Nhà nông phải hiểu luật và đúng kỹ thuật

Trong vài năm trở lại đây, drone không còn là hình ảnh xa lạ trên đồng ruộng, từ phun thuốc bảo vệ thực vật, bón phân, gieo sạ đến quan trắc mùa vụ... thiết bị bay không người lái đang dần đi vào sản xuất nông nghiệp như một công cụ mới của nhà nông. Tuy nhiên, cùng với tốc độ phổ biến ngày càng nhanh, yêu cầu đặt ra cũng khắt khe hơn: dùng drone không thể theo kiểu “mua về là bay”, càng không thể vận hành theo kinh nghiệm cảm tính.

Tại tọa đàm “Quản lý, sử dụng drone: Những điều nhà nông cần biết” do báo Nông thôn Ngày nay/Dân Việt tổ chức chiều ngày 14/4, thông điệp được các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và tổ chức chuyên môn cùng nhấn mạnh là drone chỉ thực sự hiệu quả khi được đặt trong khung khổ pháp lý rõ ràng, quy trình kỹ thuật chuẩn hóa và nhận thức sử dụng đúng đắn.

Bà Bùi Thanh Hương, Trưởng phòng Quản lý thuốc Bảo vệ thực vật, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết, ngay từ giai đoạn đầu, cơ quan quản lý đã xây dựng các tiêu chuẩn khảo nghiệm, đăng ký sản phẩm thuốc bảo vệ thực vật có thể sử dụng bằng drone nhằm bảo đảm hiệu quả phun và an toàn sử dụng. Cục cũng phối hợp với các tổ chức như CropLife Việt Nam để xây dựng hướng dẫn thực hành, phổ biến qua video, tài liệu trực tuyến, tờ rơi và các đợt tập huấn trực tiếp tại địa phương.

Theo bà Hương, nông dân khi ứng dụng drone cần đặc biệt lưu ý tới các quy định mới tại Nghị định số 288/2025/NĐ-CP ngày 5/11/2025 của Chính phủ về quản lý tàu bay không người lái và các phương tiện bay khác. Đây là văn bản quan trọng bởi drone trong nông nghiệp không chỉ liên quan đến kỹ thuật canh tác mà còn gắn với quản lý vùng bay, an toàn hàng không, an toàn môi trường và trách nhiệm pháp lý của người vận hành.

Điểm mấu chốt được nhắc đi nhắc lại tại tọa đàm là người sử dụng drone phải có chứng chỉ bay, phải có giấy phép vận hành từ cơ quan chức năng và sử dụng thuốc đúng khuyến cáo của nhà sản xuất. Với bà con chưa được đào tạo, chưa nắm chắc quy định hoặc sản xuất trên diện tích nhỏ, giải pháp phù hợp là thuê dịch vụ từ các tổ đội bay chuyên nghiệp thay vì tự đầu tư thiết bị.

Ông Huỳnh Văn Nghi, đại diện nhóm công tác về drone, CropLife Việt Nam cũng lưu ý rằng drone hiện nay khá dễ mua, giá không còn quá cao, nhưng không phải ai cũng nên mua. Theo ông, nếu diện tích canh tác nhỏ, người sử dụng chưa được tập huấn, chưa được cấp phép bay và chưa hiểu về máy móc thì nên sử dụng dịch vụ của đội bay để bảo đảm hiệu quả và an toàn. Vấn đề không nằm ở việc sở hữu thiết bị, mà ở chỗ có đủ năng lực vận hành đúng hay không.

Một trong những băn khoăn lớn của nông dân là phun bằng drone có gây lãng phí thuốc bảo vệ thực vật hay không. Trả lời câu hỏi này, các chuyên gia cho rằng nếu vận hành đúng kỹ thuật, mức thất thoát của drone thấp hơn đáng kể so với phun tay hoặc dùng máy truyền thống. Ông Huỳnh Văn Nghi cho biết hệ thống phun trên drone được cài đặt chế độ điều chỉnh lượng hạt, lưu lượng nước và tốc độ phun, giúp giảm lượng nước sử dụng nhưng vẫn bảo đảm lượng hoạt chất trên cùng một diện tích.

