Hiện Bộ Y tế đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Phòng bệnh. Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất quy định chi tiết các mức bồi thường của Nhà nước, bao gồm chi phí điều trị, bù đắp tổn thất tinh thần và hỗ trợ thu nhập cho người chăm sóc trong các trường hợp xảy ra tai biến nghiêm trọng do tiêm chủng bắt buộc.

Theo dự thảo, những người thuộc diện bắt buộc phải tham gia tiêm chủng, nếu không may gặp tai biến ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, để lại di chứng dẫn đến khuyết tật hoặc tử vong sẽ được Nhà nước bồi thường.

Nhóm đối tượng này bao gồm trẻ em, phụ nữ có thai, người có nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm thuộc danh mục chương trình tiêm chủng mở rộng, cũng như các đối tượng tham gia tiêm chủng chống dịch như người sống tại vùng có dịch hoặc nhân viên y tế trực tiếp tham gia chống dịch.

Nguồn kinh phí để thực hiện việc bồi thường sẽ do ngân sách nhà nước bảo đảm. Dự thảo quy định rõ các mức bồi thường theo từng loại thiệt hại. Đối với trường hợp để lại di chứng dẫn đến khuyết tật, người bị thiệt hại sẽ được bồi thường 30 lần mức lương cơ sở, đồng thời được thanh toán các chi phí khám chữa bệnh và khoản thu nhập bị mất hoặc giảm sút trong quá trình điều trị.

Trong trường hợp thiệt hại đến tính mạng, người bệnh sẽ được hỗ trợ chi phí khám chữa bệnh trước khi tử vong; chi phí mai táng tương đương 10 lần mức lương cơ sở; khoản bù đắp tổn thất tinh thần 100 triệu đồng cho thân nhân, cùng với các chi phí liên quan đến thu nhập bị mất hoặc giảm sút.

Về chi phí khám chữa bệnh, nếu người được bồi thường có thẻ bảo hiểm y tế, việc thanh toán sẽ thực hiện theo quy định của bảo hiểm y tế; phần chi phí đồng chi trả hoặc vượt mức sẽ được thanh toán theo hóa đơn nhưng không vượt quá giá dịch vụ y tế theo khung bảo hiểm y tế.

Trường hợp không có thẻ bảo hiểm y tế, chi phí khám chữa bệnh, phục hồi chức năng và vận chuyển bệnh nhân sẽ được thanh toán theo giá dịch vụ y tế công lập dựa trên hóa đơn, bảng kê hợp lệ.

Dự thảo cũng đề cập đến việc hỗ trợ thu nhập cho người chăm sóc bệnh nhân. Cụ thể, Nhà nước hỗ trợ cho một người phải nghỉ việc không hưởng lương để chăm sóc người bị tai biến sau tiêm chủng.

Mức hỗ trợ được tính theo thu nhập thực tế dựa trên mức đóng bảo hiểm xã hội của tháng liền kề trước đó. Trong trường hợp không xác định được thu nhập thực tế, mức hỗ trợ sẽ được tính theo mức lương tối thiểu vùng nơi người chăm sóc cư trú tại thời điểm giải quyết bồi thường. Bản thân người được tiêm chủng, nếu là người lao động, cũng được hỗ trợ phần thu nhập bị mất hoặc giảm sút trong thời gian điều trị với mức tương tự.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng làm rõ trách nhiệm của các cơ sở tiêm chủng tư nhân. Theo đó, nếu người dân sử dụng vaccine hoặc sinh phẩm tại cơ sở tiêm chủng tư nhân và xảy ra tai biến nặng dẫn đến khuyết tật hoặc tử vong, cơ sở tiêm chủng tư nhân sẽ phải chịu trách nhiệm bồi thường theo quy định của pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.

Tuy nhiên, trong trường hợp cơ sở tiêm chủng tư nhân được Nhà nước huy động tham gia chương trình tiêm chủng mở rộng hoặc tiêm chủng chống dịch, nếu xảy ra rủi ro tương tự thì Nhà nước sẽ đứng ra thực hiện bồi thường.

Đề xuất này được đánh giá là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện chính sách bảo vệ người tham gia tiêm chủng bắt buộc, góp phần củng cố niềm tin của người dân đối với các chương trình tiêm chủng và nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống dịch bệnh trong cộng đồng.

Theo đại diện Bộ Y tế, tiêm chủng là một trong những thành tựu vĩ đại của nhân loại, cứu sống hơn 3 triệu người mỗi năm trên thế giới và đóng góp 40% vào việc cải thiện tỷ lệ sống sót của trẻ sơ sinh.

Tại Việt Nam, tiêm chủng đã giúp giảm đáng kể tỷ lệ mắc và tử vong do các bệnh truyền nhiễm, ghi dấu các thành tựu quan trọng như thanh toán bệnh bại liệt năm 2000 và loại trừ uốn ván sơ sinh năm 2005.

Người dân hiện có thể tiếp cận tiêm chủng miễn phí thông qua Chương trình Tiêm chủng mở rộng hoặc lựa chọn tiêm chủng dịch vụ trả phí tại các cơ sở đủ điều kiện, nâng cao cơ hội phòng bệnh và bảo vệ sức khỏe.

