Phát triển bền vững
Đặt mục tiêu hỗ trợ 300 doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị đại dương toàn cầu
Khánh Linh - 21/11/2026 15:03
Đây là một trong những mục tiêu đến năm 2030 được đặt ra trong Dự thảo Đề án Thúc đẩy liên kết, hợp tác giữa doanh nghiệp trong nước với các tập đoàn đa quốc gia, tham gia sâu vào chuỗi giá trị đại dương toàn cầu.

Lượng hóa chỉ tiêu kết nối doanh nghiệp Việt với chuỗi giá trị toàn cầu

Dự thảo Đề án Thúc đẩy liên kết, hợp tác giữa doanh nghiệp trong nước với các tập đoàn đa quốc gia, tham gia sâu vào chuỗi giá trị đại dương toàn cầu mà Bộ Tài chính đang lấy ý kiến doanh nghiệp đang đặt ra nhiều mục tiêu rất cụ thể liên quan đến việc hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tiềm năng.

Đó là, hỗ trợ thiết lập hoặc mở rộng quan hệ hợp tác, kết nối kinh doanh giữa ít nhất 500 doanh nghiệp Việt Nam với các tập đoàn đa quốc gia, doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp dẫn dắt chuỗi trong các lĩnh vực kinh tế biển.

Hỗ trợ phát triển ít nhất 300 doanh nghiệp Việt Nam có tiềm năng trở thành nhà cung ứng hoặc mở rộng tham gia mạng lưới cung ứng trong các ngành kinh tế biển trọng điểm.

Tối thiểu 70% doanh nghiệp tham gia các hoạt động hỗ trợ của Đề án được tiếp cận ít nhất một chương trình hỗ trợ về đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững hoặc phát triển nhà cung ứng.

Hỗ trợ ít nhất 200 doanh nghiệp trong các ngành kinh tế biển nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, ESG, truy xuất nguồn gốc hoặc các yêu cầu của doanh nghiệp đầu chuỗi.

Doanh nghiệp Việt Nam đã hình thành năng lực tương đối vững chắc trong khai thác, nuôi trồng, chế biến và xuất khẩu thủy sản.

Theo đánh giá của các chuyên gia xây dựng Đề án của Bộ Tài chính, Việt Nam đã hình thành nền tảng doanh nghiệp trong hầu hết các lĩnh vực kinh tế biển trọng điểm. Tuy nhiên, mức độ tham gia và khả năng nắm giữ giá trị trong từng chuỗi có sự khác biệt đáng kể.

Ở lĩnh vực cảng biển và logistics, sự phát triển của các cảng cửa ngõ quốc tế như Hải Phòng và Cái Mép - Thị Vải đã tạo điều kiện hình thành mạng lưới doanh nghiệp khai thác cảng, kho bãi, giao nhận vận tải, đại lý tàu biển và logistics nội địa. Dù vậy, kết nối hàng hải của quốc gia không đồng nghĩa doanh nghiệp trong nước đã nắm giữ các khâu có giá trị cao trong chuỗi logistics.

Hiện tại, các dịch vụ như quản trị logistics xuyên quốc gia, logistics tích hợp, nền tảng logistics số và điều phối chuỗi cung ứng quốc tế vẫn chủ yếu do doanh nghiệp nước ngoài đảm nhiệm. Khoảng trống vì thế không chỉ nằm ở năng lực vận tải hay khai thác cảng, mà còn ở khả năng tổ chức, quản trị và điều phối dòng hàng trong mạng lưới xuyên biên giới.

Với ngành đóng mới, sửa chữa tàu biển và dịch vụ kỹ thuật hàng hải, Việt Nam đã có năng lực nhất định trong cơ khí chế tạo, đóng mới một số loại tàu, sửa chữa tàu và gia công kết cấu thép. Một số nhà máy đã tham gia sản xuất cho thị trường quốc tế, tiếp cận các đơn hàng có yêu cầu kỹ thuật ngày càng cao. Tuy nhiên, những mô hình này chưa tạo thành hệ sinh thái nhà cung ứng nội địa quy mô lớn. Năng lực thiết kế, chế tạo thiết bị chuyên dụng, hệ thống điều khiển và làm chủ công nghệ cốt lõi vẫn là những khâu còn hạn chế.

