Tham gia thảo luận trong phiên thảo luận sáng 2/11 của Quốc hội về dự thảo Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Lân Hiếu nhấn mạnh yếu tố mang tính quyết định đến niềm tin của người dân, đó là sự công bằng trong tiếp cận tạng ghép và sự minh bạch trong chi phí.

Nhắc đến phản ứng của dư luận về điều khoản hiến tặng mô, tạng với người dưới 18 tuổi, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu cho rằng sự quan tâm, phản biện của toàn xã hội là dễ hiểu, vì đây là những vấn đề liên quan trực tiếp đến trẻ em, trong bối cảnh nguy cơ tiêu cực từ tội phạm xuyên quốc gia hay các hành vi trục lợi bất chính liên quan đến mô, tạng luôn hiện hữu.

Tuy nhiên, theo đại biểu, chính vì còn nhiều bất cập nên cần sửa luật, với mục tiêu quan trọng nhất là bảo vệ tốt hơn những người hiến tặng, đặc biệt là trẻ em.

Cho biết Bệnh viện Đại học Y Hà Nội nơi mình đang công tác (ông Nguyễn Lân Hiếu là Giám đốc Bệnh viện này- PV) không phải là cơ sở ghép tạng, nhưng đại biểu  chia sẻ sự thấu hiểu với những người bệnh nặng đang chờ đợi cơ hội cuối cùng và duy nhất.

“Và tôi cũng rất hiểu nỗi lo lắng của người dân vì trên thực tế, vẫn có tình trạng mua bán tạng, bắt cóc xảy ra trong khu vực và trên thế giới”, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu chia sẻ.

Nhưng thay vì né tránh hay cực đoan trong cách nhìn nhận, theo đại biểu, cần hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng chặt chẽ hơn, vừa bịt các kẽ hở để chống lại mọi hành vi vi phạm đạo đức và pháp luật, vừa không khép lại cánh cửa hy vọng sống của nhiều người bệnh.

Dưới góc độ chuyên môn, bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu đề nghị chia theo 2 nhóm để có quy định cụ thể.

Nhóm thứ nhất là người hiến khỏe mạnh đang sống.

Với nhóm này, bác sĩ Lân Hiếu đề nghị không nên cho hiến tạng, mô không có khả năng tái tạo và nguy hiểm ngay đến tính mạng con người.

Với mô có khả năng tái tạo hoặc không ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe và sự phát triển thì chia từng nhóm quy định riêng.

Trong đó, trẻ dưới 18 tuổi chưa phát triển cơ thể hoàn chỉnh cũng nên cấm, trừ trường hợp đặc biệt trong chuyên khoa được đánh giá không ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ (ví dụ mô tái sinh là máu, tế bào gốc tạo máu...). Quá trình lấy chỉ được thực hiện khi có sự đồng ý của bản thân, gia đình và chỉ được hiến cho người cùng huyết thống gần, có giám định ADN, khi không còn các phương án khác khả thi.

“Đây chính là nút chặn để những kẻ xấu không thể tìm cách bắt cóc, tấn công trẻ mồ côi, giả dạng con nuôi”, bác sĩ Lân Hiếu nhấn mạnh.

Với người từ 18 đến 25 tuổi, ông Hiếu đề nghị quy định “chỉ được cho, tặng với người cùng huyết thống”.

Còn với người trưởng thành trên 25 tuổi, ngoài người trong gia đình, theo bác sĩ Hiếu, có thể quy định cho tặng nhưng phải dưới sự giám sát của hội đồng độc lập, không liên quan đến ê-kíp phẫu thuật và gia đình người nhận.

Nhóm thứ hai là người hiến không còn khả năng sống, chết não.

Bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu nêu rõ, việc xác định chết não phải được hội đồng độc lập đánh giá theo tiêu chuẩn chặt chẽ của thông lệ quốc tế. “Nếu là tử vong không rõ nguyên nhân, tai nạn, nghi ngờ bạo hành, người lang thang, không gia đình, bắt buộc phải có kết luận của pháp y và cơ quan điều tra, khẳng định không có dấu hiệu hình sự trước khi được xét hiến”, ông Hiếu góp ý.

Trong nhóm này, với trẻ dưới 18 tuổi, đại biểu đề nghị “hạn chế hiến tạng”, trừ những trường hợp đặc biệt khi có sự đồng ý của gia đình, và chỉ được hiến cho người cùng huyết thống dưới sự giám sát của hội đồng độc lập.

Với người trên 18 tuổi, bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu cho rằng cần cấm tuyệt đối lấy tạng của người đã có văn bản từ chối hiến. Trường hợp khác (không có văn bản từ chối), cần đảm bảo đã được gia đình đồng ý, thực hiện dưới sự giám sát của hội đồng độc lập.

Vị đại biểu ngành y nhấn mạnh, yếu tố mang tính quyết định đến niềm tin của người dân, đó là sự công bằng trong tiếp cận tạng ghép và sự minh bạch trong chi phí.

Ông đồng thời phân tích về công bằng, nguyên tắc của Tổ chức Y tế Thế giới đã nêu rất rõ, phân bổ tạng phải dựa trên tiêu chí lâm sàng và đạo đức, tuyệt đối không dựa trên khả năng tài chính. Việc phân bổ phải công bằng, minh bạch, có thể kiểm chứng.

“Kinh nghiệm của các nước dù khác nhau về mô hình, nhưng đều chung một điểm là không để con người tự quyết định bằng cảm tính, mà dùng máy tính với thuật toán tự động chấm điểm dựa trên mức độ cấp cứu, thời gian chờ đợi, sự tương thích miễn dịch và ưu tiên cho trẻ em”, đại biểu Lân Hiếu cho hay.

Để chống tiêu cực, ông Hiếu cho biết quy định còn nêu rõ e-kip lấy tạng không được biết người nhận là ai, và mọi trường hợp ngoại lệ đều phải được Hội đồng Quốc gia phê duyệt, công khai trên hệ thống.

Về chi phí, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu khẳng định nguyên tắc, “tạng hiến là vô giá". Chi phí người bệnh chi trả, theo ông, chỉ là phí dịch vụ: điều phối, vận chuyển, phẫu thuật và thuốc ức chế miễn dịch sau ghép. Tất cả được công khai minh bạch để làm căn cứ cho Bảo hiểm y tế thanh toán theo tỷ lệ.

Chỉ khi làm được hai điều này, luật sửa đổi mới thực sự đi vào lòng dân và phát huy hiệu quả, ông Hiếu nhấn mạnh.