiếm tiếng nói chung trong các vấn đề phức tạp của khu vực.

Theo ông, trong bối cảnh tình hình khu vực và thế giới đang diễn biến phức tạp, nguy cơ tác động tới sự thống nhất của ASEAN ngày càng lớn. Chính trong hoàn cảnh đó, Việt Nam tiếp tục thể hiện vai trò quan trọng trong việc tìm kiếm các giải pháp duy trì đoàn kết và tạo động lực mới cho sự ổn định, thịnh vượng của khu vực.

Trong khi đó, Giáo sư, Tiến sỹ khoa học Irina Umnova, nghiên cứu viên cao cấp thuộc Viện Thông tin Khoa học Xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học Nga, nhận định Diễn đàn Tương lai ASEAN là một cơ chế tương tác mới phù hợp với bối cảnh quốc tế hiện nay.

Theo bà, trong khi nhiều nước lớn tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương đã đưa ra các tầm nhìn chiến lược về tương lai phát triển khu vực, ASEAN cũng cần có những sáng kiến và cơ chế phù hợp để củng cố vai trò trung tâm của mình.

Bà cho rằng trong bối cảnh nhiều quốc gia ngày càng coi trọng vai trò của ASEAN trong các cấu trúc hợp tác và an ninh khu vực, AFF 2026 là cơ hội để các nhà lãnh đạo và chuyên gia cùng trao đổi về những định hướng phát triển trong tương lai.

Giáo sư Irina Umnova bày tỏ kỳ vọng các cuộc thảo luận tại AFF 2026 sẽ góp phần thúc đẩy những cách tiếp cận chung, tìm kiếm các giải pháp hòa bình đối với các vấn đề khu vực trên cơ sở thượng tôn pháp luật, đồng thời tạo thêm động lực cho tiến trình phát triển của ASEAN trong giai đoạn mới.