Từ tham gia tích cực đến chủ động kiến tạo

Sau gần 40 năm Đổi mới, thế và lực của Việt Nam không ngừng được nâng cao. Việt Nam đã thiết lập mạng lưới quan hệ đối ngoại rộng khắp, tham gia hơn 70 tổ chức và diễn đàn đa phương, đảm nhiệm nhiều trọng trách tại Liên hợp quốc, ASEAN, APEC và các cơ chế hợp tác khu vực.

Việt Nam ngày càng được ghi nhận là thành viên chủ động, tích cực, có trách nhiệm; là đối tác tin cậy, có khả năng đóng góp xây dựng và dung hòa lợi ích tại các diễn đàn quốc tế. Trong ASEAN, Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò thúc đẩy đoàn kết, tự cường, giữ vững vai trò trung tâm và tham gia xây dựng Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.

Uy tín quốc tế của Việt Nam tiếp tục được khẳng định qua việc đảm nhiệm Chủ tịch Hội nghị kiểm điểm Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), tái đắc cử Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2026 - 2028 với số phiếu cao nhất khu vực châu Á - Thái Bình Dương; lần đầu giữ cương vị Chủ tịch Hội nghị các quốc gia thành viên Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (SPLOS 35) và có Thẩm phán tại Tòa án Luật Biển quốc tế (ITLOS).

Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Hoàng Giang, những kết quả đó cho thấy Việt Nam đã có đủ điều kiện để chuyển từ tham gia tích cực sang chủ động đề xuất sáng kiến, đóng góp thực chất và tham gia định hình các thể chế, quy tắc quốc tế.

Trong giai đoạn tới, đối ngoại đa phương cần chuyển từ ứng phó sang chủ động dự báo, tham gia từ sớm vào quá trình xây dựng luật chơi, nhất là trong các lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, an ninh mạng, dữ liệu, chuyển đổi năng lượng, tài chính khí hậu và công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình.

Đồng thời, Việt Nam cần tham gia có chọn lọc các cơ chế tiểu đa phương phù hợp để mở rộng hợp tác, huy động nguồn lực phục vụ phát triển, đồng thời kiên định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa, phát huy vai trò trung tâm của ASEAN và vai trò nền tảng của Liên hợp quốc.

Khẳng định bản lĩnh và trách nhiệm

“Giá trị của đối ngoại đa phương phải được thể hiện bằng những đóng góp cụ thể vào việc giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, thu hút nguồn lực cho phát triển, tiếp nhận tri thức và công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và cải thiện đời sống Nhân dân”, Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang nhấn mạnh.

Vì vậy, cần gắn kết chặt chẽ đối ngoại đa phương với song phương, thúc đẩy đồng bộ ngoại giao kinh tế, khoa học - công nghệ, số, khí hậu, năng lượng và văn hóa; chuyển hóa các cam kết quốc tế thành nguồn lực phục vụ phát triển.

Thực tiễn cho thấy, thông qua ASEAN và Liên hợp quốc, Việt Nam đã từng bước lồng ghép các ưu tiên phát triển vào hợp tác đa phương, từ phát triển nguồn nhân lực, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh đến cải cách quản trị và tăng cường năng lực chống chịu.

Để tham gia định hình luật chơi quốc tế, Việt Nam cần nâng cao năng lực nghiên cứu, dự báo chiến lược, tham mưu và đàm phán; xây dựng đội ngũ cán bộ ngoại giao đa phương có tư duy chiến lược, kiến thức liên ngành và kỹ năng hiện đại.

Đồng thời, cần phát huy hiệu quả cơ chế phối hợp liên ngành, kết nối các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và chuyên gia trong, ngoài nước để mỗi sáng kiến đa phương đều có mục tiêu, lộ trình và kết quả cụ thể.

Trong giai đoạn tới, theo lãnh đạo Bộ Ngoại giao, mục tiêu của đối ngoại đa phương không phải là tăng số lượng hoạt động, mà là nâng cao chất lượng tham gia, đóng góp thực chất và từng bước tham gia định hình các quy tắc, thể chế quốc tế.

Để làm được điều đó, đối ngoại Việt Nam cần tiếp tục phát huy bản sắc kiên định về nguyên tắc, linh hoạt về sách lược, chủ động, sáng tạo, vừa bảo vệ vững chắc lợi ích quốc gia - dân tộc, vừa đóng góp tích cực vào hòa bình, hợp tác và phát triển của khu vực và thế giới.