Quan điểm trên được ông Sơn nhấn mạnh khi tham luận tại Hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề “Phát huy giá trị văn hoá Việt Nam thành một động lực quan trọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”, do Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội chủ trì, phối hợp với Bộ Công an tổ chức sáng 10/10.

Nhắc tới sự kiện Lễ khởi công Dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên tại Hoàng thành Thăng Long mới đây, ông Bùi Hoài Sơn nói, điều đáng suy nghĩ không chỉ là phục hồi một công trình từng là trung tâm quyền lực của quốc gia Đại Việt, mà là chúng ta đang đưa một phần ký ức của dân tộc trở lại với đời sống hôm nay.

Ông Sơn nhấn mạnh, một di sản, nếu chỉ được gìn giữ trong hồ sơ hay trong ký ức, thì vẫn mới hoàn thành một nửa sứ mệnh. Di sản phải được sống, phải kể được câu chuyện của dân tộc cho thế hệ trẻ, tạo cảm hứng cho sáng tạo, cho du lịch, cho giáo dục và cho sức mạnh mềm. Khi đó, bảo tồn không chỉ là giữ lại cái đã qua, mà là làm cho quá khứ tiếp tục tạo ra giá trị cho hiện tại và tương lai.

Từ câu chuyện phục hồi Điện Kính Thiên, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương chia sẻ một số thông điệp.

Đó là, văn hóa không phải là phần việc đi sau phát triển, mà phải trở thành một trụ cột của phát triển.

Ông nói, chúng ta đã nói từ lâu rằng văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển. Nhưng Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đưa nhận thức ấy lên một bước mới khi xác định văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột và hệ điều tiết cho phát triển nhanh, bền vững đất nước.

Khẳng định đây là một thay đổi rất căn bản, ông Sơn cho rằng nếu văn hóa là trụ cột, thì văn hóa phải có mặt ngay từ đầu trong các quyết sách về kinh tế, đô thị, giáo dục, khoa học - công nghệ, môi trường và đối ngoại. Một dự án không thể coi là thành công nếu tạo ra tăng trưởng nhưng làm tổn thương cảnh quan, ký ức cộng đồng hay niềm tin xã hội. Ngược lại, đầu tư cho di sản, nghệ thuật, thiết chế văn hóa, không gian công cộng hay công nghiệp văn hóa phải được nhìn như đầu tư cho năng lực phát triển lâu dài.

“Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy coi văn hóa là một lĩnh vực phát triển sang xác lập văn hóa là trụ cột của phát triển, là một động lực tăng trưởng mới và phải hiện diện trong mọi quyết sách. Tôi rất tâm đắc với chữ “hiện diện”. Bởi phát triển cuối cùng không chỉ để có thêm của cải, mà để con người sống tốt hơn, tử tế hơn, sáng tạo hơn và có niềm tin hơn vào tương lai”, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương chia sẻ.

Thông điệp tiếp theo từ ông Sơn là, phải chuyển các giá trị văn hóa và phẩm chất con người Việt Nam thành nguồn lực phát triển, năng lực cạnh tranh và sức mạnh mềm quốc gia.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, đất nước không thiếu tài nguyên văn hóa: một lịch sử lâu dài, hệ thống di sản phong phú, 54 dân tộc với những sắc thái đặc sắc, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài giàu khả năng kết nối; và quan trọng nhất là con người Việt Nam cần cù, linh hoạt, giàu tình cảm và có sức sáng tạo.

Vấn đề là làm thế nào để những giá trị ấy đi vào đời sống bằng những con đường mới. Một làn điệu dân ca có thể trở thành chất liệu cho âm nhạc đương đại. Một họa tiết truyền thống có thể đi vào thời trang và thiết kế. Một di sản có thể trở thành hạt nhân của du lịch sáng tạo. Một câu chuyện lịch sử có thể trở thành phim ảnh, trò chơi, hoạt hình và sản phẩm số. Khi văn hóa đi vào sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm một cách có trách nhiệm, chúng ta không làm văn hóa “thấp đi”; chúng ta đang mở rộng đời sống của văn hóa.

Kinh nghiệm Hàn Quốc cho thấy có thể biến âm nhạc, điện ảnh, truyền hình, trò chơi, ẩm thực thành một hệ sinh thái vừa tạo doanh thu, việc làm, vừa mở rộng ảnh hưởng quốc gia. Vương quốc Anh cũng gắn công nghiệp sáng tạo với công nghệ, tài năng và thị trường toàn cầu. Điều đáng học không phải là sao chép sản phẩm của họ, mà là học cách tạo môi trường để tài năng được phát hiện, ý tưởng được đầu tư, quyền sở hữu trí tuệ được bảo vệ và sản phẩm sáng tạo có thể bước ra thế giới.

Ở Việt Nam, theo ông Sơn, tinh thần ấy cần được kết nối giữa Nghị quyết 80 về văn hóa với Nghị quyết 57 về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế; Nghị quyết 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật. Văn hóa muốn trở thành động lực thì phải gặp công nghệ, gặp thị trường, gặp thể chế và gặp thế giới.

Muốn văn hóa trở thành động lực, phải chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển văn hóa, là thông điệp tiếp theo ông Sơn đề cập.

Theo ông, Nhà nước không thể sáng tạo thay nghệ sĩ, không thể kinh doanh thay doanh nghiệp và cũng không thể áp đặt thị hiếu cho công chúng. Nhưng Nhà nước có thể kiến tạo môi trường để những ý tưởng tốt có cơ hội trở thành giá trị: hoàn thiện thể chế, bảo vệ quyền tác giả, phát triển thị trường văn hóa minh bạch, tạo cơ chế tài chính phù hợp, xây dựng dữ liệu và hạ tầng văn hóa số, khuyến khích hợp tác công - tư và nuôi dưỡng tài năng trẻ.

“Trong kỷ nguyên số, điều này càng cấp thiết. Không gian mạng đã trở thành một không gian văn hóa thực sự, nơi thị hiếu, lối sống và cả căn tính của mỗi người được hình thành từng ngày. Vì vậy, chúng ta không chỉ cần ngăn chặn nội dung xấu; quan trọng hơn là phải tạo ra thật nhiều nội dung Việt Nam hay, hấp dẫn và có sức cạnh tranh. Chúng ta phải biết kể câu chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ của thời đại, trên chính những nền tảng mà người trẻ đang sống, học tập và sáng tạo”, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương nói.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh, kỷ nguyên mới đòi hỏi chúng ta chuyển từ câu hỏi “chúng ta có những giá trị văn hóa gì?” sang câu hỏi “chúng ta làm gì để những giá trị ấy tạo ra sức mạnh cho đất nước?”.

Sức mạnh ấy trước hết nằm ở con người: một con người Việt Nam có bản lĩnh nhưng cởi mở, có căn cốt văn hóa nhưng giàu khả năng sáng tạo, tự tin hội nhập nhưng không đánh mất mình. Sức mạnh ấy nằm ở những di sản được sống cùng hiện tại; ở những tác phẩm chạm được đến trái tim công chúng; ở những doanh nghiệp biết biến sáng tạo thành giá trị; ở những thành phố biết dùng văn hóa để nâng cao chất lượng sống; và ở một quốc gia biết dùng văn hóa để xây dựng niềm tin, hình ảnh và vị thế, Phó trưởng ban Tuyên giáo trung ương nêu rõ.