Đặt niềm tin vào trí tuệ người Việt

“Tôi rời Việt Nam với hai bàn tay trắng và xây dựng sự nghiệp ở Hoa Kỳ bằng đúng một thứ không ai lấy đi được: khả năng học. Với tôi, công nghệ là con đường cho người không có gì ngoài trí tuệ”, ông Tài Phạm, CEO của Vietnam Silicon (VNS), bộc bạch khi nói về hành trình đến với ngành công nghệ.

Hành trình ấy của ông bắt đầu từ ngành khoa học máy tính tại Đại học Illinois Urbana-Champaign và Viện Công nghệ Illinois. Sau đó, ông có 8 năm làm việc tại AT&T Bell Labs, tham gia thiết kế các thành phần của hệ thống tổng đài số 5ESS - hạ tầng viễn thông từng kết nối hàng trăm triệu người. Môi trường công nghệ hàng đầu này giúp ông nhận ra rằng kỹ thuật ở đẳng cấp cao nhất không có quốc tịch; điều quan trọng là con người được đào tạo đúng và được tin tưởng giao việc.

Năm 1994, sau khi Hoa Kỳ bãi bỏ lệnh cấm vận thương mại đối với Việt Nam, ông nhìn thấy ở quê hương một cơ hội, mà thị trường thế giới khi ấy chưa nhìn ra: một thế hệ trẻ giỏi toán, ham học hỏi nhưng chưa có môi trường đào tạo và nơi làm việc xứng tầm. Vì vậy, ông quyết định trở về Việt Nam và sáng lập Công ty Paragon Solutions với niềm tin người Việt có thể viết phần mềm cho các tập đoàn Hoa Kỳ. Khi đó, không ít người cho rằng, đây là quyết định “liều lĩnh”, bởi Việt Nam được biết đến như một nguồn lao động giá rẻ, chưa phải điểm đến của nguồn nhân lực công nghệ.

Theo lời ông kể, Paragon khởi đầu trong điều kiện thiếu kỹ sư phần mềm thương mại, thiếu quy trình chuẩn và thiếu niềm tin từ các tập đoàn Hoa Kỳ. Doanh nghiệp sau đó tuyển và đào tạo đội ngũ kỹ sư để phát triển phần mềm thương mại, đưa chuẩn kỹ thuật Hoa Kỳ vào từng dòng mã nguồn và xây dựng mô hình phối hợp giữa đội ngũ trong nước và nước ngoài.

Thế rồi, Paragon phát triển lên hơn 400 nhân sự tại ba quốc gia. Theo ông Tài Phạm, doanh nghiệp đã phát triển nền tảng đào tạo SAP và Oracle Financials từng đoạt giải, trước khi được chuyển nhượng thành công vào năm 2001. Song, điều ông tự hào nhất lại không nằm trong những con số tài chính. Ông cho biết, những kỹ sư và nhà quản lý từng làm việc tại Paragon sau này tiếp tục tham gia sáng lập, xây dựng TMA Solutions, KMS Technology cùng nhiều doanh nghiệp phần mềm lớn tại Việt Nam.

Sau đó, Việt Nam từng bước trở thành điểm đến gia công phần mềm trên thế giới. “Tôi không phải là người tạo ra ngành công nghiệp này. Tôi chỉ là người đầu tiên dám tin và chứng minh rằng Việt Nam hoàn toàn có thể làm được. Bài học lớn nhất tôi rút ra là, nếu bạn tin vào năng lực của người Việt Nam trước khi thế giới nhận ra điều đó, họ sẽ cho bạn thấy niềm tin ấy là đúng”, vị doanh nhân này nhớ lại.

Những bài học từ các tập đoàn công nghệ toàn cầu

Sau Paragon, ông Tài Phạm đầu quân cho nhiều tập đoàn công nghệ lớn tại Hoa Kỳ như Amazon, Microsoft. Tại Amazon, trong giai đoạn 2005  - 2007, ông giữ vị trí Giám đốc Dịch vụ web thương mại điện tử, phụ trách đội ngũ hỗ trợ các nhà phát triển và người bán khai thác nền tảng thương mại điện tử của Amazon tại 7 thị trường, gồm Mỹ, Canada, Anh, Pháp, Đức, Nhật Bản và Trung Quốc. Trong 2 năm ông và các cộng sự đạt mức tăng trưởng 150% mỗi năm và hoàn thành mục tiêu doanh thu 1,2 tỷ USD như kế hoạch đề ra.

Tiếp đến, trong giai đoạn 2018 - 2021 tại Microsoft, ông là chiến lược gia công nghệ doanh nghiệp cấp cao, đóng vai trò “CTO ảo” (Virtual CTO) cho 50 khách hàng doanh nghiệp lớn nhất tại bờ Đông Hoa Kỳ, thuộc các lĩnh vực bán lẻ, hàng tiêu dùng, tài chính và viễn thông. Ông cho biết, mình chịu trách nhiệm về doanh thu từ 25 đến 75 triệu USD mỗi năm.

“Nếu Paragon dạy tôi cách xây dựng một công ty, thì Amazon và Microsoft dạy tôi cách xây dựng một nền tảng”, vị doanh nhân này đúc kết.

