Thẳng thắn nhận diện 6 điểm nghẽn

Theo Ban Đầu tư xây dựng cơ bản cho hay, trong giai đoạn từ năm 2023 - 2025, đã có tổng số 19.647 gói thầu tư vấn đầu tư xây dựng được thực hiện trong toàn EVN.

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác tư vấn đầu tư xây dựng vẫn còn tồn tại một số khó khăn, hạn chế nhất định, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai dự án cũng như chất lượng một số hạng mục công trình. Có 6 nguyên nhân dẫn đến tình trạng này cũng đã được chỉ ra và liên quan đến các mặt quản trị, nhân sự - quản lý hợp đồng tư vấn - khảo sát - thiết kế - thẩm tra - giám sát.

Trong quá trình liệt kê các điểm cụ thể ở 6 nguyên nhân này, cũng có nổi lên câu chuyện một số đơn vị chưa cập nhật kịp thời các thay đổi của luật pháp, định mức, đơn giá hay áp dụng khoa học công nghệ, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo trong hoạt động của mình còn yếu.  

Cũng có thực tế đội ngũ kỹ sư dày dặn kinh nghiệm tại một số đơn vị tư vấn ngày càng giảm do nhiều yếu tố, trong đó chủ yếu liên quan đến chi phí trả lương không đủ đáp ứng nhu cầu, thiếu các cơ chế đủ mạnh để khuyến khích, thu hút nhân lực chất lượng cao.

Điều này dẫn đến tình trạng chảy máu chất xám (nhân sự có kinh nghiệm chuyển ra các công ty tư vấn tư nhân, chuyển việc) hoặc có tình trạng nhận thêm các việc bên ngoài để tăng thu nhập, ảnh hưởng đến chất lượng công việc chung.

Cũng có cả lý do trình độ ngoại ngữ của các kỹ sư tư vấn còn hạn chế, ảnh hưởng đến việc hợp tác với các tổ chức/chuyên gia tư vấn nước ngoài đặc biệt trong việc nghiên cứu, áp dụng các công nghệ mới.

Hoặc một số cán bộ chịu trách nhiệm quản lý hợp đồng tại các Ban quản lý dự án, các đơn vị không nắm vững nội dung và quy định hợp đồng, chưa sát sao đôn đốc công việc theo tiến độ. Năng lực chuyên môn hoặc kinh nghiệm kiểm tra hồ sơ kỹ thuật của cán bộ chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu, dẫn đến việc phát hiện sai sót trong hồ sơ tư vấn còn chậm.

Ở công tác khảo sát cũng có tình trạng sử dụng các thông tin địa chất sẵn có, hoặc nội suy số liệu khảo sát không đầy đủ dẫn đến tình trạng sai khác địa chất trong quá trình thi công hoặc khảo sát sai hay áp dụng một cách máy móc các tiêu chuẩn thực hiện.

Đối với khu vực có điều kiện địa chất phức tạp, chủ nhiệm khảo sát chưa đưa ra được các phương án khảo sát phù hợp, dẫn đến kết quả khảo sát không đáp ứng được yêu cầu thiết kế, làm ảnh hưởng đến kết quả thiết kế do sai khác so với thực tế. Hay chuyện chưa đầu tư nhiều cho ứng dụng công nghệ hiện đại trong khảo sát như công nghệ Georadar, lidar,… hay thu thập thông tin tài liệu các công trình ngầm không đầy đủ dẫn đến khi thi công phải xử lý giao chéo với nhiều công trình hạ tầng kỹ thuật hiện hữu.

Ở công tác thiết kế cũng có thực tế chưa làm chủ hoàn toàn công nghệ thiết kế các nhà máy công nghệ mới đặc biệt đối với các dự án nhiệt điện than, LNG, điện gió ngoài khơi hay lạm dụng thiết kế mẫu, thiết kế chung vào các trường hợp cụ thể nên chưa tối ưu, phát sinh thêm chi phí trong quá trình thi công.

