Đón đầu chu kỳ phát triển mới

Nhà máy sản xuất ray và thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất, với vốn đầu tư hơn 10.000 tỷ đồng và công suất thiết kế 700.000 tấn/năm, đang được đẩy nhanh tiến độ. Đến tháng 9/2026, dự án hoàn thành gần 70%, dự kiến bước vào giai đoạn lắp đặt, điều chỉnh và chạy thử thiết bị từ tháng 10/2026.

Theo kế hoạch được công bố trên trang thông tin chính thức của Tập đoàn Hòa Phát, lô sản phẩm ray đường sắt cao tốc đầu tiên dự kiến ra mắt trong quý I/2027.

Đây được cho là bước đi dũng cảm của Hòa Phát vào một phân khúc sản phẩm có yêu cầu kỹ thuật cao, vốn không dành cho số đông nhà sản xuất. Song, quyết định này cũng đặt ra một câu hỏi không dễ trả lời về thị trường, khi nhu cầu thực tế vẫn cần thời gian để hình thành.

Ngay tại Đại hội đồng cổ đông của Tập đoàn Hòa Phát hồi tháng 4/2026, câu hỏi về khả năng tiêu thụ sản phẩm vẫn được các nhà đầu tư đặt ra. Những băn khoăn ấy rất dễ hiểu với một khoản đầu tư lớn, đòi hỏi năng lực công nghệ cao và thời gian thu hồi vốn dài.

Nhưng nếu chỉ nhìn từ nhu cầu thị trường tại thời điểm đầu tư, câu chuyện có thể chưa đầy đủ.

Trong Báo cáo thường niên năm 2026, ông Trần Đình Long, Chủ tịch HĐQT Hòa Phát đề cập mục tiêu tăng trưởng hai con số của Việt Nam giai đoạn 2026-2030 và hàng loạt dự án đầu tư công trọng điểm trong các lĩnh vực giao thông, năng lượng, đường sắt. Hòa Phát định hướng đẩy mạnh sản xuất thép chất lượng cao, đưa nhà máy ray đường sắt và thép đặc biệt vào hoạt động để phục vụ các dự án đường sắt trọng điểm.

Như vậy, nhà máy ray và thép đặc biệt không đơn thuần là quyết định bổ sung sản phẩm vào danh mục kinh doanh của tập đoàn này. Đó là sự lựa chọn đón đầu nhu cầu ngành công nghiệp đường sắt mà chủ tịch Hòa Phát khẳng định sẽ hình thành rất nhanh cùng quá trình phát triển hạ tầng của đất nước.

Tất nhiên, nhu cầu của nền kinh tế không tự động chuyển thành doanh thu của doanh nghiệp. Thị trường vẫn phải được kiểm chứng, sản phẩm phải đáp ứng tiêu chuẩn, còn hiệu quả đầu tư phụ thuộc vào khả năng thực thi và sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Nhưng đáng chú ý là doanh nghiệp không chỉ nhìn thấy cơ hội, mà đã quyết định trở thành một động lực quan trọng thúc đẩy những chuyển động phát triển dài hạn của đất nước.

Hòa Phát không phải là câu chuyện ngoại lệ.

Những bài toán kinh doanh vượt ra ngoài doanh nghiệp

Các phiên đối thoại giữa doanh nghiệp tư nhân với 34 lãnh đạo tỉnh, thành phố diễn ra liên tục 4 tháng qua trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2026 (VPSF 2026) vẫn có những vấn đề quen thuộc: nhiều kiến nghị, không ít vướng mắc, thậm chí khá dày lời than phiền về những điểm nghẽn chưa gỡ được.

Nhưng bên cạnh đó, nhiều mối quan tâm rất khác đang xuất hiện. Không ít doanh nghiệp bắt đầu nhìn bài toán kinh doanh vượt ra ngoài phạm vi một dự án hay hoạt động riêng lẻ, để tìm kiếm cơ hội trong sự phát triển của cả chuỗi giá trị, vùng kinh tế và xu hướng thị trường.

