Sáng 4/11, báo cáo tiếp thu cuối phiên thảo luận của Quốc hội về hai dự án luật An ninh dữ liệu, Định danh và xác thực điện tử, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang đã làm rõ hơn các vấn đề được đại biểu quan tâm tại hai dự thảo luật mới này.

Thiết kế nhiều lớp bảo vệ quyền riêng tư

Về dự án Luật Định danh và xác thực điện tử, Bộ trưởng nêu rõ những nhóm đối tượng định danh do cơ quan nhà nước thực hiện được quy định tại Điều 8 dự thảo gồm: cơ quan, tổ chức, cá nhân; địa điểm quốc gia; đối tượng có thông tin thuộc dữ liệu cốt lõi, dữ liệu quan trọng; đối tượng được chứng nhận quyền sở hữu, sử dụng sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao; và đối tượng thuộc bí mật nhà nước.

Các nhóm đối tượng định danh điện tử còn lại do tổ chức cung cấp dịch vụ đủ điều kiện thực hiện theo nhu cầu của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Đồng thời, dự thảo luật giao Chính phủ quy định danh mục và lộ trình thực hiện đối với nhóm do cơ quan nhà nước thực hiện để bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tiễn chuyển đổi số, đối với nhóm đối tượng đã có cơ chế định danh hoặc quản lý tương tự theo pháp luật chuyên ngành.

Dự thảo luật cũng quy định theo hướng trường hợp thông tin để tạo lập danh tính điện tử đã có đầy đủ, chính xác trong cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành thì cơ quan nhà nước tự động thực hiện quy trình tạo lập danh tính điện tử và cấp mã định danh quốc gia cho đối tượng quy định tại khoản 1 Điều 8 của luật này. Như vậy, cơ quan, tổ chức, cá nhân không phải cung cấp lại thông tin để tạo lập danh tính điện tử hoặc thực hiện thủ tục đăng ký định danh điện tử.

Về việc bảo vệ quyền riêng tư, nguyên tắc thu thập dữ liệu tối thiểu và đồng bộ dữ liệu định danh, xác thực, Bộ trưởng cho biết dự thảo luật đã thiết kế nhiều lớp bảo vệ quyền riêng tư như thu thập dữ liệu tối thiểu và có sự đồng ý của chủ thể, không đồng bộ nội dung giao dịch, không chia sẻ kết quả xác thực ngoài phạm vi cho phép. Việc bảo vệ dữ liệu cá nhân trong hoạt động định danh và xác thực điện tử được thực hiện chặt chẽ theo quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Các nguyên tắc, điều kiện, phạm vi, mục đích xử lý dữ liệu cá nhân không có sự thay đổi; định danh và xác thực điện tử phải tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Việc khai thác, sử dụng danh tính điện tử phải bảo mật thông tin, tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát các quy định có liên quan, tham mưu Chính phủ quy định chi tiết về việc thu thập, khai thác, sử dụng dữ liệu về định danh và xác thực điện tử để bảo đảm chặt chẽ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể, theo lời Bộ trưởng Bộ Công an.

Về việc liên kết tài khoản giao dịch với danh tính điện tử và cơ chế phòng ngừa rủi ro giả mạo danh tính trên môi trường điện tử, Bộ trưởng cho hay, tại khoản 5 Điều 23 của dự thảo luật quy định cơ quan, tổ chức, cá nhân sử dụng tài khoản giao dịch điện tử để giao dịch điện tử trực tuyến trong các lĩnh vực chứng khoán, viễn thông, ngân hàng, bưu chính, thương mại điện tử, khám bệnh, chữa bệnh, trung gian thanh toán, ví điện tử, tài sản mã hóa, trò chơi điện tử trực tuyến; dịch vụ đăng ký, cho thuê và sử dụng tên miền và các lĩnh vực khác có rủi ro hoặc phát sinh pháp lý quan trọng thì phải xác thực với danh tính điện tử quốc gia và liên kết tài khoản giao dịch điện tử với danh tính điện tử đó.

 Luật giao Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ quy định cụ thể các giao dịch điện tử trực tuyến thuộc lĩnh vực khác có rủi ro cao hoặc phát sinh pháp lý quan trọng, bảo đảm phù hợp với đặc thù ở từng ngành.

Xác định đúng mức độ nguy hại để đặt ra nghĩa vụ tương xứng

Về dự án Luật An ninh dữ liệu, Bộ trưởng nêu rõ, cấp độ rủi ro an ninh dữ liệu, cơ chế phân cấp độ rủi ro an ninh dữ liệu là trụ cột của dự thảo luật. Bởi chỉ khi xác định đúng mức độ nguy hại mà dữ liệu có thể gây ra khi bị xâm phạm thì mới đặt ra được nghĩa vụ tương xứng, tránh bảo vệ dàn trải ở nơi rủi ro thấp nhưng lại bỏ ngỏ ở nơi rủi ro cao.

Bộ trưởng cho biết, tiếp thu kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dự thảo thiết kế 5 cấp độ rủi ro tương thích với 5 cấp độ hệ thống thông tin theo Luật An ninh mạng. Trong đó, khoản 4 Điều 8 dự thảo luật cho phép sử dụng ngay kết quả xác định cấp độ theo pháp luật về an ninh mạng để cùng một hệ thống không phải đánh giá hai lần.

Cấp độ rủi ro cũng không thay thế việc phân loại dữ liệu cốt lõi, dữ liệu quan trọng theo Luật Dữ liệu và không làm phát sinh danh mục mới, mà chỉ là căn cứ để lựa chọn biện pháp bảo vệ. Trên cơ sở đó, nghĩa vụ được xác định theo hướng rủi ro càng thấp thì thủ tục càng đơn giản: dữ liệu cấp độ 1 không phát sinh thủ tục; dữ liệu cấp độ 2 chỉ cần phương án bảo vệ rút gọn và tự miễn đối với hộ kinh doanh, doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ, khởi nghiệp sáng tạo.

Từ cấp độ 3 mới phải đánh giá tác động và kiểm toán; còn thẩm định chỉ áp dụng với cấp độ 4, cấp độ 5 và được thực hiện chung một hồ sơ với thẩm định an ninh mạng.

Đối với đề nghị quy định ngay trong luật bảng tương ứng giữa hai hệ thống cấp độ, người đứng đầu cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị Quốc hội cho giữ phương án giao Chính phủ quy định tại khoản 12 Điều 8 vì tiêu chuẩn kỹ thuật thay đổi nhanh, nếu quy định cứng trong luật thì mỗi lần điều chỉnh lại phải sửa luật. Khi xây dựng nghị định, Chính phủ sẽ quy định bộ tiêu chí có thể kiểm chứng để doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tự xác định đúng cấp độ, không bị đánh giá vượt mức cần thiết.

“Với tinh thần cầu thị, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ phối hợp chặt chẽ với Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại tiếp thu đầy đủ các ý kiến của các vị đại biểu, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi hoàn thiện dự thảo luật, bảo đảm luật vừa bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia, vừa tạo môi trường pháp lý an toàn, thuận lợi cho phát triển kinh tế số và bảo đảm tiến độ để Ủy ban Thường vụ Quốc hội trình Quốc hội xem xét thông qua”, Bộ trưởng báo cáo Quốc hội.