Đại diện Công ty Tư vấn Xây dựng Điện 2 (PECC2) cho hay, chất lượng dữ liệu khảo sát địa hình, địa chất và điều kiện thủy văn có vai trò quyết định trong việc xây dựng phương án thiết kế tối ưu. Tuy nhiên, tại một số dự án, dữ liệu khảo sát chưa đầy đủ hoặc chưa được cập nhật kịp thời, dẫn tới việc phải điều chỉnh phương án thiết kế trong quá trình triển khai.

“Cần đẩy mạnh ứng dụng các công nghệ số trong khảo sát và thiết kế, đặc biệt là mô hình thông tin công trình (BIM) và các phần mềm mô phỏng, phân tích kỹ thuật nhằm nâng cao độ chính xác của dữ liệu đầu vào cũng như tăng cường khả năng phối hợp giữa các bộ môn trong quá trình thiết kế”, đại diện PECC2 nói.

Cũng chia sẻ thực tế ở nhiều dự án truyền tải, ông Hoàng Văn Tuyên, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) cho biết, những năm gần đây công tác khảo sát phục vụ thiết kế các dự án đường dây và trạm biến áp truyền tải đã từng bước được chuẩn hóa với hệ thống quy trình tương đối đầy đủ. Nhiều đơn vị tư vấn đã ứng dụng các công nghệ hiện đại như thiết bị bay không người lái (UAV), flycam, quét laser và hệ thống thông tin địa lý (GIS) nhằm nâng cao độ chính xác của số liệu khảo sát.

Tuy nhiên, thực tế triển khai tại một số dự án cho thấy sự phối hợp giữa khảo sát và thiết kế chưa thật sự đồng bộ, dẫn đến phát sinh khối lượng trong quá trình thực hiện. Một số trường hợp sau khi lựa chọn tuyến mới phát sinh điều chỉnh, do điều kiện địa hình hoặc địa chất không phù hợp với phương án thiết kế ban đầu.

Theo EVNNPT, cần tăng cường phối hợp giữa đơn vị khảo sát, thiết kế và ban quản lý dự án ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án, đồng thời tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng các công nghệ khảo sát hiện đại như Lidar, ảnh vệ tinh và các hệ thống phân tích dữ liệu địa không gian.

Thực tế tồn tại trong công tác khảo sát và thiết kế các công trình điện hiện nay như liên kết giữa các khâu khảo sát và thiết kế chưa thật sự chặt chẽ; có trường hợp sau khi lựa chọn tuyến hoặc vị trí móng cột mới phát hiện các yếu tố địa chất bất lợi khi tiến hành khảo sát chi tiết, buộc phải điều chỉnh phương án thiết kế.

Bởi vậy, việc tăng cường kiểm soát chất lượng ngay từ khâu khảo sát và thiết kế, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ mới trong khảo sát sẽ góp phần nâng cao chất lượng tư vấn đầu tư xây dựng và hạn chế các điều chỉnh trong quá trình triển khai dự án là điều được nhắc tới nhiều tại Hội nghị.

Tăng cường kiểm soát công tác thẩm tra và chi phí tư vấn

Bên cạnh công tác khảo sát và thiết kế, nhiều ý kiến cũng tập trung trao đổi về việc nâng cao chất lượng công tác thẩm tra trong các dự án điện. Đại diện Công ty Tư vấn Xây dựng Điện 3 cho biết, công tác thẩm tra đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát chất lượng hồ sơ thiết kế và bảo đảm hiệu quả đầu tư của các công trình điện.

Trong thực tế triển khai, khối lượng hồ sơ thiết kế ngày càng nhiều, trong khi tiến độ dự án thường gấp, tạo áp lực đáng kể đối với đội ngũ kỹ sư thẩm tra.

Để nâng cao hiệu quả thẩm tra, việc tăng cường cơ chế phối hợp giữa đơn vị thiết kế, đơn vị thẩm tra và chủ đầu tư, đồng thời quy định rõ trách nhiệm của từng bên trong quá trình kiểm soát chất lượng hồ sơ thiết kế là giải pháp cho vấn đề này.

Công tác quản lý chi phí tư vấn và lựa chọn nhà thầu tư vấn cũng là nội dung thu hút được sự quan tâm.  Ông Đỗ Quang Khải, Phó giám đốc Ban Quản lý dự án Điện 1 cho biết, việc xác định và quản lý chi phí tư vấn đầu tư xây dựng hiện vẫn còn gặp một số khó khăn, đặc biệt đối với các loại hình dự án điện mới khi hệ thống định mức chưa được cập nhật đầy đủ.