Ở Sơn La, Điện Biên hay Lai Châu, doanh nghiệp nông nghiệp không chỉ đặt vấn đề về một tuyến đường mới. Các kiến nghị chạy suốt từ vùng nguyên liệu, sơ chế, kho lạnh, truy xuất nguồn gốc đến logistics, phân phối và thị trường tiêu thụ. Một mắt xích thiếu hụt có thể làm tăng chi phí của toàn chuỗi; ngược lại, kết nối được các mắt xích có thể mở ra dư địa phát triển lớn hơn cho từng doanh nghiệp.

Tại Bắc Ninh, câu chuyện là phát triển mạng lưới nhà cung ứng nội địa cho các tập đoàn đa quốc gia. Ở Hưng Yên, doanh nghiệp đề xuất đánh giá hiệu quả thu hút FDI không chỉ bằng quy mô dòng vốn, mà còn bằng sự lớn lên của doanh nghiệp trong nước. Mối quan tâm của doanh nghiệp  không dừng ở việc thu hút thêm dự án hay mở rộng hoạt động sản xuất của khu vực FDI mà hướng đến khả năng tạo ra những liên kết để doanh nghiệp nội địa tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Tại An Giang, doanh nghiệp đặt câu hỏi liệu mỗi đơn vị có nhất thiết phải tự đầu tư nhà máy, kho lạnh và hệ thống sơ chế hoàn chỉnh, trong khi có thể sử dụng hạ tầng chung đạt chuẩn với chi phí phù hợp. Với doanh nghiệp du lịch ở Đà Nẵng, bài toán liên kết không gian phát triển được cụ thể hóa bằng đề xuất mời lãnh đạo chính quyền trực tiếp tham gia tour di sản Huế - Đà Nẵng - Quảng Ngãi, mục sở thị những gì còn thiếu để hiện thực hóa kế hoạch liên kết không gian phát triển giữa các địa phương.

Thậm chí, các doanh nghiệp bóc tách rất cụ thể hiệu quả vận hành qua trục Lào Cai - Phú Thọ - Hà Nội - Hải Phòng/Quảng Ninh hay chuỗi nông sản Tây Bắc về các trung tâm tiêu dùng, chế biến và xuất khẩu, tính chi tiết một container mất bao nhiêu giờ, phát sinh bao nhiêu điểm dừng, thủ tục nào có thể liên thông, khâu nào có thể dùng chung dữ liệu...

Đằng sau những vấn đề rất cụ thể ấy là bài toán về chi phí, thời gian và khả năng cạnh tranh. Nhưng cũng từ đó, doanh nghiệp nhìn thấy những cơ hội không thể khai thác hiệu quả nếu chỉ đi một mình.

“Chúng bắt đầu chạm vào bài toán tăng trưởng của các địa phương cũng như của nền kinh tế”, TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh chia sẻ quan điểm. Vì khi những bài toán của doanh nghiệp được giải ở quy mô lớn hơn, lợi ích không dừng trong phạm vi từng doanh nghiệp.

Khi đó, tăng trưởng của địa phương, của các ngành, lĩnh vực không còn là một con số đứng bên ngoài kế hoạch kinh doanh của doanh nghiệp, mà trở thành một phần của chính kế hoạch ấy.

Hơn bao giờ hết, khẩu hiệu đồng hành kiến quốc thực sự có ý nghĩa

Nhưng để doanh nghiệp tự tin bước vào một sân chơi rộng lớn hơn, chọn cách đi dài hơi hơn, cách Nhà nước đồng hành cũng phải thay đổi.

