Chiều 13/3, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đã họp mở rộng để thẩm tra sơ bộ dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế  (Dự thảo).

Nghị quyết này sẽ trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Minh Sơn cho biết.  

Lương chuyên gia không quá 100 lần mức lương cơ sở

Trình bày Tờ trình tóm tắt , Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh nêu rõ, trong thời gian qua, công tác giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế đã nhận được sự quan tâm, lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của lãnh đạo Đảng, Chính phủ, sự tham gia phối hợp tương đối hiệu quả của các Bộ, ngành, địa phương và bước đầu đã đạt được những kết quả tích cực.

Tuy nhiên, các tranh chấp đầu tư quốc tế phát sinh mới tiếp tục gia tăng với giá trị tranh chấp ngày càng lớn, tiềm ẩn nguy cơ gây thiệt hại lớn về kinh tế, uy tín và môi trường đầu tư nếu thiếu sự phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan liên quan, cũng như yêu cầu phải đầu tư nhiều nguồn lực (chi phí pháp lý, nhân lực…) để giải quyết các tranh chấp đầu tư quốc tế.

Mặc dù Việt Nam đã có Quy chế phối hợp giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế (Quyết định số 14/2020/QĐ-TTg), nhưng khuôn khổ thể chế, pháp luật và thực tiễn triển khai vẫn còn nhiều bất cập liên quan đến cơ chế xác định cơ quan chủ trì; cơ chế phối hợp trong giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế; các quy định pháp luật liên quan đến phòng ngừa tranh chấp đầu tư quốc tế còn tản mạn, chưa cụ thể; chưa có các quy định cụ thể về đảm bảo nguồn lực (nhân lực, tài chính, cơ sở vật chất, cơ sở dữ liệu…) cho công tác phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế; chưa có khung pháp lý phù hợp cho hòa giải tranh chấp trong quá trình tố tụng, bà Oanh nêu.

Theo tờ trình, Nghị quyết này quy định về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù, bảo đảm nguồn lực cho phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, tổ chức và hoạt động của Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Dự thảo Nghị quyết quy định theo hướng mở rộng đối tượng áp dụng đối với cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân liên quan đến việc phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, không chỉ giới hạn ở các Bộ, ngành thuộc Chính phủ như quy định tại Quyết định số 14/2020/QĐ-TTg ngày 08/4/2020 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Quy chế phối hợp giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế. 

Về cơ chế, chính sách đặc thù chưa được quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành thuộc thẩm quyền của Quốc hội, bà Oanh nêu quy định cơ chế và chính sách đặc thù cho hoạt động của Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Theo đó, Trung tâm được ngân sách nhà nước đảm bảo chi thường xuyên, được thu từ việc cung cấp dịch vụ tư vấn, hỗ trợ pháp lý cho tổ chức, doanh nghiệp trong phòng ngừa, giải quyết tranh chấp quốc tế. Trung tâm được nhận các nguồn viện trợ, tài trợ theo quy định của pháp luật.

Trung tâm được áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt theo quy định về khoán chi, bảo đảm và nâng cao chất lượng nhân lực, thuê chuyên gia, tư vấn, hoạt động ứng dụng công nghệ số, chuyển đổi số theo Nghị quyết số 197/2025/QH15 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt tạo đột phá trong xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật.

Trung tâm được ký hợp đồng lao động theo quy định pháp luật với mức lương theo quyết định của Bộ trưởng Bộ Tư pháp tương xứng với nhiệm vụ được giao và phù hợp với mặt bằng tiền lương trong lĩnh vực giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế trên thị trường lao động, nhưng không quá 100 lần mức lương cơ sở.

Về chính sách đãi ngộ, Dự thảo quy định viên chức của Trung tâm có vị trí việc làm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, công chức được điều động đến làm việc tại Trung tâm được hưởng phụ cấp tăng thêm hằng tháng bằng 100% mức lương hiện hưởng của ngạch công chức, chức danh nghề nghiệp viên chức. Trong thời gian trực tiếp tham gia giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế theo quyết định của Bộ trưởng Bộ Tư pháp, được hưởng phụ cấp tăng thêm hàng tháng không quá 300% mức lương hiện hưởng của ngạch công chức, chức danh nghề nghiệp viên chức.

