Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến Dự thảo Thông tư quy định về điều kiện bảo đảm và nội dung, quy trình kiểm tra công nhận đạt chuẩn giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ.

Dự thảo được xây dựng nhằm triển khai Nghị định số 353/2026/NĐ-CP ngày 11/9/2026 của Chính phủ về phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 5 đến 6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là thay đổi cách xác định, rà soát và quản lý đối tượng thuộc diện giáo dục bắt buộc, xóa mù chữ theo hướng căn cứ vào nơi cư trú thực tế thay vì phụ thuộc vào thông tin đăng ký hộ khẩu thường trú hoặc nơi đăng ký hộ tịch gốc.

Theo Dự thảo, người trong độ tuổi giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ đang cư trú thực tế trên địa bàn cấp xã đều thuộc diện được rà soát, quản lý. Quy định này nhằm giúp chính quyền địa phương nắm bắt đầy đủ tình trạng học tập, xác định những trường hợp chưa tham gia hoặc chưa hoàn thành chương trình giáo dục và có phương án huy động, hỗ trợ phù hợp.

Cách tiếp cận mới đặc biệt có ý nghĩa tại các địa bàn có biến động dân cư lớn, nhiều gia đình chuyển nơi sinh sống hoặc lao động. Việc quản lý theo cư trú thực tế được kỳ vọng hạn chế tình trạng bỏ sót trẻ em trong độ tuổi giáo dục bắt buộc, người chưa biết chữ hoặc có nguy cơ tái mù chữ do thông tin cư trú và học tập không được cập nhật kịp thời.

Hoạt động rà soát không chỉ dừng ở việc thống kê số lượng người thuộc diện quản lý mà còn theo dõi quá trình tham gia học tập, kết quả hoàn thành chương trình và nhu cầu hỗ trợ của từng nhóm đối tượng. Qua đó, địa phương có thêm cơ sở tổ chức mạng lưới trường lớp và xây dựng các giải pháp bảo đảm quyền học tập phù hợp với điều kiện thực tế.

Cùng với thay đổi phương thức rà soát, Dự thảo đặt trọng tâm vào ứng dụng công nghệ số trong quản lý giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ. Theo đó, mỗi cá nhân được quản lý bằng một mã định danh duy nhất trong hệ thống dữ liệu, phục vụ theo dõi thống nhất quá trình học tập, kết quả hoàn thành chương trình và tình trạng đạt chuẩn.

Thông tin được cập nhật, quản lý và khai thác trên môi trường số, làm căn cứ thống kê, báo cáo, đánh giá kết quả thực hiện cũng như phục vụ hoạt động kiểm tra, công nhận đạt chuẩn tại các địa phương.

Việc sử dụng dữ liệu số được kỳ vọng giảm sự phụ thuộc vào tổng hợp hồ sơ thủ công, hạn chế trùng lặp, sai lệch số liệu và nâng cao khả năng đối chiếu, kiểm chứng kết quả. Dự thảo đồng thời yêu cầu hoạt động kết nối, chia sẻ dữ liệu phải tuân thủ quy định pháp luật, bảo đảm an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Bên cạnh yêu cầu quản lý, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất quy định cụ thể các điều kiện bảo đảm thực hiện giáo dục bắt buộc ở cấp tiểu học và trung học cơ sở, từ đội ngũ giáo viên, mạng lưới trường lớp đến cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và nguồn kinh phí.

Theo đó, các cơ sở giáo dục phải bảo đảm đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên phù hợp vị trí việc làm và quy định hiện hành. Chính quyền địa phương có trách nhiệm phân công người theo dõi công tác giáo dục bắt buộc trên địa bàn, đồng thời quy hoạch, bố trí mạng lưới trường lớp đáp ứng nhu cầu học tập của người dân.

Việc tổ chức mạng lưới cơ sở giáo dục phải bảo đảm người học có điều kiện tiếp cận trường lớp thuận lợi, an toàn, đồng thời đáp ứng yêu cầu giáo dục hòa nhập đối với người khuyết tật có khả năng học tập.

Các điều kiện về phòng học, thiết bị dạy học tối thiểu, sân chơi, bãi tập, nước sạch, công trình vệ sinh và tổ chức dạy học cũng phải đáp ứng quy định hiện hành. Kinh phí thực hiện được bố trí trong dự toán ngân sách nhà nước hằng năm theo phân cấp, kết hợp các nguồn tài trợ, viện trợ và nguồn hợp pháp khác.

Theo định hướng của Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc thực hiện giáo dục bắt buộc không chỉ được đánh giá thông qua tỷ lệ huy động người học mà còn phải gắn với những điều kiện cần thiết để tổ chức dạy học, hỗ trợ người học và duy trì chất lượng giáo dục.

Đối với công tác xóa mù chữ, dự thảo đưa ra cơ chế linh hoạt hơn trong huy động nhân lực, đặc biệt tại các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.

Người tham gia giảng dạy chương trình xóa mù chữ phải đáp ứng yêu cầu về phẩm chất đạo đức, sức khỏe, trình độ đào tạo và bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ theo quy định. Tuy nhiên, tại các xã có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xã biên giới, đặc khu, hải đảo, nếu không bố trí được người đáp ứng yêu cầu về trình độ đào tạo, địa phương có thể sử dụng người tốt nghiệp trung học cơ sở trở lên, với điều kiện đáp ứng các yêu cầu khác của dự thảo.

Đáng chú ý, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất ưu tiên huy động người biết tiếng dân tộc thiểu số, am hiểu phong tục, tập quán địa phương, người có uy tín trong cộng đồng và cán bộ, chiến sỹ lực lượng vũ trang đóng quân trên địa bàn tham gia giảng dạy xóa mù chữ.

Thời gian, địa điểm học được bố trí linh hoạt, phù hợp điều kiện lao động, sản xuất, sinh hoạt, ngôn ngữ và khả năng tham gia của người học. Việc sử dụng tài liệu song ngữ và học liệu số cũng được khuyến khích nhằm nâng cao khả năng tiếp cận chương trình.

Đối với các lớp xóa mù chữ tổ chức ngoài cơ sở giáo dục, Ủy ban nhân dân cấp xã phối hợp với cơ sở giáo dục trên địa bàn tổ chức và quản lý hoạt động chuyên môn, hồ sơ lớp học, đánh giá kết quả học tập theo quy định.

Một nội dung khác được đề xuất là tăng cường kiểm tra, công nhận đạt chuẩn giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ trên cơ sở kết hợp hồ sơ, dữ liệu số và kiểm tra thực tế.

Theo đó, hoạt động kiểm tra công nhận gồm xem xét hồ sơ đề nghị công nhận, đối chiếu dữ liệu trên hệ thống thông tin và kiểm tra thực tế theo quy định tại Nghị định số 353/2026/NĐ-CP. Quy trình được xây dựng cho cả cấp xã và cấp tỉnh, gắn với trách nhiệm tự kiểm tra, đánh giá, lập hồ sơ, tổ chức kiểm tra và quyết định công nhận theo thẩm quyền.

Đáng chú ý, Dự thảo quy định trường hợp cấp xã không duy trì được mức độ đạt chuẩn giáo dục bắt buộc, xóa mù chữ thì việc kiểm tra công nhận khôi phục lại phải thực hiện như công nhận lần đầu. Đối với cấp tỉnh, nếu hai năm liên tiếp không duy trì được kết quả đạt chuẩn theo mức độ quy định, việc công nhận khôi phục cũng phải thực hiện theo quy trình kiểm tra lần đầu.