Bộ Nội vụ đang xây dựng dự thảo nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 172/2025 về xử lý kỷ luật cán bộ, công chức. 

Theo dự thảo, người thuộc trường hợp được quy định tại nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm xử lý các vi phạm đất đai cũ, tháo gỡ khó khăn cho những dự án tồn đọng có thể tạm thời chưa bị xem xét kỷ luật.

Bộ Nội vụ đồng thời đề xuất mở rộng quy định theo hướng cán bộ, công chức có thể chưa bị xem xét xử lý kỷ luật trong những trường hợp khác mà pháp luật có quy định, nhằm tạo căn cứ áp dụng chung khi cơ quan có thẩm quyền ban hành thêm các chính sách đặc thù, hạn chế tình trạng phải tiếp tục sửa nghị định mỗi khi xuất hiện cơ chế mới.

Dù vậy, người từng có hành vi vi phạm trong quản lý, sử dụng đất đai trước khi luật mới có hiệu lực không mặc nhiên được đưa ra khỏi diện xem xét trách nhiệm.

Phạm vi áp dụng còn phụ thuộc vào nội dung nghị quyết của Quốc hội, tính chất của hành vi, hoàn cảnh dẫn đến sai phạm, hậu quả xảy ra và trách nhiệm cụ thể của từng người. Mỗi trường hợp phải được đối chiếu với hồ sơ vụ việc và các điều kiện mà cơ chế đặc thù đặt ra.

Ngoài phương án tạm thời chưa xem xét, dự thảo còn bổ sung trường hợp được miễn trách nhiệm kỷ luật. Nhóm này gồm cán bộ, công chức đáp ứng điều kiện theo nghị quyết của Quốc hội về xử lý vi phạm đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai 2024 có hiệu lực.

Hai cơ chế trên có hậu quả pháp lý khác nhau. “Chưa xem xét kỷ luật” mang tính tạm thời, nghĩa là quá trình xử lý trách nhiệm chưa được tiến hành tại thời điểm đó. Trong khi đó, miễn trách nhiệm kỷ luật được áp dụng khi cá nhân đã được cơ quan có thẩm quyền đánh giá và xác định đáp ứng đầy đủ điều kiện để không phải chịu hình thức kỷ luật đối với hành vi liên quan.

Quy định được đề xuất không tạo ra một cơ chế miễn trừ chung cho toàn bộ sai phạm đất đai trong quá khứ. Cơ quan có thẩm quyền vẫn phải làm rõ vai trò, mức độ tham gia, động cơ, hậu quả và trách nhiệm của từng cán bộ, công chức trước khi quyết định áp dụng chính sách.

Dự thảo cũng mở rộng diện miễn trách nhiệm kỷ luật đối với người thực hiện đề xuất trong hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo đã được cấp có thẩm quyền cho phép.

Để được xem xét, người thực hiện phải tuân thủ đúng chủ trương, có động cơ trong sáng, hướng tới lợi ích chung; không có hành vi tham nhũng, tiêu cực, gian lận hoặc cố ý làm trái pháp luật. Trường hợp phát sinh thiệt hại dù các điều kiện trên đã được bảo đảm, cá nhân liên quan có thể được miễn trách nhiệm kỷ luật.

Một nhóm khác cũng được đưa vào diện đề xuất miễn trách nhiệm là cán bộ, công chức thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục, không vụ lợi nhưng vẫn gây thiệt hại do nguyên nhân khách quan. Quy định này nhằm phân biệt rõ giữa hành vi cố ý vi phạm với rủi ro phát sinh trong quá trình thi hành công vụ. Qua đó, người dám đề xuất, dám thực hiện nhiệm vụ vì lợi ích chung có thêm căn cứ được bảo vệ, song vẫn phải bảo đảm đúng thẩm quyền và không có động cơ cá nhân.

Bộ Nội vụ còn đề xuất miễn trách nhiệm kỷ luật đối với người có hành vi vi phạm đến mức phải xử lý nhưng đã qua đời. Với những trường hợp chưa đáp ứng điều kiện miễn trách nhiệm, cơ quan có thẩm quyền có thể cân nhắc giảm nhẹ mức kỷ luật nếu người vi phạm thuộc phạm vi điều chỉnh của cơ chế đặc thù do Quốc hội ban hành đối với các sai phạm đất đai cũ.

Các tình tiết giảm nhẹ đang được áp dụng tiếp tục được kế thừa trong dự thảo. Theo đó, cán bộ, công chức chủ động báo cáo hành vi vi phạm, tự giác nhận trách nhiệm cá nhân và đề xuất hình thức kỷ luật phù hợp trước hoặc trong quá trình kiểm tra, giám sát có thể được xem xét giảm mức xử lý.

Người vi phạm chủ động cung cấp đầy đủ, trung thực thông tin, hồ sơ và tài liệu liên quan đến những cá nhân cùng tham gia sai phạm có thể được cân nhắc khi quyết định hình thức kỷ luật. Tương tự, người tự giác chấm dứt hành vi, tích cực ngăn chặn hậu quả tiếp tục xảy ra hoặc góp phần hạn chế thiệt hại cũng thuộc diện được xem xét.

Trường hợp chủ động nộp lại tài sản tham nhũng, bồi thường thiệt hại và khắc phục hậu quả do hành vi của mình gây ra tiếp tục được xác định là tình tiết giảm nhẹ.

Dự thảo còn bổ sung quy định mở, cho phép áp dụng những tình tiết giảm nhẹ khác nếu pháp luật có quy định. Phương án này giúp quy định về xử lý kỷ luật cán bộ, công chức có thể được áp dụng thống nhất với các luật chuyên ngành và những chính sách ban hành sau nghị định.

Theo tờ trình, dự thảo được xây dựng để thực hiện nhiệm vụ Chính phủ giao về rà soát, sửa đổi các quy định xử lý cán bộ, công chức, viên chức có vi phạm đất đai nhưng không liên quan đến tham nhũng, xảy ra trước khi Luật Đất đai 2024 có hiệu lực.

Dự thảo nghị định gồm 8 điều, sửa đổi các nội dung liên quan đến loại trừ và miễn trách nhiệm kỷ luật, thời hiệu xử lý, giải quyết trường hợp bị kỷ luật oan, sai, cùng hành vi vi phạm quy định về phòng, chống lãng phí. Bộ Nội vụ đề xuất nghị định có hiệu lực ngay trong ngày ký ban hành.