Với địa phương, Chính phủ đề xuất người có vị trí việc làm về phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế tại các bộ, ngành, địa phương được hưởng phụ cấp tăng thêm hằng tháng bằng 100% mức lương hiện hưởng của ngạch công chức.

Về phân cấp, phân quyền, bà Oanh cho hay Dự thảo Nghị quyết quy định Bộ trưởng Bộ Tư pháp quyết định mức lương, nội dung thỏa thuận trong hợp đồng lao động với các chuyên gia, tương xứng với nhiệm vụ được giao và phù hợp với mặt bằng tiền lương trong lĩnh vực giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế trên thị trường lao động, nhưng không quá 100 lần mức lương cơ sở. Bộ trưởng Bộ Tư pháp quyết định việc thành lập Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Đề xuất về lương còn “rón rén”

Cơ bản đồng tình với sự cần thiết ban hành nghị quyết, song nhiều ý kiến tại phiên họp còn băn khoăn về những quy định cụ thể, trong đó có quy định về mức lương, phụ cấp.

Phó chủ nhiệm Ủy ban thẩm tra Đoàn Thị Thanh Mai cho rằng, cần làm rõ hơn cơ sở quy định mức phụ cấp không quá 300% mức lương. Tại Dự thảo quy định nguồn nhân lực chưa đánh giá nhu cầu nhân lực phát sinh cũng như quy mô đội ngũ chuyên gia cần huy động, bà Mai nhận xét và đề nghị cần làm rõ hơn nội dung này.

“Quy định về tiền lương vẫn còn rón rén quá, chuyên gia tầm quốc tế mà đãi ngộ chưa ở tầm quốc tế, cần tính toán lại cho phù hợp”, Ủy viên chuyên trách Uỷ ban Công tác đại biểu, ông Trần Văn Lâm nhận xét.

Ông Lâm cũng băn khoăn khi Dự thảo không đề cập cơ chế khen thưởng cho nhân lực lĩnh vực này. Thực tế các vụ tranh chấp có giá trị lớn thì phải gắn khen thưởng với giá trị các vụ việc, ông Lâm nêu quan điểm.

Bên cạnh đó, ông Lâm còn băn khoăn về quy định người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị; công chức, viên chức, người tham gia xây dựng, ban hành, thi hành Nghị quyết này, văn bản quy định chi tiết, biện pháp tổ chức thực hiện các cơ chế, chính sách được phân quyền theo Nghị quyết này và người trực tiếp làm công tác phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế tại các bộ, ngành, địa phương được loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý trong trường hợp đã tuân thủ đầy đủ các quy trình, quy định liên quan và không vụ lợi trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nhưng vẫn xảy ra thiệt hại.

Có nhiều loại trách nhiệm pháp lý nên cần làm rõ hơn, trách nhiệm nào thì phạm vi đến đâu, ông Lâm lưu ý.

Cùng quan điểm, đại biểu Hà Công Long, Ủy viên hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư Pháp nói, nếu chỉ quy định là miễn trách nhiệm pháp lý thì khó khả thi, cần quy định cụ thể hơn.

Điều hành phiên thảo luận, Phó chủ nhiệm ủy ban thẩm tra Nguyễn Minh Sơn đề nghị cơ quan trình Dự thảo lưu ý ý kiến hồ sơ cần có đánh giá rõ hơn về tác động của các chính sách được đề xuất. Có ý kiến đề nghị bổ sung rõ hơn cơ sở thực tiễn qua 5 năm thực hiện Quyết định số 14/2020/QĐ-TT, bên cạnh đó cần đánh giá tác động kỹ lưỡng các chính sách đặc thủ để có chính sách vượt trội hơn, ông Sơn nêu. 

Ông Sơn cũng cho biết Dự thảo dự kiến sẽ được trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội vào giữa tuần sau trước khi trình Quốc hội Khóa XVI tại Kỳ họp thứ nhất.