Nguy cơ tăng ở người cao tuổi và người mắc bệnh nền

Sốt, ho, đau họng, mệt mỏi hay đau mỏi cơ thể vốn là những biểu hiện khá quen thuộc của các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp. Tuy nhiên, trong bối cảnh cúm mùa vẫn lưu hành và Covid-19 tiếp tục xuất hiện rải rác, những triệu chứng tưởng như thông thường này có thể liên quan đến cúm, Covid-19 hoặc tình trạng đồng nhiễm cả hai tác nhân.

PGS-TS.Phạm Quang Thái, Phó trưởng khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương cho biết, một người có thể đồng thời nhiễm virus cúm và SARS-CoV-2, trong khi biểu hiện ban đầu của hai bệnh chồng lấp đáng kể nên rất khó phân biệt nếu chỉ dựa vào triệu chứng lâm sàng.

Cả hai bệnh đều có thể gây sốt, ho, mệt mỏi, đau họng, đau mỏi người hoặc khó thở. Bởi vậy, với những trường hợp có nguy cơ diễn tiến nặng hoặc triệu chứng kéo dài, bất thường, xét nghiệm có thể cần thiết để xác định tác nhân và giúp bác sỹ lựa chọn hướng theo dõi, điều trị phù hợp.

Đồng nhiễm cúm và Covid-19 không phải tình trạng thường gặp, tỷ lệ ghi nhận cũng khác nhau giữa từng thời điểm, khu vực, nhóm dân số và chiến lược xét nghiệm.

Một phân tích gộp 95 nghiên cứu với 62.107 bệnh nhân được công bố năm 2023 ước tính tỷ lệ đồng nhiễm cúm ở người mắc Covid-19 khoảng 2,45%, trong khi một nghiên cứu công bố năm 2025 đưa ra tỷ lệ ước tính 14%. Sự khác biệt lớn giữa các nghiên cứu cho thấy không thể sử dụng một con số riêng lẻ để đại diện cho tỷ lệ đồng nhiễm trong mọi cộng đồng.

Không phải tất cả trường hợp đồng nhiễm đều diễn tiến nặng. Mức độ bệnh còn phụ thuộc vào tuổi, tình trạng miễn dịch, bệnh nền, tiền sử tiêm chủng cũng như thời điểm người bệnh được tiếp cận chăm sóc y tế. Tuy nhiên, với những người vốn có nguy cơ cao, cơ thể cùng lúc phải đối phó với hai tác nhân gây bệnh đường hô hấp có thể khiến việc kiểm soát bệnh trở nên khó khăn hơn.

PGS-TS.Phạm Quang Thái cho biết virus cúm và SARS-CoV-2 đều có khả năng gây viêm, tổn thương đường hô hấp, làm đáp ứng miễn dịch và quá trình chăm sóc người bệnh trở nên phức tạp. Phân tích công bố năm 2023 được chuyên gia dẫn lại ghi nhận người đồng nhiễm SARS-CoV-2 và cúm A có nguy cơ phải điều trị hồi sức tích cực cao gấp 2,2 lần, nguy cơ cần hỗ trợ thở máy cao gấp 2,73 lần và nguy cơ tử vong cao gấp 2,92 lần so với nhóm chỉ mắc Covid-19.

Người cao tuổi cần đặc biệt thận trọng bởi tuổi càng cao, đáp ứng miễn dịch có xu hướng suy giảm trong lúc số bệnh mạn tính đi kèm thường tăng lên. Những người mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường, hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, bệnh thận, ung thư hoặc suy giảm miễn dịch cũng có nguy cơ cao hơn bởi nhiễm trùng đường hô hấp có thể khiến bệnh nền mất ổn định và làm tăng khả năng nhập viện.

Phụ nữ mang thai cũng thuộc nhóm cần được theo dõi sát do những thay đổi về miễn dịch, hô hấp và tim mạch trong thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ biến chứng của cúm. Với trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ dưới 5 tuổi, khả năng bù trừ còn hạn chế nên các biểu hiện hô hấp bất thường hoặc tình trạng bệnh nặng dần cần được phát hiện sớm.

Tại Hà Nội, báo cáo của ngành y tế cho thấy đến cuối tháng 6 vẫn ghi nhận các trường hợp Covid-19, dù chưa có ca tử vong và số mắc cộng dồn thấp hơn cùng kỳ năm 2025. Diễn biến chưa cho thấy sự gia tăng bất thường, song SARS-CoV-2 vẫn tiếp tục lưu hành trong cộng đồng.

Chủ động tiêm chủng, không chờ bệnh nặng mới đi khám

Trước khả năng nhiều tác nhân gây bệnh đường hô hấp cùng lưu hành, PGS-TS.Phạm Quang Thái khuyến cáo người dân không nên chủ quan với các triệu chứng sốt, ho, đau họng hay mệt mỏi kéo dài, nhất là người thuộc nhóm nguy cơ cao.

Tiêm vắc-xin cúm hằng năm là một trong những biện pháp chủ động giúp giảm nguy cơ mắc cúm và đặc biệt giảm nguy cơ bệnh nặng, biến chứng, nhập viện. Vắc-xin cúm không phòng Covid-19 và vắc-xin Covid-19 cũng không thay thế vắc-xin cúm, do hai bệnh do những virus khác nhau gây ra. Việc giảm nguy cơ mắc cúm đồng thời góp phần thu hẹp khả năng xuất hiện tình trạng đồng nhiễm cúm và Covid-19.