Luật Phòng bệnh 2025 vừa được Quốc hội thông qua bổ sung nhiều quy định quan trọng, bao gồm việc xác định tiêm chủng không chỉ là đưa vắc-xin mà còn bao gồm sinh phẩm vào cơ thể để phòng bệnh, thiết lập hệ thống thông tin về phòng bệnh, rà soát tiền sử tiêm chủng trong kiểm tra sức khỏe đầu năm học, khẳng định quyền của người dân được tiếp cận vắc-xin công bằng suốt đời, phân loại tiêm chủng thành bắt buộc và tự nguyện, đồng thời quy định trách nhiệm của cơ sở tiêm chủng trong việc báo cáo và quản lý thông tin.

Nói thêm về hiệu quả của tiêm chủng vắc-xin, theo PGS-TS.Trần Đắc Phu, Phó Chủ tịch Hội Y học Dự phòng Việt Nam, phòng bệnh luôn mang lại hiệu quả cao hơn chữa bệnh, trong đó vắc-xin giữ vai trò then chốt, song hành cùng khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc sớm.

Thực tế cho thấy đầu tư cho phòng bệnh giúp giảm thiểu chi phí điều trị, hạn chế nguy cơ biến chứng, tránh mất thu nhập do ốm đau và giảm gánh nặng cho hệ thống y tế. Đối với các bệnh lý nghiêm trọng như ung thư, việc tiêm vắc-xin phòng ngừa không chỉ có ý nghĩa y học mà còn mang lại lợi ích kinh tế rất lớn khi chi phí điều trị có thể lên tới hàng trăm triệu đồng hoặc cao hơn.

Luật Phòng bệnh năm 2025 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho chiến lược tiêm chủng trọn đời. Theo TS.Dương Chí Nam, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh thuộc Bộ Y tế, Luật đã mở rộng khái niệm tiêm chủng, bao gồm cả việc sử dụng sinh phẩm phòng bệnh, đồng thời tích hợp thông tin tiêm chủng vào hệ thống dữ liệu phòng bệnh quốc gia.

Một nội dung đáng chú ý là quy định rà soát tiền sử tiêm chủng trong các đợt kiểm tra sức khỏe đầu năm học, góp phần theo dõi và bảo đảm quyền lợi tiêm chủng của người dân ngay từ sớm.

Luật cũng khẳng định quyền được tiếp cận công bằng vắc-xin và sinh phẩm theo từng lứa tuổi và đối tượng trong suốt cuộc đời. Đây được xem là nền tảng pháp lý để mở rộng phạm vi bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đồng thời tạo điều kiện để các chính sách tiêm chủng được triển khai đồng bộ và hiệu quả hơn.

Một điểm tiến bộ của Luật Phòng bệnh là việc xác định rõ hai hình thức tiêm chủng gồm tiêm chủng bắt buộc và tiêm chủng tự nguyện.

Chương trình Tiêm chủng mở rộng không chỉ bao gồm tiêm thường xuyên mà còn có tiêm bù liều và tiêm chủng chiến dịch chủ động. Việc cho phép triển khai tiêm vắc-xin khi xuất hiện nguy cơ bùng phát dịch, thay vì chờ đến khi dịch xảy ra, giúp ngành y tế chủ động hơn trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giảm thiểu rủi ro lây lan.

Khái niệm tiêm chủng trọn đời được nhìn nhận rộng hơn so với trước đây. Từ khi chào đời, trẻ cần được tiêm phòng các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, sau đó tiếp tục được bảo vệ trong các giai đoạn trưởng thành và tuổi cao niên.

Phụ nữ cần tiêm vắc-xin phòng ung thư cổ tử cung, trong khi người cao tuổi và người mắc bệnh nền cần được tiêm phòng cúm, phế cầu và các bệnh truyền nhiễm khác do nguy cơ biến chứng và tử vong cao hơn.

Theo các khuyến cáo quốc tế, tỷ lệ tiêm chủng ở nhóm người cao tuổi vẫn còn thấp so với nhu cầu thực tế. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc tăng cường truyền thông và nâng cao nhận thức để người dân hiểu rõ giá trị lâu dài của tiêm chủng. Do đặc thù phòng bệnh không mang lại hiệu quả tức thì, nhiều người vẫn còn tâm lý trì hoãn, dẫn tới bỏ lỡ cơ hội bảo vệ sức khỏe kịp thời.

Song song với hoàn thiện chính sách, Bộ Y tế đang từng bước đưa các loại vắc-xin mới vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng. Một số vắc-xin như cúm, phế cầu và HPV đã nằm trong lộ trình triển khai theo từng giai đoạn, phù hợp với khả năng cân đối ngân sách. Dự kiến từ năm 2026, vắc-xin phế cầu và vắc-xin phòng ung thư cổ tử cung sẽ được triển khai thí điểm tại một số địa phương trước khi mở rộng phạm vi áp dụng.