CPI vượt mục tiêu, áp lực điều hành giá gia tăng

Tại Họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 10/2026, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết, tính chung 10 tháng năm 2026, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân tăng 4,57% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mục tiêu kiểm soát lạm phát khoảng 4,5% của cả năm.

Đây là thách thức không nhỏ đối với công tác điều hành giá trong hai tháng cuối năm, thời điểm nhu cầu tiêu dùng, sản xuất và lưu thông hàng hóa thường gia tăng, đặc biệt khi thị trường bước vào giai đoạn chuẩn bị cho Tết Nguyên đán.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi, tại cuộc họp Ban Chỉ đạo điều hành giá của Chính phủ trong tháng 10/2026, Bộ Tài chính đã trình các kịch bản và nhóm giải pháp nhằm kiểm soát lạm phát theo mục tiêu đề ra.

Thứ nhất, chủ động theo dõi và dự báo diễn biến giá cả thị trường các mặt hàng thiết yếu. Các bộ, ngành, địa phương cập nhật tình hình diễn biến giá trong nước và quốc tế để tham mưu giải pháp phù hợp, kịp thời và không để bị động trước các động thái điều chỉnh.

Thứ hai, đảm bảo nguồn cung, ổn định giá các mặt hàng thiết yếu. Các bộ, ngành, địa phương chủ động các phương án cân đối cung cầu, dự trữ và lưu thông hàng hóa, nhất là xăng dầu, lương thực, thực phẩm, thuốc và vật tư y tế. Chuẩn bị đầy đủ nguồn hàng phục vụ nhu cầu cuối năm và dịp Tết Nguyên đán. Tăng cường kết nối cung cầu giữa các địa phương, hạn chế đứt gãy chuỗi cung ứng và thiếu hụt hàng hóa cục bộ tại các địa bàn.

Thứ ba, phối hợp đồng bộ các chính sách kinh tế vĩ mô. Điều hành chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt, phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa và các chính sách vĩ mô khác. Tiếp tục thực hiện chính sách thuế, phí phù hợp nhằm giảm chi phí đầu vào và hỗ trợ doanh nghiệp, người dân.

Thứ tư, điều hành thận trọng giá các mặt hàng, dịch vụ do Nhà nước định giá. Các bộ, ngành rà soát kỹ thời điểm, mức độ và điều chỉnh giá; đánh giá đầy đủ tác động đến CPI, đời sống người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, đảm bảo phù hợp với mục tiêu kiểm soát lạm phát. Đặc biệt, chú trọng điều hành giá các mặt hàng chiến lược, thiết yếu như xăng dầu và điện.

Thứ năm, tăng cường kiểm tra, giám sát thị trường và triển khai các giải pháp giảm chi phí đầu vào. Kiểm tra việc kê khai, niêm yết giá; xử lý nghiêm các hành vi cơ hội, găm hàng, thao túng giá và lợi dụng dịp cuối năm, lễ Tết. Đồng thời, yêu cầu doanh nghiệp điều chỉnh giảm giá bán phù hợp khi chi phí đầu vào giảm. Đối với các địa phương có CPI tăng cao, cần phân tích nguyên nhân theo từng nhóm hàng hóa, dịch vụ để triển khai các biện pháp quản lý giá có trọng tâm, trọng điểm và hiệu quả. 

Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi nhấn mạnh, quan điểm xuyên suốt là nỗ lực tối đa để thực hiện mục tiêu kiểm soát CPI bình quân năm 2026 khoảng 4,5%, không chủ quan trước những nguy cơ phát sinh, đồng thời gắn kiểm soát lạm phát với bảo đảm nguồn cung, ổn định thị trường và hỗ trợ sản xuất, kinh doanh.

Theo kết luận của Phó thủ tướng, Trưởng ban Chỉ đạo điều hành giá, nếu các bộ, ngành, địa phương và toàn hệ thống chính trị triển khai tốt 5 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, mục tiêu kiểm soát lạm phát năm 2026 vẫn có cơ sở để đạt được.

Giảm thu ngân sách gần 7.000 tỷ đồng để hỗ trợ thị trường

Một trong những giải pháp tài khóa đáng chú ý được triển khai trong giai đoạn cuối năm là đưa thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng về 0%.

Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi cho biết, thực hiện chỉ đạo của lãnh đạo Chính phủ, Bộ Tài chính đã phối hợp với các bộ, ngành liên quan trình Chính phủ ban hành Nghị quyết số 45 về thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng.

Theo đó, thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt đối với các loại xăng được điều chỉnh về mức 0%, áp dụng từ ngày 1/11/2026 đến hết ngày 31/3/2027.

Ước tính, việc thực hiện chính sách này trong thời gian nêu trên sẽ làm giảm thu ngân sách nhà nước gần 7.000 tỷ đồng.

Cùng với chính sách thuế đối với xăng, từ ngày 1/11/2026, giá bán lẻ điện bình quân cũng được điều chỉnh giảm 2%. Đây là giải pháp trực tiếp hỗ trợ giảm chi phí sinh hoạt của người dân và chi phí sản xuất của doanh nghiệp.

Đánh giá về tác động của hai chính sách này đến CPI, Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi cho biết, điện sinh hoạt thuộc nhóm hàng hóa và dịch vụ “Nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng”, có quyền số 4,81% trong rổ tính CPI. Trong khi đó, xăng dầu thuộc nhóm “Giao thông”, có quyền số 4,53%.

Như vậy, tổng quyền số của hai nhóm hàng này chiếm 9,34% trong rổ tính CPI. Đây đều là những mặt hàng thiết yếu, có tác động trực tiếp đến chỉ số giá tiêu dùng, đồng thời ảnh hưởng gián tiếp đến chi phí sản xuất, vận chuyển, lưu thông và phân phối của nhiều ngành hàng khác.

Theo ước tính của Bộ Tài chính, việc giảm giá điện 2% và đưa thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng về 0% có thể giúp CPI tháng 11/2026 giảm khoảng 0,5 điểm phần trăm so với tháng 10; đồng thời làm giảm khoảng 0,08 điểm phần trăm đối với CPI bình quân năm 2026.

Đáng chú ý, tác động của việc giảm giá xăng dầu không chỉ nằm ở chi phí nhiên liệu trực tiếp mà còn lan tỏa đến toàn bộ chuỗi vận tải và logistics. Theo đó, chi phí xăng dầu chiếm khoảng 40-50% giá thành vận chuyển đường bộ. Do đó, việc giảm giá nhiên liệu có thể góp phần giảm đáng kể chi phí vận chuyển hàng hóa, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp và hạn chế áp lực tăng giá bán.

Đối với giá điện, việc điều chỉnh giảm cũng giúp doanh nghiệp giảm chi phí đầu vào, đặc biệt là những ngành sử dụng nhiều năng lượng, đồng thời giảm một phần gánh nặng chi tiêu sinh hoạt cho các hộ gia đình.

Cần kiểm soát hiệu ứng lan tỏa đến mặt bằng giá

Theo Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi, việc giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng và giảm giá bán lẻ điện không chỉ có ý nghĩa hỗ trợ trực tiếp cho người dân, doanh nghiệp mà còn góp phần ổn định mặt bằng giá cả, kiểm soát lạm phát và hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, trong bối cảnh CPI bình quân 10 tháng đã ở mức 4,57%, cao hơn mục tiêu 4,5% của cả năm, dư địa điều hành giá trong những tháng còn lại không còn nhiều. Vì vậy, các chính sách giảm thuế, phí và giá các mặt hàng thiết yếu cần được triển khai đồng bộ với các giải pháp bảo đảm nguồn cung, kiểm soát thị trường và phối hợp chính sách tiền tệ, tài khóa.

Đặc biệt, hiệu quả của chính sách giảm chi phí đầu vào cần được phản ánh phù hợp vào giá bán hàng hóa, dịch vụ. Việc tăng cường kiểm tra, giám sát kê khai, niêm yết giá, ngăn chặn tình trạng lợi dụng chính sách để trục lợi sẽ có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm lợi ích thực chất đến người tiêu dùng.

Trong 2 tháng cuối năm, bài toán điều hành giá không chỉ là kiểm soát tốc độ tăng CPI, mà còn phải bảo đảm cân đối cung cầu, duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh và ổn định tâm lý thị trường. Đây là điều kiện quan trọng để các chính sách hỗ trợ phát huy hiệu quả, góp phần thực hiện mục tiêu kiểm soát lạm phát và duy trì đà tăng trưởng kinh tế năm 2026.