Ở lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ phục vụ năng lượng ngoài khơi, doanh nghiệp Việt Nam đã bước đầu tham gia chuỗi cung ứng quốc tế thông qua chế tạo kết cấu ngoài khơi, vận chuyển, lắp đặt công trình biển và cung cấp dịch vụ kỹ thuật chuyên ngành. Song, phần lớn doanh nghiệp vẫn tập trung ở các hoạt động chế tạo, thi công và dịch vụ hỗ trợ; khả năng làm chủ công nghệ cốt lõi còn hạn chế. Số doanh nghiệp tham gia, tỷ lệ giá trị công việc do doanh nghiệp Việt Nam thực hiện và năng lực chế tạo kết cấu ngoài khơi cũng là những dữ liệu được đề nghị bổ sung.

Trong bốn nhóm chuỗi, thủy sản là lĩnh vực có nền tảng tham gia thị trường quốc tế rõ nét hơn. Doanh nghiệp Việt Nam đã hình thành năng lực tương đối vững chắc trong khai thác, nuôi trồng, chế biến và xuất khẩu; nhiều doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn của các thị trường nhập khẩu lớn.

Tuy vậy, doanh nghiệp Việt Nam vẫn hạn chế ở những công đoạn như phát triển sản phẩm mới, xây dựng thương hiệu quốc tế, marketing toàn cầu, logistics lạnh quốc tế và hệ thống phân phối, bán lẻ.

Nhìn tổng thể, doanh nghiệp Việt Nam đã hiện diện trong cả bốn nhóm chuỗi giá trị, nhưng không ở cùng một điểm xuất phát. Điểm chung là phần lớn doanh nghiệp còn hạn chế về năng lực nghiên cứu và phát triển (R&D), thiết kế, làm chủ công nghệ, quản trị dữ liệu và đổi mới sản phẩm. Các yêu cầu về ESG, giảm phát thải, kinh tế tuần hoàn, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số ngày càng trở thành tiêu chí lựa chọn nhà cung ứng, trong khi nhiều doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn đang trong giai đoạn đầu tiếp cận những yêu cầu này.

Đặc biệt, mức độ liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI và các tập đoàn đa quốc gia chưa tương xứng với tiềm năng.

Đề xuất hoàn thiện chính sách hỗ trợ liên kết doanh nghiệp và thu hút đầu tư chiến lược

Những vấn đề từ thực tiễn doanh nghiệp cũng là nội dung trọng tâm trong dự thảo Đề án thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam tham gia các chuỗi giá trị đại dương toàn cầu.

Đề án xác định mục tiêu tăng cường liên kết, hợp tác giữa doanh nghiệp Việt Nam với các tập đoàn đa quốc gia, doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp dẫn dắt chuỗi và đối tác trong nước, quốc tế; đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và vị thế của doanh nghiệp Việt Nam.

Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận không chỉ tập trung vào hỗ trợ doanh nghiệp, mà đặt việc phát triển nhà cung ứng trong mối liên hệ với nhu cầu thị trường và cam kết của doanh nghiệp dẫn dắt chuỗi.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, dự thảo thiết kế sáu nhóm nhiệm vụ, giải pháp.

Thứ nhất, hoàn thiện chính sách hỗ trợ liên kết doanh nghiệp và thu hút đầu tư chiến lược, ưu tiên các dự án FDI có công nghệ tiên tiến, khả năng tạo giá trị gia tăng cao và có liên kết với doanh nghiệp trong nước. Việc thu hút đầu tư cần gắn với các cam kết về chuyển giao công nghệ, nghiên cứu và phát triển, đào tạo nhân lực, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số.

Thứ hai, cung cấp thông tin thị trường, xác định cơ hội và kết nối doanh nghiệp. Các doanh nghiệp đầu chuỗi, doanh nghiệp FDI và tập đoàn đa quốc gia được khuyến khích công bố nhu cầu mua sắm, tiêu chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn quản trị và định hướng phát triển nhà cung ứng trong nước. Hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài, các hiệp hội ngành hàng và hoạt động xúc tiến đầu tư, thương mại sẽ được khai thác để hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thông tin.