Song hiệu quả đó chỉ có được khi người dùng nắm chắc nguyên tắc kỹ thuật. Với cây lúa, độ cao bay thường vào khoảng 1,8 - 2 m tính từ chóp cây trồng. Nếu bay quá thấp, nhất là khi lúa đã trổ bông, áp lực cánh quạt có thể làm lúa đổ; bay quá cao lại làm tăng nguy cơ phát tán thuốc ra ngoài vùng mục tiêu. Tốc độ bay, tốc độ gió, điều kiện nhiệt độ, thời điểm phun đều ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả xử lý dịch hại.

"Drone nên phun vào sáng sớm hoặc chiều muộn, thậm chí phun ban đêm là một ưu thế lớn nhờ thiết bị có định vị và đèn chiếu sáng, trong khi thời tiết mát hơn, hạn chế bốc hơi. Tuy vậy, dù phun theo phương thức nào thì nguyên tắc cốt lõi vẫn là “4 đúng”: đúng thuốc, đúng liều lượng nồng độ, đúng thời điểm, đúng cách", ông Nghi nhấn mạnh.

Bà Bùi Thanh Hương lưu ý thêm rằng, nhiều nông dân có tâm lý cho rằng dùng drone ít nước hơn thì phải pha thuốc “đậm” hơn, nhưng đây là cách hiểu sai. Bản chất của drone là thay đổi phương thức phân tán dung dịch, không thay đổi nguyên tắc sử dụng thuốc.

“Dùng cách nào cũng phải đúng theo khuyến cáo, đồng thời cho biết các sản phẩm thuốc đã đăng ký sử dụng cho drone đều phải bảo đảm những yêu cầu như độ hòa tan, khả năng đi qua hệ thống phun và hiệu quả phòng trừ sinh vật gây hại", bà nhấn mạnh.

An toàn môi trường là điều kiện bắt buộc khi vận hành drone

Yêu cầu về an toàn môi trường cũng là vấn đề được đặc biệt quan tâm. Theo ông Phan Thanh Trung, Giám đốc Kinh doanh Công ty cổ phần thiết bị bay AgriDrone, việc vận hành drone gần khu dân cư, dọc các tuyến quốc lộ hoặc tại nơi đông người qua lại là hành vi trái với nguyên tắc an toàn. Vì vậy, người điều khiển phải tuyệt đối tuân thủ quy định về vùng bay, địa điểm bay cũng như đầy đủ quy trình trước, trong và sau mỗi chuyến vận hành.

Ông Trung cho rằng một số đội bay hiện mới chú trọng khâu vận hành mà chưa quan tâm đúng mức tới khâu sau vận hành, đặc biệt là vệ sinh thiết bị và xử lý nước súc rửa. Thói quen súc rửa thùng thuốc ngay tại ao mương có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới hệ sinh thái.

Quan điểm này cũng được bà Bùi Thanh Hương chia sẻ, khi nhấn mạnh việc thu gom bao gói thuốc bảo vệ thực vật và súc rửa thiết bị phải thực hiện đúng nơi quy định, tuyệt đối không xả trực tiếp xuống nguồn nước sinh hoạt hay hệ thống kênh mương.

Từ góc nhìn quản lý, bà Hương cho biết Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cùng CropLife Việt Nam đã xây dựng khung hợp tác chiến lược 5 năm để đẩy mạnh đào tạo, hướng dẫn sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn và lồng ghép nội dung vận hành drone. Theo bà, rào cản lớn nhất hiện nay không phải công nghệ, mà là nhận thức của người dân về quy định pháp luật và quy trình kỹ thuật còn hạn chế.

Điều đó cũng có nghĩa, tương lai của drone nông nghiệp không chỉ phụ thuộc vào việc thiết bị ngày càng hiện đại hơn, mà còn phụ thuộc vào năng lực “đọc luật”, hiểu kỹ thuật và hành xử có trách nhiệm của người sử dụng.

Khi công nghệ được áp dụng vào đồng ruộng, nông nghiệp có thêm một công cụ mạnh. Nhưng để công cụ đó không trở thành rủi ro, nhà nông buộc phải bước qua tư duy làm theo thói quen, chuyển sang làm đúng quy trình, đúng quy định và đúng chuẩn an toàn.