Nâng cao hiệu quả chi đầu tư, tạo năng lực sản xuất mới

Tại Kỳ họp thứ hai đang diễn ra, Quốc hội sẽ thông qua dự toán ngân sách nhà nước cũng như phương án phân bổ ngân sách trung ương năm 2027.

Các báo cáo về ngân sách và đầu tư công tại Kỳ họp cho thấy, dự toán thu ngân sách nhà nước năm 2027 khoảng 3,33 triệu tỷ đồng, tăng khoảng 9,1% so với ước thực hiện năm 2026.

Năm 2027, chi đầu tư phát triển của ngân sách trung ương dự kiến khoảng 757.200 tỷ đồng, tăng 287.200 tỷ đồng so với dự toán năm 2026. Trong đó, khoảng 690.000 tỷ đồng được bố trí cho chi đầu tư công, tăng 260.000 tỷ đồng, tập trung nguồn lực thực hiện các công trình, dự án và nhiệm vụ quan trọng quốc gia, tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Thông điệp triệt để tiết kiệm chi thường xuyên, tăng chi đầu tư phát triển từ Chính phủ nhận được sự đồng tình cao của các ủy ban của Quốc hội và nhiều vị đại biểu trong các phiên thảo luận.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội lưu ý, chính sách tài khóa cần tập trung nâng cao hiệu quả chi đầu tư, tạo năng lực sản xuất mới; còn chính sách tiền tệ cần ưu tiên chất lượng tín dụng, kiểm soát rủi ro, bảo đảm thanh khoản và ổn định tỷ giá, lãi suất.

Với kết quả đến hết tháng 9 năm nay, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, để hoàn thành mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch, khối lượng còn phải giải ngân trong những tháng cuối năm vẫn rất lớn, khoảng 379.600 tỷ đồng, tương đương 37,1% kế hoạch. Đáng lưu ý, khối lượng tạm ứng chưa thu hồi lên tới 237.200 tỷ đồng, chiếm 37% số vốn đã giải ngân.

Điều đó cho thấy, cần đánh giá thực chất hơn chất lượng giải ngân, nhất là mức độ chuyển hóa vốn giải ngân thành khối lượng hoàn thành và đóng góp thực tế đối với tăng trưởng, cơ quan chủ trì thẩm tra về kinh tế và ngân sách lưu ý.

Dẫn lại con số khoảng 237.000 tỷ đồng tiền tạm ứng chưa thu hồi, chiếm 37% số vốn đã giải ngân, đại biểu Dương Đức Hải (Hà Nội) cho rằng, cần làm rõ tiền tạm ứng được sử dụng như thế nào, công việc có tiến triển tương ứng với những khoản tiền này hay không. Cụ thể hơn, theo ông Hải, phải phân tích thêm xem bao nhiêu tiền đã được thanh toán cho công việc hoàn thành, bao nhiêu tiền tạm ứng trước chưa được thu hồi và trong số chưa được thu hồi thì bao nhiêu còn trong thời hạn, bao nhiêu đã quá thời hạn.

Để sử dụng hiệu quả vốn đầu tư phát triển năm sau, đại biểu Lò Thị Luyến (Điện Biên) đề nghị Chính phủ, trước khi trình giao vốn, phải xác định rõ danh mục, mức độ sẵn sàng về thủ tục đầu tư, mặt bằng, thiết kế và khả năng giải ngân theo quý; chấm dứt bố trí vốn lớn cho nhiệm vụ không đủ điều kiện triển khai.

Cùng với đó là gắn việc chậm phân bổ vốn và chậm thu hồi tạm ứng do nguyên nhân chủ quan với trách nhiệm của người đứng đầu. Đối với phần vốn năm 2027 chưa phân bổ chi tiết, đại biểu Luyến đồng tình với kiến nghị của cơ quan thẩm tra về việc xác định thời hạn phân bổ trước ngày 30/9/2027. Sau thời hạn đó, Chính phủ báo cáo Quốc hội xem xét, quyết định việc tiếp tục phân bổ hoặc hủy dự toán, giảm bội chi theo quy định.

