Tiếp tục Kỳ họp thứ hai, chiều 30/10 Quốc hội thảo luận tại hội trường về kinh tế, xã hội, ngân sách, đầu tư công.

Đại biểu Lã Thanh Tân (Hải Phòng) nêu vấn đề theo ông có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc thực hiện các mục tiêu phát triển trong giai đoạn tới, đó là đưa thể chế thực sự trở thành động lực phát triển.

Theo đại biểu, phải chuyển tư duy từ sửa từng quy định sang tư duy xử lý những điểm nghẽn của cả hệ thống pháp luật. Dẫn báo cáo thẩm tra, ông Tân cho biết cả nước đã rà soát 45.793 văn bản quy phạm pháp luật với hàng nghìn văn bản được kiến nghị sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ.

Khẳng định đây là một nỗ lực rất lớn của Chính phủ, song theo đại biểu giá trị của đợt rà soát này cần được đánh giá bằng khả năng giải quyết những vướng mắc thực tế, chứ không phải chỉ là số lượng văn bản đã được rà soát hay số lượng quy định đã được sửa đổi.

Thực tế là nhiều điểm nghẽn trong hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh không xuất phát từ một điều luật riêng lẻ, mà thường nằm ở mối quan hệ giữa nhiều luật, nhiều cơ quan và nhiều công đoạn của một quy trình. Một dự án có thể đồng thời chịu sự điều chỉnh của pháp luật về quy hoạch, đầu tư, đất đai, xây dựng, môi trường và kinh doanh bất động sản. Chỉ cần một khâu thiếu thống nhất, toàn bộ quá trình có thể bị đình trệ.

Từ phân tích đó, vị đại biểu Hải Phòng đề nghị Chính phủ chỉ đạo tổ chức rà soát theo các chuỗi quan hệ pháp lý liên ngành, lựa chọn những lĩnh vực đang có tác động lớn đến việc huy động nguồn lực và tăng trưởng để xử lý trước. Với mỗi nhóm vấn đề, cần xác định rõ quy định bất cập, nguyên nhân, phương án xử lý, cơ quan chịu trách nhiệm và thời gian hoàn thành.

“Đặc biệt, cần triển khai thực chất định hướng của Kết luận 09 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật. Có những lĩnh vực cần giữ các luật chuyên ngành độc lập nhưng phải làm rõ ranh giới điều chỉnh và mối quan hệ giữa chúng; có những việc cần sửa đổi đồng bộ; cũng có những nhóm quy định đủ điều kiện để nghiên cứu tích hợp. Điều này sẽ khắc phục được sự phân mảnh và chồng chéo, đồng thời đảm bảo sự ổn định, dễ hiểu và dễ thực hiện của pháp luật”, đại biểu Tân góp ý.

Vẫn theo đại biểu, phải chuyển sang tư duy kiến tạo pháp lý cho động lực phát triển. Trí tuệ nhân tạo, kinh tế dữ liệu, công nghệ số và các mô hình kinh doanh mới đang làm thay đổi phương thức sản xuất, kinh doanh và cạnh tranh giữa các quốc gia. Trong bối cảnh đó, nếu pháp luật chỉ phản ứng sau khi thực tiễn đã phát sinh đầy đủ vấn đề thì chúng ta có nguy cơ lỡ cơ hội phát triển.

Đề nghị của đại biểu với Chính phủ là tiếp tục chủ động nhận diện những lĩnh vực có tiềm năng trở thành động lực tăng trưởng mới để xây dựng khuôn khổ pháp lý từ sớm. Pháp luật cần tạo ra không gian đổi mới sáng tạo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, kiểm soát được rủi ro nhưng cũng phải đảm bảo linh hoạt để những mô hình mới có cơ hội hình thành và phát triển.

Đối với những lĩnh vực chưa có đủ cơ sở thực tiễn để quy định đầy đủ, cần nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), xác định rõ phạm vi, thời hạn, trách nhiệm giám sát và giới hạn rủi ro. Điều cần quan tâm là cần nâng cao chất lượng đánh giá tác động chính sách, nhất là tác động đến chi phí tuân thủ, khả năng gia nhập thị trường và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, đại biểu Tân lưu ý.

Đề cập vấn đề chịu trách nhiệm về kết quả thực thi pháp luật, ông Tân nói, thực tế cho thấy một chính sách dù được thiết kế tốt vẫn có thể không đạt mục tiêu nếu thiếu nguồn lực, thiếu hướng dẫn, thiếu sự phối hợp trong tổ chức thực hiện. Khoảng cách giữa quy định trên văn bản và việc thực hiện ở cơ sở có thể làm giảm đáng kể hiệu quả của chính sách.

Đại biểu đề nghị Chính phủ gắn trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo với toàn bộ vòng đời của chính sách, từ đánh giá tác động, tổ chức thực hiện đến kiểm tra và đánh giá sau ban hành. Khi phân cấp, phân quyền, cần đảm bảo thẩm quyền đi đôi với phân bổ nguồn lực, nhân lực và điều kiện thực hiện. Khi ban hành quy định mới, phải tính đến khả năng thực thi của chính quyền địa phương và chi phí mà người dân, doanh nghiệp phải tuân thủ.

“Đặc biệt, cần xây dựng cơ chế đánh giá về hiệu quả thể chế bằng những chỉ tiêu cụ thể: thời gian và chi phí thực hiện thủ tục hành chính giảm được bao nhiêu; bao nhiêu điểm nghẽn pháp lý được xử lý; bao nhiêu dự án, nguồn lực được khơi thông; mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp được cải thiện thế nào. Kết quả đánh giá phải trở thành căn cứ để điều chỉnh chính sách và xem xét trách nhiệm của cơ quan thực thi”, theo lời đại biểu Tân.

Một hệ thống pháp luật tốt phải giúp người dân dễ thực hiện quyền của mình, giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư kinh doanh và giúp bộ máy nhà nước vận hành hiệu quả. Khi pháp luật thực sự đáp ứng được những yêu cầu này, thể chế sẽ trở thành nguồn lực, thành lợi thế cạnh tranh và thành động lực phát triển của đất nước, vị đại biểu Hài Phòng nhấn mạnh.