Có những chuyến tàu đưa hành khách qua những miền đất. Cũng có chuyến tàu đưa du khách trở về với ký ức, để ngay trên đường ray xe lửa, những lớp trầm tích văn hóa tưởng đã ngủ quên được đánh thức. The Hanoi Train - Hà Nội Năm Cửa Ô ra đời từ một khát vọng như thế: biến toa tàu thành không gian kể chuyện, nhà ga thành điểm chạm di sản, nối nhịp Thăng Long nghìn năm với miền Kinh Bắc cổ kính.

Để đoàn tàu ra mắt ngày 19/8/2025, doanh nhân Tào Đức Hiệp đã trải qua gần sáu năm vượt chông gai, trong đó có hai năm dự án phải dừng lại bởi dịch Covid-19. Không có mô hình tương tự để học hỏi, mỗi bước đi đều là một lần dò đường, từ cải tạo toa tàu cũ, kiến tạo không gian văn hóa đến đáp ứng những yêu cầu nghiêm ngặt về kỹ thuật, đăng kiểm và an toàn.

Sau một năm khai thác thương mại, gần 400 chuyến tàu đã phục vụ gần 100.000 lượt khách, đạt công suất bình quân 80%. Khách quốc tế chiếm khoảng 40%, cho thấy văn hóa bản địa, khi được kể bằng màu sắc sáng tạo, có thể vượt qua ranh giới địa lý, rào cản ngôn ngữ.

Nhân dấu mốc một năm đoàn tàu khai trương, chúng tôi trò chuyện với doanh nhân Tào Đức Hiệp, Chủ tịch HĐQT Công ty BHL, đơn vị vận hành sản phẩm tàu du lịch văn hóa “The Hanoi Train - Hà Nội Năm Cửa Ô” tuyến Thăng Long - Kinh Bắc về những gian nan phía sau sản phẩm tiên phong và khát vọng tiếp tục “thổi hồn” văn hóa vào những chuyến tàu du lịch Việt Nam.

Đoàn tàu của những tà áo dài

Sau một năm Tàu Hà Nội 5 Cửa Ô ra mắt, điều gì khiến ông tự hào nhất khi nhìn lại hành trình từ ý tưởng đến hiện thực?

- Tàu Hà Nội 5 Cửa Ô là giấc mơ tôi đã ấp ủ gần một thập kỷ và triển khai trong sáu năm, trong đó có hai năm gần như phải gác lại vì đại dịch Covid-19. Khi bắt tay biến ý tưởng thành hiện thực, chúng tôi phải tự dò từng bước bởi đây là một sản phẩm hoàn toàn mới, chưa có mô hình tương tự để học hỏi hay dựa vào.

Sau gần một năm khai thác thương mại, đoàn tàu đã phục vụ gần 100.000 lượt khách qua gần 400 chuyến, với tần suất bình quân một chuyến mỗi ngày. Công suất bình quân đạt khoảng 80%, các dịp cuối tuần thường kín chỗ. Những con số ấy cho thấy đoàn tàu đã tìm được chỗ đứng trên thị trường và được du khách đón nhận.

Nhưng điều khiến tôi tự hào nhất không nằm ở doanh thu hay lượng khách. Đáng quý hơn, đoàn tàu đã góp thêm cho Thủ đô một sản phẩm du lịch văn hóa khác biệt, nơi mỗi chuyến đi trở thành cuộc gặp gỡ giữa con người với con người, giữa hôm nay với ký ức của hai miền di sản Thăng Long và Kinh Bắc.

Khi hành khách bước vào ga trong những tà áo dài duyên dáng, khi nhà ga rộn ràng tiếng cười và những người xa lạ cùng đứng bên nhau trong một khuôn hình, chúng tôi hiểu đoàn tàu đã chuyên chở nhiều hơn hành khách. Nó chở theo niềm vui, sự kết nối và tình yêu dành cho Hà Nội, cho Kinh Bắc, cho Việt Nam. Có lẽ vì thế, nhiều du khách trìu mến gọi đây là “đoàn tàu của những tà áo dài”.