Cùng với tiêm chủng, các biện pháp phòng bệnh hô hấp quen thuộc vẫn cần được duy trì như rửa tay thường xuyên, che miệng lúc ho hoặc hắt hơi, giữ không gian sinh hoạt thông thoáng, đeo khẩu trang nếu có triệu chứng và hạn chế tiếp xúc gần với người khác trong thời gian mắc bệnh.

Người thuộc nhóm nguy cơ cao nên liên hệ cơ sở y tế sớm sau khi xuất hiện triệu chứng bởi một số thuốc kháng virus có hiệu quả tốt hơn nếu được bác sỹ chỉ định vào giai đoạn sớm của bệnh. Việc tự xác định cúm hay Covid-19 chỉ dựa trên triệu chứng có thể dẫn đến điều trị không phù hợp, đặc biệt nếu cùng lúc mắc cả hai bệnh.

Khó thở, đau hoặc tức ngực kéo dài, lơ mơ, tím tái, mất nước hay triệu chứng nặng dần là những dấu hiệu cần được thăm khám ngay. Với các bệnh đường hô hấp có biểu hiện khá giống nhau, nhận diện nguy cơ và can thiệp đúng thời điểm quan trọng hơn việc cố gắng phân biệt tác nhân chỉ qua những triệu chứng ban đầu.

Nói thêm về vắc-xin cúm mùa, theo bác sỹ Lê Thị Kim Hoa, đại diện Hệ thống tiêm chủng Safpo Potec cho biết, dù cúm mùa thường diễn biến nhẹ, bệnh vẫn có thể tiến triển nặng với các biểu hiện như sốt cao, khó thở, phù phổi do suy tim và thậm chí dẫn đến tử vong.

Virus cúm mùa gồm nhiều chủng khác nhau, trong đó có cúm A H1N1, cúm A H3N2 và hai chủng cúm B, với khả năng biến đổi kháng nguyên liên tục qua từng năm.

Các chủng cúm B cũng có thể gây biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính. Do đó, việc tiêm nhắc lại vắc-xin cúm hằng năm là cần thiết để đảm bảo hiệu quả bảo vệ.

Theo chuyên gia, Tổ chức Y tế thế giới duy trì hệ thống giám sát virus cúm trên phạm vi toàn cầu, trong đó có Việt Nam, nhằm theo dõi và xác định các chủng virus lưu hành theo từng khu vực.

Từ dữ liệu này, tổ chức dự báo các chủng virus xuất hiện trong mùa Đông và Xuân của Bắc bán cầu và mùa tương ứng tại Nam bán cầu, đồng thời hướng dẫn sản xuất vắc-xin phù hợp với từng mùa.

Việt Nam thuộc Bắc bán cầu, vì vậy người dân được khuyến cáo tiêm vắc-xin cúm Bắc bán cầu mỗi năm một lần, trước khi mùa cúm bắt đầu, để được bảo vệ trong suốt mùa Đông và Xuân.

Cũng theo chuyên gia của hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec, vắc-xin cúm được khuyến cáo cho tất cả mọi người từ sáu tháng tuổi trở lên, đặc biệt quan trọng đối với trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính.

Trong bối cảnh virus cúm liên tục biến đổi và nguy cơ dịch bệnh luôn tiềm ẩn, tiêm vắc-xin cúm hằng năm là biện pháp phòng bệnh đơn giản, chủ động và hiệu quả nhất. Bảo vệ sức khỏe bản thân cũng chính là góp phần bảo vệ gia đình và cộng đồng.

Để chủ động phòng, chống dịch bệnh cúm, ngoài vắc-xin, Bộ Y tế khuyến cáo người dân thường xuyên rửa tay, che miệng khi ho, hắt hơi; không đưa tay lên mắt, mũi, miệng khi chưa rửa sạch; đeo khẩu trang khi đến nơi tập trung đông người, trên các phương tiện giao thông công cộng hoặc khi có các triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh để bảo vệ bản thân và người xung quanh.

Đồng thời, hạn chế tiếp xúc với người mắc bệnh viêm đường hô hấp cấp hoặc các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh khi không cần thiết. Vệ sinh môi trường sống, thường xuyên vệ sinh, lau chùi các bề mặt hay tiếp xúc (như tay nắm cửa, bàn phím, điện thoại…).

Thường xuyên thực hiện các biện pháp làm thông thoáng và đón ánh sáng tự nhiên vào phòng học, phòng làm việc, nhất là sau giờ học, sau giờ làm việc, sau các buổi tổ chức sự kiện để tiêu diệt mầm bệnh, giảm nguy cơ lây bệnh.

Bên cạnh đó, nâng cao thể trạng, thực hiện lối sống lành mạnh; có chế độ ăn uống cân bằng, đủ chất dinh dưỡng; tăng cường vận động thể lực để nâng cao sức đề kháng của cơ thể.

Khi có các triệu chứng như ho, sốt, sổ mũi, đau đầu, mệt mỏi, người dân cần liên hệ ngay với cơ sở y tế để được tư vấn, khám và xử trí kịp thời. Không tự ý mua thuốc, đặc biệt là thuốc kháng virus để điều trị tại nhà nếu không có chỉ định của cán bộ y tế.