Hài hòa lợi ích và tôn trọng thị trường

Chiều 3/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về Dự thảo Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Điện lực (Dự thảo) khi giá bán lẻ điện bình quân vừa được điều chỉnh giảm 2% (từ ngày 1/11). Ghi nhận động thái này, các đại biểu Quốc hội cũng yêu cầu, những quy định liên quan đến giá điện cần được tiếp tục hoàn thiện trước khi trình Quốc hội bấm nút thông qua Luật vào cuối kỳ họp.

Theo quy định tại Dự thảo, giá điện được hình thành theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước, phù hợp với cấp độ phát triển thị trường điện cạnh tranh và yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Trường hợp giá bán điện chưa kịp điều chỉnh để bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, an sinh xã hội, thì Nhà nước có cơ chế bù đắp chi phí hợp lý.

Đại biểu Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa), Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng, cần làm rõ giới hạn bù đắp chi phí khi chưa điều chỉnh giá điện, cụ thể là cần làm rõ ai trả, khoản nào, nguồn nào, trong bao lâu. “Luật Giá quy định giá điện và giá dịch vụ về điện thực hiện theo pháp luật điện lực. Vì vậy, giới hạn bù đắp cần được xác lập trong Luật Điện lực”, đại biểu Dũng nêu quan điểm.

Vị đại biểu Thanh Hóa đề nghị bổ sung nguyên tắc: chỉ bù đắp chi phí hợp lý, hợp lệ, được kiểm tra, chưa thu hồi, loại trừ khoản đã được hỗ trợ và chi phí do lỗi quản lý. Giao Chính phủ quy định nguồn, thời hạn, phương thức và công khai kết quả. Nếu sử dụng ngân sách, phải đáp ứng điều kiện chi tại khoản 2, Điều 12, Luật Ngân sách nhà nước. Đồng thời, thể hiện thống nhất nguyên tắc này trong cơ chế điều chỉnh giá tại Điều 52 của Dự thảo.

Trao đổi bên lề phiên thảo luận, đại biểu Trịnh Xuân An (Đồng Nai), Ủy viên chuyên trách Ủy ban Quốc phòng, an ninh và đối ngoại của Quốc hội cho biết, ông tán thành cơ chế bù đắp chi phí hợp lý, song vấn đề là bù đắp bằng cách nào, khoản nào được bù đắp và ai xác nhận? Nếu phân bổ vào giá kỳ sau, thì người sử dụng điện trả. Nếu sử dụng ngân sách, thì phải xác định nguồn, thẩm quyền và giới hạn. Nếu kết hợp nhiều phương thức, thì phải phân định rõ, không bù đắp trùng.

Cho biết, báo cáo giải trình trước phiên thảo luận của Bộ Công thương lựa chọn hướng phân bổ vào giá bán lẻ điện các kỳ sau, nhưng ông An băn khoăn khi Dự thảo vẫn để mở nội dung này. Từ đó, ông đề nghị bổ sung nguyên tắc khoản được bù đắp chỉ là phần chi phí hợp lý, hợp lệ chưa được thu hồi do chưa điều chỉnh giá, phải loại trừ khoản đã thu hồi, đã được hỗ trợ và khoản thiệt hại do lỗi, vi phạm hoặc quản trị kém hiệu quả thuộc trách nhiệm doanh nghiệp, không đồng nhất khoản được bù đắp với khoản lỗ trên báo cáo tài chính.

Về cơ chế giá điện nói chung, ông An cho rằng, cơ chế lập và điều chỉnh giá phải bảo đảm cả hai chiều: chi phí hợp lý tăng thì được xem xét điều chỉnh; chi phí giảm, hiệu quả tăng thì người sử dụng điện phải được hưởng lợi. Dự báo phải được đối soát với thực tế, khoản thu vượt phải được xử lý tương ứng. “Chính sách giá phải tạo điều kiện cho nhà đầu tư hiệu quả thu hồi vốn, có lợi nhuận hợp lý và yên tâm đầu tư. Đổi lại, doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về hiệu quả của mình. Đây mới là hài hòa lợi ích và tôn trọng thị trường”, ông An trao đổi.

Minh bạch chi phí giá điện

Vẫn liên quan đến giá điện, lộ trình xóa bỏ bù chéo cũng là vấn đề được đại biểu quan tâm thảo luận. Đại biểu Lê Thị Ngọc Linh (Cà Mau) đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến về tách bạch chính sách giá điện với chính sách an sinh xã hội theo hướng hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách nhà nước, thay vì thực hiện thông qua bù chéo giá điện.

Tuy nhiên, Dự thảo hiện giao Chính phủ quyết định lộ trình xóa bỏ bù chéo mà chưa xác định rõ về các nguyên tắc, tiêu chí và trách nhiệm bảo đảm nguồn lực để hỗ trợ khi thực hiện. Do đó, đại biểu Linh đề nghị bổ sung nguyên tắc, lộ trình xóa bỏ bù chéo phải gắn với đánh giá tác động đối với từng nhóm khách hàng, đồng thời có cơ chế hỗ trợ tiền điện trực tiếp, công khai, đúng đối tượng và bảo đảm nguồn kinh phí khi thực hiện.

Báo cáo giải trình cuối phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Công thương Lê Mạnh Hùng cho biết, Dự thảo luật quy định giá điện được hình thành theo cơ chế thị trường, có sự điều tiết của Nhà nước, phù hợp với cấp độ phát triển của thị trường điện cạnh tranh và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. “Quan điểm xuyên suốt là giá điện phải phản ánh chi phí hợp lý, hợp lệ, vận hành theo cơ chế thị trường”, Bộ trưởng khẳng định.

Đại diện Ban Soạn thảo cũng làm rõ, hằng năm, trước khi kết thúc năm tài chính, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) phải công bố kết cấu chi phí. Bộ Công thương, Bộ Tài chính cùng Kiểm toán Nhà nước sẽ kiểm toán, đánh giá chi phí và công bố minh bạch trên website của Bộ Công thương.

Liên quan đến khung giá phát điện, theo Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, giao một đơn vị độc lập, không thuộc các đơn vị phát điện hoặc thực hiện hoạt động điện lực, trực thuộc cơ quan quản lý nhà nước để xây dựng khung giá điện, nhằm bảo đảm tính độc lập, khách quan và kịp thời.

Đối với chính sách hỗ trợ tiền điện, Bộ trưởng giải thích, quy định hiện hành đã xác định mức hỗ trợ từ ngân sách nhà nước cho các đối tượng yếu thế tương đương 30 kWh điện theo giá bậc 1. Về lộ trình xóa bỏ bù chéo, Dự thảo giao Thủ tướng Chính phủ quyết định trên cơ sở đánh giá tác động đầy đủ, trong đó cần xem xét, đánh giá kỹ lưỡng từng nhóm đối tượng và từng vùng miền.

“Việc sửa đổi Luật Điện lực lần này nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn trong đầu tư, vận hành hệ thống điện, đẩy mạnh phân cấp, cải cách thủ tục gắn với trách nhiệm thực thi, bảo đảm chính sách minh bạch, đồng bộ và kiểm soát được chi phí”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Theo nghị trình, Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Điện lực sẽ được Quốc hội thông qua vào ngày 20/11.