Từ ngày 28/2/2026, liên quan đến các cuộc tấn công quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran tại khu vực Trung Đông đã tác động trực tiếp, gây đứt gãy nguồn cung dầu thô và đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng vọt.

Việt Nam có hai nhà máy lọc dầu là Nghi Sơn và Dung Quất, với tổng sản lượng cung ứng cho thị trường khoảng 65–70% nhu cầu xăng dầu tiêu dùng trong nước. Phần còn lại, vẫn phải nhập khẩu.

Trước đây, nguồn nhập khẩu chủ yếu đến từ các nước châu Á và Đông Nam Á, đặc biệt là Hàn Quốc, Malaysia, Singapore, Thái Lan… Tuy nhiên, đa phần các nhà máy cung cấp xăng dầu cho Việt Nam đều sử dụng dầu thô từ Trung Đông. Vì vậy, khi nguồn cung dầu thô từ Trung Đông bị đứt gãy, các nhà máy lọc dầu trong khu vực đã ban bố tình trạng khẩn cấp để đảm bảo an ninh năng lượng trong nước.

Ông Lê Trung Hưng, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) cho biết, cao điểm trong đầu và cuối tháng 3, những ngày đầu tháng 4, khi một số quốc gia hạn chế xuất khẩu, khiến chi phí phụ phí nhập khẩu xăng dầu về Việt Nam tăng rất cao. Thực tế cho thấy, chưa bao giờ các lô hàng nhập khẩu lại biến động mạnh như vậy, giá thay đổi theo từng ngày, thậm chí từng giờ.

"Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp đầu mối như Petrolimex hay PVOIL vẫn phải tăng cường nhập khẩu để đảm bảo nguồn cung cho thị trường, dù phụ phí ở mức rất cao, thậm chí mang tính kỷ lục", ông Hưng nói.

Thời gian qua, với sự can thiệp của Chính phủ cũng như sự linh hoạt của Petrovietnam, đặc biệt trong việc đảm bảo nguồn dầu thô cho Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn – vốn phụ thuộc nhiều vào dầu thô từ Kuwait, tình hình đã từng bước được cải thiện.

Tuy nhiên, nếu căng thẳng địa chính trị tiếp tục kéo dài, áp lực đối với các nhà máy lọc dầu trong nước cũng như trong khu vực sẽ rất lớn. Khi đó, nước ta buộc phải thay thế bằng các nguồn dầu khác, với chi phí cao hơn, quãng đường vận chuyển xa hơn, làm gia tăng đáng kể chi phí.

Vì vậy, tăng cường sử dụng xăng E10 không chỉ góp phần giảm áp lực nguồn cung mà còn giúp chuyển từ trạng thái bị động sang chủ động hơn trong việc đảm bảo nguồn cung xăng dầu cho thị trường.  

Ethanol hiện nay có một phần được sản xuất trong nước, chiếm khoảng 25-30%, phần còn lại được nhập khẩu từ các nước như Mỹ, Brazil và các quốc gia Nam Mỹ, nhưng hiện, giá ethanol nhập khẩu vẫn đang thấp hơn so với xăng nền.

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, giảng viên cao cấp Trường Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, từ góc độ kinh tế và hành vi thị trường, người tiêu dùng rất nhạy cảm với giá xăng dầu. Vì vậy, để xăng E10 được sử dụng rộng rãi, yếu tố then chốt là phải tạo được lợi thế về giá.

Ông phân tích, xăng E10 cần có mức giá thấp hơn đủ lớn so với xăng khoáng để kích thích chuyển đổi. Bởi khi chênh lệch giá đủ hấp dẫn, người tiêu dùng sẽ chủ động lựa chọn, từ đó hình thành thói quen tiêu dùng mới. Đặc biệt, ở giai đoạn đầu chuyển đổi, cần có cơ chế điều tiết hoặc hỗ trợ giá nhằm tạo cú hích cho thị trường.

Xăng sinh học là sản phẩm của một ngành công nghiệp còn non trẻ nhưng có ý nghĩa rất quan trọng trong chiến lược chuyển dịch cơ cấu năng lượng của Việt Nam. Tuy nhiên, để ngành này phát triển đúng tiềm năng, cần có những cơ chế ưu đãi đủ mạnh, đủ dài và mang tính đột phá.

Trước hết là chính sách thuế. Ông Lạng cho rằng, cần xem xét áp dụng mức ưu đãi cao hơn, thậm chí miễn thuế trong giai đoạn đầu. Cụ thể, có thể miễn thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp trong 5 năm đầu, sau đó giảm 50% trong 5 năm tiếp theo. Một chu kỳ ưu đãi khoảng 10 năm là cần thiết để nhà đầu tư có đủ niềm tin và động lực tham gia thị trường.

Thứ hai là các chính sách hỗ trợ tài chính. Nhà nước có thể áp dụng các hình thức hỗ trợ như ưu đãi lãi suất, hỗ trợ chi phí đầu tư ban đầu, hoặc thậm chí trợ giá trong những giai đoạn cần thiết. Đây là những công cụ quan trọng để giảm rủi ro cho doanh nghiệp trong giai đoạn đầu. 

Thứ ba là ưu đãi về đất đai và hạ tầng. Việc tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận đất đai, phát triển hạ tầng sản xuất và phân phối sẽ giúp giảm chi phí đáng kể, từ đó nâng cao sức cạnh tranh của nhiên liệu sinh học.