Trên thực tế, công tác quản lý tổng mức đầu tư các dự án điện đang chịu tác động đáng kể từ biến động giá vật tư, thiết bị và chi phí xây dựng trong thời gian gần đây. Vì vậy, việc xây dựng phương pháp xác định tổng mức đầu tư phù hợp với điều kiện thị trường, đồng thời tăng cường kiểm soát chi phí ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án là yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm hiệu quả đầu tư.

Tư vấn chất lượng, dự án hiệu quả

Phó tổng giám đốc EVN Phạm Hồng Phương cho biết, hiện công tác tư vấn, giám sát trong các dự án điện của EVN được thực hiện theo hai hình thức: các đơn vị trong ngành điện trực tiếp thực hiện hoặc thuê các đơn vị tư vấn độc lập từ bên ngoài.

“Mỗi hình thức đều có những ưu điểm riêng và cần được áp dụng linh hoạt tùy theo điều kiện của từng dự án. Tuy nhiên, trong bối cảnh khối lượng các dự án điện ngày càng tăng, trong khi nguồn nhân lực của các ban quản lý dự án còn hạn chế, việc thuê tư vấn độc lập vẫn sẽ tiếp tục được áp dụng tại nhiều dự án”, ông Phương nói.

Đồng thời Phó tổng giám đốc Phạm Hồng Phương cũng chỉ ra một số tồn tại trong công tác tư vấn giám sát hiện nay. Trong đó đáng chú ý là chất lượng đội ngũ tư vấn ở một số dự án chưa thật sự đáp ứng yêu cầu, đặc biệt đối với các công trình có quy mô lớn và kỹ thuật phức tạp. Bên cạnh đó, lực lượng tư vấn giám sát tại công trường còn thiếu, trong khi điều kiện làm việc ngoài hiện trường kéo dài, khiến việc thu hút và duy trì đội ngũ kỹ sư có kinh nghiệm gặp nhiều khó khăn.

“Tư vấn giám sát phải thực sự là “tai mắt” của chủ đầu tư tại công trường, không chỉ kiểm tra và nghiệm thu các hạng mục thi công mà còn cần chủ động phát hiện những bất hợp lý trong thiết kế hoặc biện pháp thi công, để kịp thời đề xuất điều chỉnh phù hợp với điều kiện thực tế, tối ưu hóa thiết kế, bảo đảm chất lượng công trình và không ảnh hưởng tới tiến độ dự án”, Phó tổng giám đốc EVN Phạm Hồng Phương nhấn mạnh.

Nhấn mạnh chất lượng công tác tư vấn đầu tư xây dựng, đặc biệt là khảo sát và thiết kế, có vai trò quyết định đối với hiệu quả của mỗi dự án điện, ông Nguyễn Tài Anh, Phó tổng giám đốc EVN cũng chia sẻ, việc nghiên cứu, so sánh và lựa chọn phương án thiết kế tối ưu ngay từ đầu là yếu tố then chốt bảo đảm hiệu quả kỹ thuật và kinh tế của dự án. Các đơn vị cần đặc biệt coi trọng công tác khảo sát, nâng cao năng lực đội ngũ kỹ sư tư vấn, nhất là các chủ nhiệm dự án và chuyên gia thiết kế đối với những dự án lớn, phức tạp.

Phó tổng giám đốc EVN Nguyễn Tài Anh cũng yêu cầu các đơn vị tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống quy trình, quy định và thiết kế mẫu, đồng thời tăng cường kiểm soát chất lượng hồ sơ thiết kế. Những bài học kinh nghiệm từ các dự án trước cần được tổng kết đầy đủ để tránh lặp lại các sai sót trong quá trình triển khai.

Bên cạnh đó, EVN sẽ tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong công tác tư vấn đầu tư xây dựng, từ khảo sát, thiết kế đến quản lý và giám sát thi công, nhằm nâng cao độ chính xác của dữ liệu, rút ngắn thời gian thực hiện và nâng cao hiệu quả quản lý dự án.