Chính vì lẽ đó, khi trở lại Đông Nam Á, ông không mang theo câu chuyện về công nghệ như một thứ để trình diễn. Ông mang theo ba nguyên tắc: xây nền tảng một lần để phục vụ hàng nghìn doanh nghiệp; công nghệ phải tự trả tiền bằng hiệu quả đo được; và tốc độ triển khai phải tính bằng tháng, không phải bằng năm. Những năm tháng làm việc tại các tập đoàn toàn cầu đã giúp ông kiểm chứng những nguyên tắc ấy bằng những kết quả cụ thể. Ở Zenith Administrators, ông quản lý 120 nhân sự công nghệ, giúp cắt giảm 40% chi phí vận hành. Tại Vertafore, ông hợp nhất hơn 50 phần mềm cũ trên một nền tảng duy nhất, giúp dự án giành giải Gold Stevie. Tiếp đó, ông đưa sản phẩm mới của INTTRA lên nền tảng đám mây AWS và ra thị trường sau 7 tháng, tạo thêm 4 triệu USD doanh thu mỗi năm. Còn tại quỹ đầu tư Point72, chương trình tối ưu chi phí điện toán đám mây giúp tiết kiệm khoảng 2 triệu USD.

Từ những bài toán công nghệ trị giá hàng triệu USD trong ngân hàng, logistics và đầu tư, ông đặt câu hỏi liệu công nghệ có thể tạo ra thay đổi tương tự trên đồng ruộng. Đó cũng là khởi đầu cho hành trình phát triển công nghệ nông nghiệp của ông.

Đưa dữ liệu ra đồng ruộng

Năm 2024, khi một nhóm nhà đầu tư đề nghị ông xây dựng “Paragon Solutions 2.0” cho Đông Nam Á. Theo lời ông kể, khi ấy, ông đang ở New York và làm việc tại một quỹ đầu tư lớn với thu nhập cao. Nhưng ông vẫn nhận lời, chấp nhận giảm thu nhập để phát triển sản phẩm của riêng mình. “Đây không phải chuyện tài chính. Tôi đang đầu tư thời gian để xây dựng sản phẩm của chính mình. Và thời gian là thứ duy nhất tôi không mua lại được”, ông chia sẻ về quyết định của mình.

Thế rồi, bước ngoặt đến khi ông xây dựng Green Passport - một hệ thống quản lý xuất khẩu nông sản của Thái Lan, kết nối Phòng thí nghiệm Trung tâm Thái Lan với công nghệ chuỗi khối Xinghuo và hệ thống hải quan Trung Quốc. Sau 3 tháng thử nghiệm, 5 cơ sở đóng gói xuất khẩu 15 lô hàng, tổng khối lượng 270 tấn, không lô nào bị hải quan Trung Quốc trả về, so với thời điểm trước khi thử nghiệm Green Passport. Tại nhiều tỉnh của Thái Lan, ứng dụng công nghệ giúp năng suất lúa và sầu riêng tăng 35%, rút ngắn thời gian giải ngân trợ cấp từ 30 ngày xuống 5 ngày và tăng 320% số nông dân tham gia đào tạo kỹ năng số, so với quy trình thủ công trước đây.

Nhưng những con số ấy không phải điều khiến vị doanh nhân người Việt nhớ nhất. Điều ông nhớ nhất, là khoảnh khắc một người nông dân trồng sầu riêng lần đầu cầm trong tay bằng chứng số cho thấy, trái cây của mình đạt chuẩn quốc tế và được trả đúng giá. Từ đó, ông nhận ra mình đã tìm thấy công việc xứng đáng cho phần đời còn lại. Từ kinh nghiệm tại Thái Lan, ông Tài Phạm cho rằng, nông nghiệp Việt Nam cần giải quyết 4 vấn đề: truy xuất nguồn gốc, dự báo bằng AI, hạ tầng dữ liệu phục vụ chính sách và nguồn nhân lực. Ông tin rằng, những mô hình đã được kiểm chứng tại Thái Lan có thể áp dụng ở Việt Nam trong 12-18 tháng, thay vì mất cả thập kỷ thử nghiệm. Xa hơn, ông muốn xây dựng hạ tầng dùng chung cho nông sản Đông Nam Á, giúp khu vực chủ động định giá thay vì phụ thuộc vào đối tác.

Sau hơn 30 năm làm việc trong ngành công nghệ, vị doanh nhân này nói muốn dành 7 - 10 năm tới sẽ dốc trọn năng lượng, trí tuệ và tâm huyết để cống hiến cho quê hương. Năm 1994, ông trở về để chứng minh người Việt có thể viết phần mềm cho các tập đoàn hàng đầu, thì nay, khát vọng của ông là xây dựng những nền tảng AI do người Việt làm chủ và được sử dụng trên toàn cầu. Khát vọng ấy đang trở thành hiện thực khi ông đang xây dựng trung tâm công nghệ AI tại TP.HCM để phục vụ cả khu vực, hướng tới đưa AI đến hàng chục nghìn doanh nghiệp vừa và nhỏ, cơ sở đóng gói nông sản và hợp tác xã. Ông cũng muốn phát triển hệ thống truy xuất nguồn gốc, dự báo cho nông sản Việt Nam. Với ông, thành công không nằm ở giá trị doanh nghiệp, mà ở những thay đổi tạo ra cho cộng đồng: nông dân được trả đúng giá, doanh nghiệp nhỏ có AI hỗ trợ và kỹ sư trẻ tin rằng họ có thể xây dựng nền tảng Al cho cả khu vực.