Tàu Hà Nội 5 Cửa Ô được xây dựng như một hành trình văn hóa thay vì phương tiện vận chuyển thông thường. Giá trị cốt lõi ấy được thể hiện ra sao trong thiết kế không gian và cách tổ chức trải nghiệm trên đoàn tàu, thưa ông? 

- Ngay từ khi đặt những nét phác thảo đầu tiên, chúng tôi đã xác định Tàu Hà Nội 5 Cửa Ô phải là một sản phẩm du lịch đường sắt đậm chất văn hóa, chứ không dừng lại ở chức năng đưa hành khách từ điểm đi tới điểm đến. Bởi nếu chỉ nhìn đường sắt như một phương tiện vận chuyển, chúng ta sẽ bỏ lỡ một không gian giàu tiềm năng để kể chuyện lịch sử, đánh thức ký ức và đưa di sản đến gần hơn với công chúng.

Khi đoàn tàu chuyển bánh, bản thân hành trình đã trở thành một phần của trải nghiệm. Qua mỗi khung cửa là một lát cắt đô thị; mỗi nhà ga mở ra một điểm chạm văn hóa; mỗi toa tàu kể một câu chuyện riêng về đất và người Hà Nội.

Sản phẩm được xây dựng trên mạch nguồn kết nối hai miền di sản có quan hệ lịch sử sâu sắc. Thăng Long, Hà Nội là trung tâm của nền văn minh Đại Việt, nơi hội tụ và lan tỏa những giá trị nghìn năm; Kinh Bắc là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa và nghệ thuật. Vì thế, hành trình từ Hà Nội về Từ Sơn mang ý nghĩa lớn hơn một cuộc dịch chuyển địa lý. Đó là cuộc trở về với cội nguồn, là nhịp nối giữa kinh thành Thăng Long và vùng đất phát tích vương triều Lý.

Tinh thần ấy hiện diện trong từng chi tiết thiết kế và cách tổ chức dịch vụ cùng bài trí không gian mang chủ đề gắn với năm cửa ô của Hà Nội. Từ kiến trúc, nội thất, âm nhạc, ẩm thực đến phong cách phục vụ đều cùng kể câu chuyện về một Thủ đô cổ kính, thanh lịch, dung dị, quyến rũ, trầm mặc nhưng luôn không ngừng chuyển động.

Hệ thống ghế được bố trí đan xen để hành khách dễ dàng giao lưu. Có những người vốn xa lạ, nhưng chỉ sau một quãng đường đã cùng trò chuyện và lưu lại chung một khuôn hình. Sự kết nối giữa người với người cũng phản chiếu tinh thần gắn kết giữa Thăng Long và Kinh Bắc mà đoàn tàu theo đuổi.

Chúng tôi nghiên cứu mở rộng tối đa các ô cửa kính trong giới hạn quy chuẩn kỹ thuật, để du khách có thể ngắm phố phường Hà Nội, Cầu Long Biên và cảnh quan dọc đường. Mỗi thay đổi đều phải đáp ứng nghiêm ngặt yêu cầu kỹ thuật, đăng kiểm và an toàn, nên hành trình hiện thực hóa ý tưởng cũng nhiều thử thách như chính một chuyến tàu vượt dốc.

Đoàn tàu có sức chứa 278 khách, nhưng chúng tôi chủ động không khai thác tối đa để bảo đảm chất lượng dịch vụ, dành không gian cho hành khách di chuyển, thưởng thức nghệ thuật và chụp ảnh. Khách mua vé tại một toa vẫn có thể khám phá các không gian khác trên đoàn tàu.

Giá trị xuyên suốt của Tàu Hà Nội 5 Cửa Ô là lấy đường sắt làm cầu nối, văn hóa làm nền tảng và trải nghiệm của du khách làm trung tâm. Mỗi toa tàu phải kể được một câu chuyện, mỗi nhà ga phải mở ra một cánh cửa di sản, để khi hành trình khép lại, điều còn ở lại trong lòng du khách không đơn thuần là một chuyến đi, mà là dư âm của Hà Nội và miền Kinh Bắc.

