Thị trường bước sang giai đoạn chọn lọc và kỷ luật

Ông Nguyễn Hòa Chung, Giám đốc điều hành, Khối Đầu tư Tư nhân TVS đã phác thảo một bức tranh toàn cảnh về thị trường vốn tư nhân Việt Nam giai đoạn 2021 - 2025 với những chuyển dịch đáng chú ý từ quy mô đến chất lượng dòng vốn.

Dòng vốn đầu tư tư nhân tại Việt Nam giai đoạn 2025 cho thấy dấu hiệu phục hồi mạnh mẽ nhưng đi kèm với sự thận trọng và sàng lọc kỹ lưỡng từ các nhà đầu tư. Tổng vốn đầu tư tại Việt Nam đã tăng hơn 2 lần từ mức 170 triệu USD năm 2024 lên khoảng hơn 350 triệu USD vào năm 2025, tập trung vào các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), giáo dục, y tế, tiêu dùng, và xe điện (EV).

Tuy nhiên, số lượng thương vụ lại giảm mạnh từ đỉnh 108 (năm 2021) xuống còn gần 40 thương vụ trong năm 2025, cho thấy nhà đầu tư chọn lọc hơn, rót vốn vào những công ty có mô hình kinh doanh rõ ràng, lộ trình lợi nhuận cụ thể, và thoái vốn khả thi     .

Ông Chung cũng chỉ ra 3 làn sóng đánh dấu sự trưởng thành và phát triển của thị trường vốn tư nhân. Một là sự hình thành của các quỹ đầu tư mới và các quỹ đầu tư chuyên biệt trong bối cảnh nhiều quỹ ngoại rút lui khỏi thị trường. Điều này cho thấy các nhà đầu tư có tầm nhìn dài hạn vẫn tin tưởng vào thị trường Việt Nam. Hai là sự xuất hiện của dòng vốn tín dụng tư nhân (private credit và venture debt) như là một đòn bẩy đắc lực cho doanh nghiệp bên cạnh dòng vốn đầu tư cổ phần tư nhân truyền thống (private equity và venture capital). Ba là danh mục các công ty chuẩn bị chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) có tín hiệu nóng trở lại, hứa hẹn khả năng thoái vốn cho các nhà đầu tư đang dần được phục hồi. 

Theo ông Chung, điểm sáng kinh tế vĩ mô của Việt Nam được củng cố bởi GDP tăng trưởng 8%, FDI đạt 28 tỷ USD và kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng 17%. Đặc biệt, ông Chung đánh giá cao sự thay đổi trong tư duy của Chính phủ thông qua các nghị quyết mới, nổi bật nhất là Nghị quyết 68 đặt khối doanh nghiệp tư nhân là trụ cột kinh tế mới.

5 xu hướng then chốt sẽ dẫn dắt dòng vốn đầu tư tư nhân

Tại phần chia sẻ của mình, đại diện TVS đưa ra 5 xu hướng then chốt sẽ dẫn dắt dòng vốn đầu tư tư nhân trong thập kỷ tiếp theo. Đầu tiên là chuyển đổi xanh được thúc đẩy bởi cam kết Netzero vào năm 2050 cùng áp lực từ tình trạng ô nhiễm và thiên tai. Các lĩnh vực như năng lượng, sản xuất bền vững, vận tải, và nông nghiệp sẽ là các ngành thu hút dòng vốn này.

Thứ hai là sự chuyển dịch cơ cấu dân số. Việt Nam đang đứng trước 2 chuyển dịch quan trọng: Tầng lớp trung lưu gia tăng, cùng lúc dân số có xu hướng già đi. Sự chuyển dịch này tạo nên cơ hội cho các nhóm ngành mới từ chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, điều trị bệnh mãn tính, cho tới giáo dục dạy nghề để bắt nhịp được nhu cầu gia tăng của tầng lớp trung lưu mới, v.v. 

Thứ ba là trí tuệ nhân tạo (AI). Ông Chung đánh giá AI là khả năng cốt lõi có tính ứng dụng trong nhiều ngành, không phải một ngành riêng biệt. Theo đó, nhà đầu tư nên tập trung vào những doanh nghiệp ứng dụng công nghệ & trí tuệ nhân tạo trong vận hành để tăng năng suất, hoặc tạo được sự khác biệt thương mại nhờ AI. 

Thứ tư là tình hình địa chính trị và an ninh. Những bất ổn toàn cầu khiến các lĩnh vực như quốc phòng, an ninh năng lượng, và an ninh mạng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Ông Chung dẫn chứng vụ tấn công mạng vào Jaguar gây thiệt hại hơn 2 tỷ USD như một lời cảnh báo cho các tập đoàn.

Thứ năm là sự hình thành của các lớp tài sản mới. Sự trỗi dậy của tài sản số (digital assets) báo hiệu sự hình thành một hệ thống tài chính toàn cầu được mã hóa. Các loại tài sản mới đang nổi lên như tiền điện tử và tài sản dựa trên blockchain, tài sản thực được mã hóa, hay chứng khoán kỹ thuật số. Tuy nhiên, các nhà đầu tư cũng cần thận trọng với các rủi ro pháp lý và tuân thủ khi đầu tư vào lĩnh vực này.