Cần có kế hoạch, thời gian cụ thể để giao vốn sớm hơn cho các dự án đủ điều kiện ngay từ đầu năm, không đợi đến cuối năm mới xử lý như những năm trước đây, vị đại biểu của tỉnh Điện Biên đề nghị.

Xem xét kỹ khi điều chuyển vốn

Vốn chưa dồi dào, trong khi có những nơi giải ngân rất chậm, nên việc các vị đại biểu Quốc hội - những người có trách nhiệm bấm nút kế hoạch “tiêu tiền”, sốt ruột là điều không tránh khỏi.

Phát biểu tại tổ, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, dứt khoát phải điều chuyển vốn linh hoạt từ nơi làm chưa tốt sang nơi làm tốt.

Ủng hộ tinh thần điều chuyển vốn linh hoạt, song một số ý kiến cho rằng, việc điều chuyển vốn cũng cần được xem xét kỹ, bởi có nơi chậm do thiếu trách nhiệm, nhưng có nơi cần cơ chế để tháo gỡ những vấn đề vượt thẩm quyền.

“Việc chuyển vốn phải đưa tiền đến những nơi thực sự cần thiết và mang lại lợi ích cao nhất cho xã hội”, đại biểu Dương Đức Hải nêu quan điểm.

Điều chuyển vốn kịp thời từ dự án không có khả năng thực hiện sang dự án đủ điều kiện, nhưng tuyệt đối không chạy theo tỷ lệ giải ngân để nghiệm thu, thanh toán khi chưa bảo đảm chất lượng, là lưu ý của đại biểu Lò Thị Luyến.

Đại biểu Trần Thị Hải Hà (Hải Phòng) đề nghị, đối với từng nhiệm vụ, từng dự án, cần xác định rõ tiến độ, sản phẩm đầu ra và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị chủ trì. Những đơn vị chậm phân bổ, chậm triển khai hoặc không có khả năng giải ngân cần được cảnh báo sớm, đồng thời có cơ chế điều chuyển vốn kịp thời, tránh để nguồn lực ngân sách bị tồn đọng và kéo dài.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, khi báo cáo Quốc hội về các nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu của kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027, đã khẳng định sẽ tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính - ngân sách nhà nước; tiếp tục rà soát, đơn giản hóa quy trình, thủ tục đầu tư; đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, phân bổ vốn theo kết quả đầu ra, gắn với hạch toán kinh tế - xã hội.

Cùng với quyết tâm giải ngân 100% vốn đầu tư công, người đứng đầu Chính phủ cũng cho biết, sẽ điều chuyển vốn từ nơi giải ngân thấp sang nơi giải ngân tốt, cần bổ sung vốn.

Làm rõ hơn vấn đề giải ngân vốn đầu tư công nói chung và vốn cho các chương trình mục tiêu quốc gia nói riêng khi phát biểu tại tổ, người đứng đầu Chính phủ nêu rõ, việc phân bổ vốn được thực hiện theo kế hoạch đầu tư công hằng năm và 5 năm. Hội đồng nhân dân cấp tỉnh phải phân bổ chi tiết, sau đó báo cáo lên để Thủ tướng ra quyết định đầu tư và phân bổ vốn chính thức.

Cho biết, quy trình đã được đơn giản hóa rất nhiều, Thủ tướng cũng nhấn mạnh, cần xem xét năng lực của đội ngũ cán bộ tổ chức thực hiện trong bộ máy chính quyền địa phương khi phân bổ vốn, chứ không phải cứ thấy giải ngân thấp là cắt vốn ngay.

Phải đánh giá khách quan về nguyên nhân. Nếu do năng lực của đội ngũ cán bộ cơ sở, lãnh đạo tỉnh có trách nhiệm tăng cường, bố trí cán bộ; còn nếu do thiếu trách nhiệm mà không thực hiện, lúc đó mới xem xét việc điều chuyển vốn, Thủ tướng nêu rõ.