Mang hồn Thăng Long, Kinh Bắc đến với bạn bè quốc tế

Thưa ông, qua phản hồi của du khách, trong những trải nghiệm được tổ chức trên tàu, điều gì để lại ấn tượng sâu sắc nhất với họ? 

- Qua những phản hồi nhận được, du khách dành nhiều thiện cảm cho không gian đậm bản sắc Hà Nội, hành trình kết nối Đền Đô, những thức quà thanh nhã của Thủ đô và phong cách phục vụ tận tình. Nhưng để lại dư âm sâu đậm nhất vẫn là tiếng xẩm, câu chèo cất lên giữa nhịp bánh sắt đang lăn.

Chèo vốn gắn với mái đình, sân hội; xẩm gợi nhớ chợ quê, phố thị và tiếng tàu điện leng keng trong ký ức Hà Nội. Khi xẩm chợ, xẩm tàu điện cùng những làn điệu dân gian bước lên một đoàn tàu đang chuyển động, di sản như được trao thêm một đời sống mới. Lời ca xưa hòa vào nhịp đi hôm nay, nối những miền ký ức với hiện tại.

Nhiều du khách quốc tế chưa hiểu trọn lời hát, nhưng vẫn bị cuốn hút bởi thanh âm, tiết tấu và không khí biểu diễn. Điều ấy cho thấy văn hóa có thể vượt qua rào cản ngôn ngữ khi được đặt trong một không gian sống và được truyền đi bằng cảm xúc chân thành.

Đền Đô là điểm lắng sâu của hành trình. Trước không gian tưởng niệm tám vị vua triều Lý, du khách cảm nhận rõ hơn mạch nguồn nối Kinh Bắc với Thăng Long. Nhờ vậy, chuyến tàu có thêm chiều sâu lịch sử, để văn hóa được tiếp nhận qua tiếng hát, cảnh quan, kiến trúc, ẩm thực và những câu chuyện còn vọng lại từ ngàn xưa.

Thưa ông, khách quốc tế hiện chiếm khoảng 40% tổng lượng khách. Dự án đang phối hợp với các doanh nghiệp lữ hành và nâng cấp dịch vụ thế nào để tiếp cận tốt hơn thị trường này? 

- Khách quốc tế hiện chiếm khoảng 40% tổng lượng hành khách, tương đương gần 40.000 lượt, chủ yếu đến từ Pháp, Australia, Đài Loan, Trung Quốc và Hàn Quốc. Con số ấy cho thấy những câu chuyện văn hóa bản địa vẫn có sức lay động mạnh mẽ khi được kể bằng một sản phẩm phù hợp và ngôn ngữ giàu cảm xúc.

Vé được phân phối qua các doanh nghiệp lữ hành và đại lý, còn đơn vị vận hành tập trung hoàn thiện sản phẩm, nâng cao chất lượng phục vụ và đồng hành cùng đối tác. Chúng tôi cũng mở rộng kênh OTA để du khách quốc tế, dù đang ở bất kỳ đâu, có thể dễ dàng tìm hiểu hành trình và mua vé.

Để mỗi chuyến đi vượt qua rào cản ngôn ngữ, hệ thống thuyết minh đa ngôn ngữ theo hình thức audio guide được chúng tôi nâng cấp và cung cấp miễn phí. Từ lúc tàu rời Ga Hà Nội, du khách sẽ được nghe câu chuyện về nhà ga, khu vực cà phê đường tàu, Cầu Long Biên, sông Hồng và những điểm đi qua trước khi tới Đền Đô.

Chúng tôi không muốn phần thuyết minh chỉ dừng ở việc gọi tên địa danh. Mỗi lời kể phải giúp du khách hiểu vì sao nơi ấy quan trọng, giữ vị trí nào trong lịch sử và góp phần ra sao vào mạch nguồn kết nối Thăng Long với Kinh Bắc.