"Thị trường Việt Nam sẽ dành phần thưởng cho những nguồn vốn kiên nhẫn và có sự cam kết đồng hành. Lợi nhuận tại quốc gia này được tạo ra thông qua sự bền bỉ, chứ không phải nhờ tốc độ." Ông Chung nhìn nhận

Xây lợi thế từ thị trường nội địa: Góc nhìn nhà sáng lập

Tại phiên thảo luận “Gây dựng và tăng trưởng tại Việt Nam - Góc nhìn nhà sáng lập", ông Nguyễn Bá Diệp, Nhà đồng sáng lập MoMo, đã có những chia sẻ thẳng thắn về hành trình biến một ứng dụng thanh toán đơn giản thành nền tảng gắn liền với đời sống hàng ngày của hàng triệu người Việt.

Theo ông Diệp, người tiêu dùng Việt Nam và châu Á nói chung có xu hướng thích "one-stop shopping", một điểm đến cho mọi nhu cầu. Để đáp ứng điều đó, MoMo chọn cách phát triển hệ sinh thái đa dịch vụ, không làm một mình mà bắt tay với nhiều đối tác. Đến nay, hệ sinh thái MoMo đã phục vụ hơn 30 triệu khách hàng, hợp tác với hơn 50.000 doanh nghiệp và hơn 500.000 tiểu thương, tạo nên một hệ sinh thái dịch vụ đa dạng từ thanh toán đến tiêu dùng, tài chính.

Đồng quan điểm, ông Phạm Chí Nhu, Nhà đồng sáng lập kiêm Tổng giám đốc Coolmate tin rằng làm chủ chuỗi cung ứng nội địa và thấu hiểu thị hiếu nội địa là 2 điểm khác biệt của Coolmate. Nói về chuỗi cung ứng nội địa, ông Nhu cho rằng: "Khi làm sản phẩm, mình càng ở gần chuỗi cung ứng thì mình càng có khả năng quản trị tốt hơn". Bên cạnh đó, ông Nhu cũng cho rằng người Việt có xu hướng ủng hộ các mặt hàng tiêu dùng ‘made in Vietnam’, đây là thị hiếu thị trường quan trọng cho Coolmate.           

Trong khi đó, với ông Nguyễn Bá Cảnh Sơn, Nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc Dat Bike, cho hay doanh nghiệp đặt khát vọng chuyển đổi toàn bộ người dùng xe xăng sang xe điện tại Đông Nam Á bằng cách giải bài toán "hiệu năng trên giá thành". Để thực hiện điều này, công ty chọn mô hình tối ưu chuỗi cung ứng thông qua tích hợp dọc (vertical integration): Tự nghiên cứu công nghệ lõi, thiết kế, sản xuất, và bán hàng, thay vì chỉ mua linh kiện về lắp ráp. Đây cũng là con đường mà Tesla và BYD đã chứng minh hiệu quả nhờ việc kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng, tạo điều kiện cho cải tiến liên tục và rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường.

Khi đã xác định được thế mạnh cốt lõi (value proposition), ba nhà sáng lập đồng quan điểm về chiến lược tăng trưởng sẽ tập trung phần lớn vào “bản địa hóa” sản phẩm/dịch vụ và phát triển thị trường nội địa. Ví dụ, ông Diệp chia sẻ thị trường Việt Nam với quy mô 100 triệu dân còn dư địa rất lớn để khai thác, thế mạnh “bản địa hóa” giúp MoMo giữ vững thị phần số 1 về thanh toán và giữ chân khách hàng cho hệ sinh thái đa dịch vụ.

Bên cạnh đó, các nhà sáng lập cũng đồng thuận rằng vẫn cần liên tục thử nghiệm sản phẩm/dịch vụ mới, tập khách hàng mới, hoặc kênh phân phối/thị trường mới để tìm ra động lực tăng trưởng kế tiếp. Ví dụ như Dat Bike thử nghiệm thị trường Đông Nam Á, Coolmate thử nghiệm bán đồ nữ, đồ thể thao, và bán hàng quốc tế qua Amazon. 

Ông Diệp đánh giá cao các nhà đầu tư không chỉ có nguồn vốn, mà còn hỗ trợ chiến lược và kinh doanh như Goldman Sachs, TVS, Standard Chartered Private Equity, Warburg Pincus, v.v. trong các giai đoạn phát triển khác nhau của kỳ lân Momo. Ba nhà sáng lập chỉ ra các yếu tố nhà đầu tư quan tâm, bao gồm tư duy kinh doanh và khả năng thực thi của đội ngũ sáng lập, mô hình kinh doanh và khả năng nhân rộng, và năng lực quản trị doanh nghiệp.

Các chuyên gia cũng cùng chung quan điểm khi cho rằng thị trường Việt Nam cần các nguồn vốn kiên nhẫn với cam kết đồng hành lâu dài. Trong bối cảnh thị trường vốn ngày càng chọn lọc, tốc độ không quan trọng bằng việc đi đúng định hướng và đồng hành cùng đúng nhà đầu tư.