Thứ ba, nâng cao năng lực và phát triển nhà cung ứng Việt Nam. Trọng tâm là hỗ trợ doanh nghiệp cải tiến sản xuất, kiểm soát chất lượng, nâng cao năng suất, đổi mới công nghệ, đáp ứng tiêu chuẩn và chứng nhận. Đáng chú ý, dự thảo khuyến khích doanh nghiệp đầu chuỗi, doanh nghiệp FDI và tập đoàn đa quốc gia trực tiếp tham gia hướng dẫn kỹ thuật, thử nghiệm sản phẩm, đào tạo và phát triển nhà cung ứng.

Thứ tư, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, giúp doanh nghiệp ứng dụng công nghệ, tự động hóa, dữ liệu và các giải pháp quản trị hiện đại trong quản lý sản xuất, chất lượng, đơn hàng, kho vận và truy xuất nguồn gốc.

Thứ năm, phát triển nguồn nhân lực gắn với nhu cầu của các chuỗi giá trị, tăng cường liên kết giữa cơ sở đào tạo, doanh nghiệp Việt Nam, doanh nghiệp FDI và tập đoàn đa quốc gia.

Thứ sáu, phát huy vai trò của hiệp hội doanh nghiệp, tổ chức hỗ trợ và doanh nghiệp dẫn dắt trong cung cấp thông tin, giới thiệu đối tác, kết nối thị trường và nâng cao năng lực nhà cung ứng.

Đề án cũng xác định rõ vai trò của từng chủ thể.

Bộ Tài chính chủ trì tổ chức thực hiện, thúc đẩy chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, thu hút đầu tư chiến lược và tổng hợp khó khăn, vướng mắc.

Bộ Công thương giữ vai trò đầu mối về thông tin thị trường, nhu cầu mua sắm, kết nối cung cầu và phát triển nhà cung ứng. Bộ Xây dựng phụ trách các liên kết trong cảng biển, vận tải biển và logistics;

Bộ Nông nghiệp và Môi trường thúc đẩy liên kết trong nuôi biển, thủy sản và chế biến; Bộ Khoa học và Công nghệ hỗ trợ công nghệ, đổi mới sáng tạo và tiêu chuẩn; Bộ Giáo dục và Đào tạo tham gia phát triển nhân lực.

Đề xuất một số giải pháp từ doanh nghiệp:
1. Doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài:
a. Chia sẻ trên cơ sở tự nguyện nhu cầu mua sắm, yêu cầu kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng, tiêu chuẩn ESG, yêu cầu chuyển đổi số và các điều kiện cơ bản để doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng;
b. Tham gia đánh giá năng lực, đào tạo, tư vấn cải tiến, thử nghiệm sản phẩm, chuyển giao kinh nghiệm quản trị và các hoạt động phát triển nhà cung ứng phù hợp với nhu cầu kinh doanh;
c. Tăng cường đào tạo, sử dụng và phát triển chuyên gia, kỹ sư, cán bộ quản lý người Việt Nam; thúc đẩy chia sẻ kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm với doanh nghiệp trong nước.
d. Phối hợp phản hồi thông tin về kết quả hợp tác, khó khăn và đề xuất chính sách nhằm nâng cao hiệu quả liên kết doanh nghiệp.

2. Doanh nghiệp trong nước
a. Chủ động nâng cao năng lực quản trị, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chất lượng, tài chính, nguồn nhân lực, năng lực giao hàng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế phù hợp với yêu cầu của thị trường.
89
b. Chủ động tham gia các chương trình hỗ trợ, đánh giá năng lực, tư vấn cải tiến, đào tạo, thử nghiệm và kết nối chuỗi cung ứng; cung cấp thông tin trung thực phục vụ các hoạt động đánh giá và hỗ trợ doanh nghiệp.
c. Chủ động liên kết, hợp tác với doanh nghiệp trong nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và tập đoàn đa quốc gia để mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cung ứng và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Nguồn: Dự thảo Đề án Thúc đẩy liên kết, hợp tác giữa doanh nghiệp trong nước với các tập đoàn đa quốc gia, tham gia sâu vào chuỗi giá trị đại dương toàn cầu 

Tin liên quan
Tin khác