Khi rời đoàn tàu, điều chúng tôi mong du khách mang theo không đơn thuần là những bức ảnh đẹp, mà còn là một phần ký ức về Hà Nội, một dư âm của miền Kinh Bắc và câu chuyện văn hóa Việt Nam còn ngân vang sau chuyến đi.

Níu chân du khách bằng những mùa thương nhớ

Sau một năm, đoàn tàu vẫn duy trì sức hút. Bí quyết nào đã giúp sản phẩm không rơi vào tình trạng “đi một lần cho biết”, thưa ông? 

- Chúng tôi xác định tàu Hà Nội 5 Cửa Ô không thể chỉ gây ấn tượng trong ngày ra mắt rồi giữ nguyên một khuôn mẫu suốt nhiều năm. Vẻ đẹp bên ngoài có thể khơi dậy sự tò mò, nhưng câu chuyện văn hóa và chất lượng trải nghiệm mới quyết định sức sống bền lâu của sản phẩm.

Hà Nội mùa nào cũng mang một gương mặt riêng. Mùa thu có sắc vàng, hương cốm và những miền ký ức dịu dàng; mùa hè rực rỡ một nhịp sống khác; mùa đông lại trầm mặc, sâu lắng. Vào những dịp như ngày 30/4 hay Quốc khánh 2/9, không gian, chương trình nghệ thuật và nghi thức đón khách trên tàu cũng được làm mới để hòa cùng nhịp đập của đất nước.

Mỗi mùa đi qua, mỗi ngày lễ đến phải mang theo một lý do mới để du khách trở lại. Hà Nội vốn là vùng đất “mùa nào thức ấy”, vì vậy chúng tôi đưa tinh thần ấy vào từng thức quà, giai điệu, cách bài trí và câu chuyện được kể trên hành trình.

Tuy nhiên, linh hồn của sản phẩm vẫn là con người. Nhân viên được đào tạo về ngoại ngữ, nghiệp vụ và kiến thức văn hóa. Đơn cử, chúng tôi vừa mời Giáo sư sử học Lê Văn Lan chia sẻ về các cửa ô, Cầu Long Biên, sông Hồng và những lớp trầm tích của Hà Nội.

Người phục vụ trên một chuyến tàu văn hóa phải hiểu vùng đất mình đang giới thiệu, yêu câu chuyện mình đang kể. Chỉ khi lời thuyết minh được nâng đỡ bằng tri thức và tình yêu, nó mới có thể vượt khỏi những câu chữ thuộc lòng để chạm tới cảm xúc của hành khách.

Sau thành công này, liệu mô hình đoàn tàu văn hóa - du lịch Hà Nội 5 Cửa Ô có được nhân rộng không, thưa ông? 

- Được ngành đường sắt tin tưởng giao nhiệm vụ, cùng thành công ban đầu của Tàu Hà Nội 5 Cửa Ô, chúng tôi đã ấp ủ những dự án mới. Tôi chỉ có thể bật mí Tàu Hà Nội 5 Cửa Ô chỉ là “ga khởi đầu” của hành trình thổi hồn cho du lịch đường sắt Việt Nam. Và mỗi sản phẩm của chúng tôi, văn hóa vẫn luôn là hạt nhân, với những câu chuyện riêng và tạo được sự gắn kết với cộng đồng địa phương.

Tôi có 20 năm đồng hành cùng ngành đường sắt. Tàu Hà Nội 5 Cửa Ô là sự tri ân tôi dành cho nơi đã giúp mình trưởng thành. Từ những toa tàu cũ, chúng tôi muốn tạo nên một hành trình mới, để nhà ga thêm rộn ràng, hành khách tìm thấy những cảm xúc đẹp và văn hóa Việt Nam có thêm một con đường đến với công chúng. Với tôi, phía trước vẫn còn nhiều vùng đất phải đến, nhiều câu chuyện cần kể và nhiều giá trị di sản đang chờ được đánh thức.

Xin trân trọng cảm ơn ông về cuộc trò chuyện!