Lâu nay, khi nhắc đến vai trò của Nhà nước, giới nghiên cứu kinh tế thường nhấn mạnh những đòi hỏi trong xây dựng nền kinh tế thị trường hiện đại, cạnh tranh, bình đẳng, trách nhiệm giải trình, thể hiện qua pháp luật, thể chế, không gian phát triển…

TS. Thành còn đặc biệt nhắc nhiều tới cách thức ứng xử của Nhà nước với doanh nghiệp, thể hiện trong tư duy thiết kế chính sách, trong mối quan hệ đang chuyển từ “quản lý” sang phục vụ… Nhưng cái khó là, theo ông Thành, những vấn đề của doanh nghiệp vừa cần sự “vẹn toàn ở vi mô, tổng thể ở vĩ mô”.

“Thị trường đang có những thay đổi phức tạp, là một nền kinh tế đang chuyển đổi, Việt Nam vừa cần tuân thủ nguyên tắc thị trường, vừa xây dựng các nền tảng phát triển mới, chi phí chuyển đổi sẽ không nhỏ, có thể gây ra những xung đột lợi ích trong quá trình này”, TS. Thành phân tích.

Hơn bao giờ hết, ông nói, khẩu hiệu đồng hành kiến quốc thực sự có ý nghĩa, dù hiểu đầy đủ về hai chữ đồng hành không phải dễ.

Không chỉ ông Thành còn băn khoăn về sự hậu thuẫn của các cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương với nhu cầu phát triển của doanh nghiệp.

Ông Lê Minh Hoan, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đặt vấn đề tương tự trong cuộc trao đổi tại Phiên đối thoại của VPSF 2026 tại Đồng Tháp. Ông kể, khi doanh nghiệp nói thiếu nguồn lực, chúng ta thường nghĩ ngay đến thiếu vốn. 

“Vốn tiền tệ rất quan trọng, nhưng doanh nghiệp hôm nay còn cần nhiều loại vốn khác: vốn tri thức, vốn công nghệ, vốn dữ liệu, vốn thị trường, vốn mạng lưới và đặc biệt là vốn niềm tin”, ông Hoan đặt vấn đề.

Theo quan sát của ông, một doanh nghiệp nhỏ có thể thiếu tiền, nhưng nếu được kết nối đúng với một trường đại học, một chuyên gia công nghệ, một quỹ đầu tư, một doanh nghiệp dẫn dắt hay một thị trường mới, họ có thể đi rất xa. Một hợp tác xã quy mô chưa lớn, nhưng nếu được kết nối với doanh nghiệp chế biến và hệ thống bán lẻ hiện đại, giá trị nông sản sẽ thay đổi hoàn toàn.

Tương tự, một ý tưởng khởi nghiệp ban đầu rất nhỏ bé, nhưng nếu được "thả" vào một hệ sinh thái hỗ trợ hoàn chỉnh, nó hoàn toàn có thể lớn lên thành một doanh nghiệp quy mô.

Vì vậy, vai trò của Nhà nước trong giai đoạn mới không chỉ dừng lại ở việc "quản lý doanh nghiệp", mà phải tiến thêm một bước: kiến tạo hệ sinh thái cho doanh nghiệp phát triển.

“Không phải chính quyền làm thay doanh nghiệp, cũng không phải chính quyền chọn doanh nghiệp nào thắng cuộc”, ông Lê Minh Hoan làm rõ. Khi chính quyền tạo ra một sân chơi minh bạch, hạ tầng thuận lợi, dữ liệu dễ tiếp cận, thủ tục đơn giản và các nền tảng kết nối hiệu quả, phát triển kinh tế không còn là câu chuyện đơn độc của một vài "đầu tàu", mà là sức mạnh chuyển động của cả một "đoàn tàu". Các bài toán kinh doanh của doanh nghiệp cũng không giới hạn ở trong doanh nghiệp, mà sẽ là tạo ra năng lực sản xuất mới, mở rộng liên kết và nâng cao sức cạnh tranh, gắn với bài toán phát triển lớn hơn của đất nước…

Đó chính là chân dung động lực tăng trưởng của nền kinh tế trong giai đoạn tăng trưởng 2 con số dài hạn tới đây.